Tussen 18 en 30 mei krijgt Limburg het bezoek van twee dames, de ene van de vakbond Sikhula Sonke en de andere van de ngo Women on Farm Project. Ze vertellen met veel passie over hun levenswerk! Je kan ze ontmoeten op é é n van de voorjaarsklassiekers. Niet te missen!

De twee bezoeksters zullen ons de keerzijde laten zien van de heerlijke Kaapse wijnen en fruit. Hun verhaal gaat over het harde leven en de vakbondsstrijd op de plantages.
Nochtans is de Zuid-Afrikaanse arbeidswetgeving vooruitstrevend en ook voor de landarbeiders zijn al heel wat wetten gestemd. Toch worden de arbeiders op de plantages uitgebuit en hun arbeidsrechten niet gerespecteerd. Dat komt onder meer doordat de arbeidswetgeving vooral gebaseerd is op de bedrijfswereld en niet op de realiteit van de landbouwsector. De grote vakbonden hebben ook nog niet veel kunnen of willen betekenen voor deze belangrijke groep landarbeiders. Slechts 5% van hen is aangesloten bij een vakbond.
Sikhula Sonke is een jonge vakbond die zich in de regio Kaapstad precies op deze vergeten groep arbeiders richt.

Koppelbazen
De arbeidsomstandigheden voor de landarbeiders gaat er op achteruit, getuigt Ida Jacobs van Sikhula Sonke: "Vaste arbeiders en seizoensarbeiders werden buitengezet, vrouwen en kinderen eerst. 'Vast' werd 'tijdelijk' en mannen werden vervangen door vrouwen, want die zijn 'goedkoper'. We werden een deel van een nieuwe klasse van arme landarbeiders die in kampen wonen, zonder toegang tot gezondheidszorg of onderwijs. We worden gerekruteerd door koppelbazen die de arbeidswetgeving met de voeten treden."
Die koppelbazen trekken zich weinig of niets aan van de arbeidswetgeving. Werkgevers doen meer en meer een beroep op hen om de loonkosten te drukken en beter op de markt te kunnen inspelen.
Maar arbeiders ingehuurd door koppelbazen zijn niet verzekerd tegen ziekte of arbeidsongevallen, krijgen hun overuren vaak niet uitbetaald en krijgen geen transportvergoeding. De koppelbaas neemt ook een commissie op het loon van elke landarbeider.
Landarbeiders die op die manier te werk gesteld zijn, hebben schrik om zich aan te sluiten bij een
vakbond, als het hen al niet gewoonweg verboden wordt. De aanpak van koppelbazen is é é n van de grootste uitdagingen in het organiseren van seizoensarbeiders en tijdelijke landarbeiders.

De vrouwelijke landarbeiders
De arbeidswetgeving heeft de intentie om de rechten te beschermen van alle landarbeid(st)ers.
Maar veel wettelijke voorzieningen gelden niet voor tijdelijke of seizoensgebonden arbeid(st)ers, die 60% van alle landarbeiders uitmaken. Tweederde van de landarbeiders die werken met een tijdelijk contract zijn vrouwen.
Bovendien moeten controles en sancties de naleving van de wetgeving bewaken. Bij het Ministerie van Arbeid ontbreken echter de bereidheid en de middelen om regelmatige inspecties uit te voeren. Voor heel het land zijn er 600 arbeidsinspecteurs, die verantwoordelijk zijn voor alle sectoren en niet enkel landbouw. Soms gebeurt het dat de werkgever bijvoorbeeld toiletten huurt en ze in een wijngaard plaatst, omdat hij weet heeft van de komst van inspecteurs.
Na de inspectie verdwijnen ze en zo komt het dat er op de meeste wijngaarden nog steeds geen toiletten zijn voor de landarbeid(st)ers.

Estelle Coetzee is organiser voor Sikhula Sonke.  Zij begeleidt de vakbondsgroepen die zich vormen op de boerderijen en onderhandelt met de boeren. Ze werkte eerder voor Women on Farms en stond mee aan de wieg van Sikhula Sonke.

Colette Solomon is de adjunct directrice van Women on Farms Project en werkt al sinds oktober 2006 bij de organisatie Voordien werkte zij rond plattelandsontwikkeling en deed beleidsonderzoek in verschillende Afrikaanse landen. Zij behaalde een doctoraat in de ontwikkelingssamenwerking aan de universiteit van Sussex en studeerde ook anthropologie en gender.

Myriam Keustermans
De beide bezoeksters zijn te gast in twee gezinnen in Sint-Truiden en Herk-de-Stad.