Basil Davidson

Basil Davidson (links) with Robert Buijtenhuijs, Leiden, 1997

 

Deze Engelse historicus schreef in 50 jaar tijd een kleine bibliotheek samen met soepel geschreven standaardwerken over Afrika.

Dat we tot 50 jaar geleden nog algemeen ervan uitgingen dat Afrika een continent was zonder een échte  geschiedenis,  hebben we volgens Davidson  aan het 18e eeuwse, Europese nationalisme te danken. Europese intellectuelen, zoals de Duitse filosoof Hegel, lagen aan de basis van deze laatdunkende Europese visie op het Afrikaans continent. Hegel verwoordde het letterlijk: ‘Afrika maakt historisch gezien geen deel uit  van de wereld’  en ‘de neger laat de natuurlijke mens zien in zijn wildste, ongetemdste staat’. Dat Hegel niet één voet had gezet op Afrikaanse grond om z’n mening te vormen, is volgens Davidson typisch.  Europa was in de 18e eeuw namelijk op zoek naar een rechtvaardiging voor de bezetting en onteigening van het  continent tijdens de kolonisatie. Voor Davidson is die beroving cruciaal: geen land, geen zelfbestuur is geen zelfrespect. Tot op vandaag ondervinden we daar de gevolgen van.  

Met ‘The Lost Cities of Africa ‘(1959)’ en ‘Africa in history’ (1966)’ zet Davidson 20 eeuwen pre-koloniale periode  te boek en maakt korte metten met de hardnekkigste mythes. Daarvoor maakt hij gebruik van nieuwe ontwikkelingen in diverse disciplines zoals  de archeologie en de sociologie. Davidson besluit onder andere dat de Egyptische Oude Rijken geen eilandjes van ‘beschavingen’ waren. Integendeel, aan de basis lagen rijke culturen in het Afrikaanse binnenland en de interacties tussen de rijken waren veelvuldig en permanent.

Met ‘Modern Africa. A social  en political history’ (1983) plaatst Davidson de  Afrikaanse emancipatiebewegingen  in z’n historische context. Onafhankelijkheid bestond volgens Davidson vooral  op papier. In de feiten ging het om een neokoloniale afhankelijkheid.
In 1984  maakt hij een 8-delige televisieserie over de geschiedenis van het continent en meteen een bundeling van zijn ganse werk. De serie werd bijzonder enthousiast onthaald en uitgezonden door de meeste Europese en Afrikaanse televisiestations.

Met ‘A Black Man’s Burden' (1992), vertaald als ‘Afrika en de vloek van de natie-staat'. (1994)’ schrijft hij zijn laatste spraakmakend boek. Davidson maakt het bilan van 50 jaar onafhankelijkheid en gaat op zoek naar de oorzaken van de crisis waarin het continent zich op dit moment bevindt. Davidson komt alweer bij het nationalisme uit. Geïmporteerd door de eerste generatie Afrikaanse leiders,  en vaak verpakt als ‘tribalisme’ , komt deze nu als een boemerang terug op het continent.
Davidson maakt vergelijkingen met evoluties in Oost-Europa en stelt dat overal waar samenlevingsaspecten ondergeschikt worden gemaakt aan nationale of ‘etnische aspiraties, het fout afloopt voor de bevolking.
In 1997 geeft Davidson nog een reeks grote interviews weg. Ondanks de zware problemen, blijft hij aan een ‘renaissance’ voor het continent denken. Hij doelt op de zoektocht naar bestuursvormen waarbij traditionele elementen en democratische principes gecombineerd worden.

En ook op vlak van de ontwikkelingssamenwerking ziet Davidson het Europees superioriteitsgevoel stilaan wegebben. 
Critici verweten Davidson een romanticus te zijn, op zoek naar een puur en pre-koloniaal Afrika dat nooit zou hebben bestaan.  In z’n laatste interviews antwoordt Davidson dat  het  post-imperiale Afrika geen romantische illusie meer is. En ondanks de torenhoge problemen, stelt deze vaststelling hem lichtjes optimistisch.