Je bent hier: Start Thema's Klimaat

2. Het Zuiden betaalt de rekening

Terwijl het geïndustrialiseerde Noorden voor de klimaatopwarming verantwoordelijk is, krijgt het arme Zuiden de rekening gepresenteerd. Zij zijn de eerste slachtoffers van overstromingen, extreme droogte, en daardoor minder voedselproductie.

De mensen die in ontwikkelingslanden wonen, zijn voor hun levensonderhoud volledig afhankelijk van hun omgeving. Ze halen hun voedsel, drinkbaar water, medicijnen en materiaal om huizen te maken uit de natuur. Wanneer deze natuurlijke hulpbronnen onvoldoende toegankelijk worden of zelfs volledig verdwijnen door droogte, overstromingen of orkanen, verkleinen ook hun overlevingskansen.

Daardoor zullen zij zonder twijfel de eerste slachtoffers worden van de klimaatverandering. Ontwikkelingslanden zijn vaak gelegen in geografisch minder gunstige gebieden. Ze liggen in laaggelegen gebieden waar overstromingen sneller toeslaan, of in gebieden die van nature al droog zijn en door de klimaatverandering nog droger worden. Bovendien ontbreekt het hen aan de middelen om zich te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatopwarming.

De klimaatverandering brengt de ontwikkeling op vijf terreinen in het gedrang:

1. Minder voedselzekerheid
Boeren zowat overal ter wereld zijn afhankelijk van de seizoenen. Door de klimaatverandering worden die seizoenen echter grilliger. De moessonregens in India blijven uit, in andere landen regent het heviger. Daardoor weten landbouwers niet meer wanneer ze best zaaien. Ze hebben minder opbrengsten of nog erger, hun oogsten mislukken volledig.

De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) waarschuwt dat “in ongeveer 40 arme ontwikkelingslanden, met een gezamenlijke bevolking van twee miljard mensen productieverliezen als gevolg van klimaatverandering tot een dramatische stijging van het aantal ondervoede mensen kunnen leiden, waardoor de vooruitgang in de bestrijding van armoede en voedselonzekerheid ernstig zal worden belemmerd.”

2. Te veel water
Door de opwarming van de aarde smelten de ijskappen en stijgt de zeespiegel. Tegen 2080 zou de zeespiegel met 40 cm kunnen stijgen. Overstromingen zouden in dat geval het leven van 94 miljoen mensen bedreigen, dat is zo’n zeven keer meer dan nu. Vooral de kustgebieden van Zuid- en Zuidoost-Azië zullen worden getroffen, vanwege de getijdenstormen waardoor het zeewater tot diep in het binnenland binnendringt. Bangladesh ligt gemiddeld maar 10 meter boven de zeespiegel. Een stijging van de zeespiegel met 9 tot 95 cm zou 18% van het grondgebied onder water zetten. Hetzelfde fenomeem herhaalt zich in de delta van de suburbans in India.
Sommige kleine eilanden in de Stille Oceaan, zoals Tuvalu, dreigen volledig te verdwijnen onder de zeespiegel.

Behalve deze slachtoffers zullen de landbouwgronden verzilten door overstromingen met zout zeewater. Daardoor zullen boeren opnieuw de dupe zijn en komt de productie van voedsel onder druk te staan.

Bovendien voorzien klimaatmodellen van het IPCC in een land als Bangladesh 10 tot 15% meer regen en cyclonen tegen 2030.

3. Te weinig water
In andere gebieden dreigt dan weer een watertekort. Door het smelten van de gletsjers in de Andes en de Himalaya drogen de rivieren uit. Een grote stad als La Paz in Bolivia dreigt over een aantal jaren droog te komen staan. In sub-Sahara-Afrika trekt de woestijn op door het uitblijven van de regens. Ethiopië is één van de landen die nu al worden getroffen door toenemende droogte.

Een tekort aan water zal in de toekomst leiden tot wateroorlogen. Zo’n oorlog is al aan de gang in Soedan. Hoewel deze burgeroorlog altijd wordt voorgesteld als een oorlog tussen verschillende stammen, is er wel degelijk meer aan de hand. De nomaden in het noorden moeten steeds verder trekken om water te vinden voor hun vee. Daardoor zijn zij terecht gekomen in het gebied van landbouwgemeenschappen.

Ook in het noorden van Kenia gebeurt hetzelfde. De Keniaanse Wangari Maathai, die in 2004 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg voor haar strijd voor het klimaat en milieu, bevestigde dit: “Vele stammenoorlogen in Kenia zijn het gevolg van de opwarming van de aarde, omdat waterputten die nooit uitgeput raakten, dit nu wel zijn.”

4. Schade aan ecosystemen
Door de snelle klimaatverandering heeft de natuur niet voldoende tijd om zich aan te passen. De helft van de koraalriffen wereldwijd is nu al beschadigd.
Hoe meer CO2 in de oceaan wordt opgelost, hoe zuurder het zeewater wordt. Hierdoor zal het plankton afsterven. Plankton staat echter aan de basis van de hele voedselketen van alle leven in zee.
Minder plankton betekent minder vissen en dus minder voedsel voor hen die aangewezen zijn op vis als eiwitbron en minder inkomen voor de vissers.

5. Verspreiding van ziektes
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat nu al 150.000 mensen per jaar sterven door de snellere verspreiding van ziektes ten gevolge van hogere temperaturen.

Muggen spelen een belangrijke rol in het verhaal over de door de klimaatverandering veroorzaakte verspreiding van ziektes. Ze kunnen malaria, knokkelkoorts, gele koorts en vele soorten van hersenontstekingen verspreiden en overbrengen. Malaria eist momenteel 3.000 doden per dag. Het terugdringen van deze ziekte is trouwens een van de ‘succesverhalen’ binnen het behalen van de Millenniumdoelstellingen. Maar de inspanningen die hiervoor zijn gedaan zouden wel eens voor niets kunnen zijn geweest, want ondertussen rukt de malariamug terug op. Malaria duikt op in delen van Zuid-Europa, maar vooral in berggebieden lijkt de mug zich steeds beter thuis te voelen op grotere hoogtes. Daardoor zijn lokale gemeenschappen genoodzaakt weg te trekken naar steeds hogere gebieden. Een volksverhuizing die niet eindig kan blijven doorgaan. Berekeningen hebben uitgewezen dat er tegen het einde van deze eeuw 40 tot 80 miljoen gevallen van malaria per jaar zullen bijkomen.

IN HET ZUIDEN

Julian Pillco – Cusco, Peru
“Er is geen goed weer meer om te zaaien”
“De zon is niet meer gewoon warm, zij brandt. Tien jaar geleden begon het regenseizoen telkens op hetzelfde moment, maar nu maken we ons telkens zorgen want als we onze aardappelen poten in oktober regent het niet. Daardoor oogsten de aardappelen van slechte kwaliteit. Het klimaat is niet meer zoals vroeger. Het is nooit goed weer om te zaaien, op deze manier kunnen we eigenlijk niets zaaien. De oogst per hectare is met meer dan de helft verminderd. De padden die de insecten controleerden, zijn ook verdwenen. Nu moeten we chemische middelen gebruiken.”

 

Katerine Rosillo – Piura, Peru
“Er is nu dengue waar er vroeger geen was”
“We hebben nu in onze regio veel muggen die drager zijn van het denguevirus, iets wat we nooit eerder hebben gezien. Deze maand hebben we een controle uitgevoerd en daaruit is gebleken dat we aan een index van 1,9 zitten terwijl het gemiddelde 0,9 is. De gezondheidsdienst zal actie ondernemen om de muggen uit te roeien in de huizen. In La Haquilla loopt de hele bevolking risico: kinderen, volwassenen, ouderen. De klimaatverandering heeft veel invloed op de gezondheid: we zien nieuwe ziektebeelden opduiken zoals diarree en ontstekingen van de luchtwegen.”

 

Aksion Klima, Filipijnen
Chito Tionko:“Op de klimaattoppen in Kopenhagen en Cancun stond ik telkens versteld hoe ver de onderhandelaars af staan van de realiteit. Terwijl onze landbouwers steeds meer te kampen krijgen met mislukte oogsten door de klimaatverandering stellen we vast dat onze overheid de laatste decennia nauwelijks heeft geïnvesteerd in een betere ondersteuning van boeren. Dat maakt dat het nu zelfs goedkoper is om rijst in te voeren. 2010 was een recordjaar inzake invoer van rijst.”

Tweet