Een oefening in klimaatfinanciering: het Filipijnse People's Survival Fund

Als een van de meest kwetsbare landen voor de klimaatverandering zette de Filipijnen een gewaagd project op poten om de gevolgen ervan het hoofd te bieden. Het land wil niet wachten op internationale klimaatakkoorden en heeft dringend geld nodig om de schade na overstromingen op te vangen.

Het richtte een nationaal financieringsfonds op, het People's Survival Fund. Dat moet een voorspelbare, gegarandeerde en ongebonden financieringsbron zijn voor lokale adaptatieprojecten.

De Filipijnen kende de afgelopen jaren meerdere zware tropische stormen, met overstromingen, modderstromen en landverschuivingen tot gevolg. Volgens een Wereldbank-rapport van 2009 zal deze archipel van 7.000 eilanden in de toekomst af te rekenen hebben met nog zwaardere stormen die gepaard zullen gaan met nog meer regen, en dus meer overstromingen tot gevolg. Toen in september 2009 in een paar uur de regen viel van een gemiddelde maand in het regenseizoen, liep 80% van Manilla en omstreken onder water en steeg het waterpeil van het immense Laguna-meer met meer dan 2,5 meter. De schade liep op tot 5 miljard peso (83 miljoen euro). Een zware last op het budget van de nationale overheid en nog meer voor de lokale overheden die slechts 5% van hun budget kunnen toewijzen aan een eigen rampenfonds.

Stilaan groeide het besef bij de beleidsmakers dat er iets diende te gebeuren. Een eerste stap was het goedkeuren van de Climate Change Act (CCA) in 2009. Dit is een kaderwet die alle departementen en overheden dwingt om maatregelen te integreren in hun plannen die de gevolgen van de klimaatverandering (adaptatie) moeten aanpakken en ook het tegengaan ervan (mitigatie). integreren in hun beleid. Om dit om te zetten in concrete beleidsdaden werd een klimaatcommissie in het leven geroepen.

Nood aan extra geld

Op haar beurt werkte deze commissie in 2010 een nationale klimaatstrategie uit die de prioriteiten vastlegt en de algemene doelen vooropzet voor adaptatie en mitigatie. De strategie moest dan uiterlijk binnen het jaar vertaald worden in een Nationaal Klimaat Actieplan (NCCAP). Op haar beurt vormen die de richtlijnen voor lokale actieplannen (LCCAP) die opgesteld zullen worden door de lokale besturen in samenspraak met de bevolking. 11.11.11-partner PMCJ (Philippine Movement for Climate Justice) heeft een reeks eductieve activiteiten gepland voor lokale gemeenschappen zodat zij goed geïnformeerd kunnen deelnemen aan dit proces.

Zonder garanties dat deze plannen op een stevige en verzekerde financiering kunnen rekenen zullen al deze lokale plannen echter op niets uitlopen. De 5% die lokale overheden nu mogen besteden aan heropbouw zijn veelal onvoldoende en te breed gedefinieerd. En de CCA voorziet niet in extra fondsen voor de lokale overheden, wat betekent dat lokale klimaatmaatregelen in concurrentie treden met andere uitgaven, zoals onderwijs en gezondheidszorg. Er is dus nood aan extra geld om de adaptatie- en mitigatieplannen uit te voeren. In 2011 teisterden 8 tropische stormen diverse regio's in het land, het is overduidelijk dat lokale overheden niet de luxe hebben om te wachten tot de internationale klimaatonderhandelingen eindelijk resultaten opleveren en dan nog is het de vraag hoe het financieringskader eruit zal zien. "We kunnen niet wachten op een (verwaterd) compromis binnen de UNFCCC", zegt Weng Bolinas, coördinator van 11.11.11-partner Aksyon Klima, een klimaatcoalitie met 200 leden.

Nationaal fonds

De klimaatbeweging lobby'de sterk voor de oprichting van een nationaal fonds voor lokale adaptatieprojecten met als doel een voorspelbare, gegarandeerde en ongebonden financiering rond te krijgen. Dit fonds kreeg de naam People's Survival Fund.

In het voorstel wordt het PSF door diverse extra inkomsten gespijsd: 1) een vast bijdrage uit de nationale begroting, 2) 10% van de winst van de staatsbedrijven, 3) inkomsten uit CDM-projecten (een specifiek % per project) en 4) x % van de voertuigenbelasting. Men hoopt om jaarlijks 3 tot 5 miljard pesos bijeen te krijgen, in euro is dit resp. 50 en 83 miljoen.

Eind 2010 lanceerden enkele parlementsleden het voorstel. Op 6 september 2011 stemde de Senaatscommissie Financiën de PSF-wet, en later werd ook in de plenaire vergadering een meerderheid  gehaald. Er wacht wel nog een zware discussie verwacht in het Congres rond de financieringsbronnen.

Ook onze partners FDCen PMCJ zijn kritisch over enkele van de voorgestelde bronnen zoals de inkomsten uit CDM-projecten. Daarnaast lobbyen zij voor een specifieke provisie in de wet die extra leningen uitsluit. Niettemin hebben beide organisaties zich achter het PSF gesteld en samen met Aksion Klima lobbyen zij actief voor de goedkeuring van dit historische fonds. Bij de start van de bespreking van de begroting 2012 in het Congres riep FDC opnieuw op om de afbetaling van 8 leningen voor frauduleuze projecten op te schorten en de 8 miljard pesos te besteden aan onderwijs en of een deel hiervan te parkeren in het PSF.

Zo snel mogelijk

Het PSF zal beheerd worden door een divers samengestelde bestuursraad met vertegenwoordigers uit de Klimaatcommissie, de ministeries van Financiën en Begroting, de Economische Raad, Nationale Bank, academici, de bedrijfswereld en ngo's.

Het geld zal gebruikt worden voor projecten zoals investeringen in infrastructuur en milieu (o.a. waterinfrastructuur, landbouw, kwetsbare ecosystemen), de monitoring van ziektes die gelinkt zijn aan klimaatverandering, de verbetering van bestaande urgentiesystemen bij noodweer, training voor groepen die beleidswerk doen inzake klimaatmaatregelen, en een fonds voor boeren die schade oplopen na extreem noodweer.

In het meest pessimistische scenario zal het PSF beperkt blijven tot 1 miljard pesos. Volgens Weng is dat niet dramatisch: "We hopen natuurlijk dat er een gegarandeerde jaarlijkse financiering komt van minstens 5 miljard peso, maar het belangrijkste is dat het PSF opgericht wordt zodat lokale besturen die werk maken van een klimaatbeleid een beroep kunnen doen op extra middelen. Het zijn trouwens de lokale besturen die het initiatief moeten nemen, en een transparant traject moeten uittekenen opdat de bevolking nauw betrokken wordt bij het uitwerken ervan. Ze moeten tenslotte de bevolking direct ten goede komen, dus hun inspraak is vitaal opdat deze projecten als zinvol ervaren worden en ook duurzaam zijn"

www.aksyonklima.org