Handen uit de mouwen voor het Zuiden

Na een jaar vrijwilligerswerk in sloppenwijken in Centraal-Amerika, besloten Sammy en zijn vrienden om er de plaatselijke projecten te blijven steunen. En Mohamed richtte een boerencoöperatie op in zijn thuisland Marokko, waardoor de lokale economie herleefde. In Vlaanderen zijn er –volgens een onderzoek van het HIVA- naar schatting minstens 1.200 dergelijke initiatieven aan de slag. Dat wil zeggen dat 30.000 tot 60.000 Vlamingen met een eigen project de handen uit de mouwen steken voor het Zuiden. Jaarlijks zouden deze 4de pijler initiatieven in Vlaanderen 47 à 68 miljoen euro inzamelen. Evenveel dus als de ngo's.

De 4de pijler: c'est quoi?
De 4de pijler is een verzamelnaam voor alle ontwikkelingsinitiatieven die ondernomen worden naast die van de overheid (1ste pijler), de internationale organisaties (2de pijler) en de niet-gouvernementele organisaties zoals 11.11.11 (3de pijler). De 4de pijler omvat individuele initiatieven in het Zuiden, maar ook initiatieven van bedrijven, scholen, verenigingen en migrantenorganisaties die zich inzetten voor projecten in hun thuisland. Nieuw kan je dit fenomeen zeker niet noemen. Veel soldariteits- en missiegroepen gaan al jaren mee. Maar de laatste jaren zijn deze initiatieven steeds nadrukkelijker aanwezig. Ze bereiken een heel breed publiek dat zich aangesproken voelt door de concrete, menselijke verhalen en door de tastbare band met hun projecten. De 4de pijlerinitiatieven organiseren zich in netwerken en vzw's, pakken met BV's uit in de media, gebruiken de nieuwe media op een creatieve manier en verkennen nieuwe vormen van fondsenwerving.
In de gemeenten zitten de 4de pijlerinitiatieven ook vaak mee aan tafel in de gemeentelijk raden voor ontwikkelingssamenwerking (GROS). Hun frisse aanpak en kritische blik kunnen zeker een inspiratiebron zijn waar de traditionele ngo-groepen veel van kunnen leren. Met het in januari opgerichte 4de pijlersteunpunt wil 11.11.11 al deze initiatieven de waardering en de ondersteuning bieden die ze verdienen. Ngo's hebben altijd al opgeroepen om solidair te zijn met het Zuiden. De bloei van de 4de pijler is het bewijs dat die oproep niet in dovemansoren is gevallen.

Meer dan goeie bedoelingen
"Toch zijn er nog veel vragen," vertellen Valentien Goethals en Jacques Mevis, begeleiders van het 4de pijlersteunpunt. "Traditionele ngo's zijn niet altijd overtuigd van de meerwaarde van deze nieuwe initiatieven. Zorgen ze niet voor een hopeloze versnippering van de hulp aan het Zuiden? Zijn ze te verzoenen met een structurele kijk op ontwikkelingssamenwerking? Goede bedoelingen zijn bewonderenswaardig, maar niet toereikend om elke inspanning voor het Zuiden even waardevol te maken. Maar elk initiatief heeft zijn eigen aanpak en ambities. Dé 4de pijler bestaat niet. En constant duiken er initiatieven op die verrassen met hun scherpe visie en vernieuwende aanpak." Elk project maakt bovendien een groeiproces door. Het 4de pijlersteunpunt wil hen begeleiden in dat proces. Daarin is ook ruimte voor een kritische dialoog over doeltreffende ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast wil het steunpunt 4de pijlerprojecten met elkaar in contact brengen, zodat ze ervaringen en expertise kunnen uitwisselen. De uitdaging ligt erin om bruggen te bouwen tussen alle partijen die bekommerd zijn om een kwalitatieve en doeltreffende ontwikkelingssamenwerking. "Want als we streven naar een sterke en brede Noord-Zuidbeweging in Vlaanderen, is samenwerken ongetwijfeld de boodschap. Onze gedrevenheid voor het Zuiden en onze verontwaardiging over het onrecht in de wereld brengt ons samen," aldus Jacques en Valentien.

Imane
"De ontwikkeling van het thuisland ligt elke migrant nauw aan het hart, vertelt Mohamed Bouziani, voorzitter van Imane (Initiatief Marokkaanse Netwerken). Maar de hulp die van de Marokkaanse gemeenschap uitgaat, blijft vaak steken op een persoonlijk niveau. Daardoor verandert er ter plaatse weinig. Met vzw Imane willen we die hulp naar een hoger niveau tillen. Zeven jaar geleden kochten we grond in het dorp Beni Daoud in Noord-Oost-Marokko. Met eigen middelen richtten we er een boerencoöperatie op van imkers en olijftelers. Met een heel beperkt budget slaagden we er zo in om 75 boerenfamilies economisch onafhankelijk te maken. En bij die economische heropleving heeft het hele dorp baat. Zo vond de overheid het plots wé l interessant om het dorp van elektriciteit en water te voorzien. We bouwden in Beni Daoud ook een medisch steunpunt en financieren er alfabetisering voor ongeschoolde vrouwen. Ons model werkt en vereist vrij weinig middelen. Daarom willen we andere Marokkaanse groepen graag op weg helpen. Dikwijls willen die iets doen voor hun thuisland, maar weten ze niet goed hoe. We zoeken daarnaast naar bondgenootschappen met ngo's. Zo bekijkt Oxfam Wereldwinkels momenteel of ze onze honing of olijven op de markt kan brengen."

Esperanza vzw
Sammy Auwerx richtte in 2006 met een paar vrienden de vzw Esperanza op. "We hadden met een achttal vrijwilligers een jaar in de sloppenwijken van Guatemala City gewoond. We gaven er bijles aan de (straat)kinderen uit de wijk. Bij onze terugkeer besloten we om Esperanza op te richten, om zo UPAVIM te steunen. UPAVIM is een Guatemalteekse organisatie die iets wil doen aan de bijna uitzichtloze toekomst in een sloppenwijk. Dankzij onze sponsors en acties kunnen wij hun werking ondersteunen. Bewoners van de sloppenwijken kunnen zo goedkoper naar de dokter en de apotheek, krijgen extra schoolgerief en materiaal voor soja- en broodproductie,… Maar onze steun gaat vooral naar studiebeurzen. We zijn ervan overtuigd dat onderwijs een cruciale rol speelt bij het verbreken van de vicieuze cirkel van armoede en geweld.
We zijn afkomstig uit heel Vlaanderen, waardoor we altijd veel mensen bereiken via onze benefietacties. Er kruipt veel tijd in Esperanza, en nog veel meer energie, maar het is het allemaal waard als we de dankbaarheid van de mensen voelen. Twee meisjes die dankzij ons naar school konden, werden dat jaar verkozen tot beste leerling van de school. Een onvergetelijk moment."