Sire,

Nu U de formatie in gang heeft gezet, hopen we dat U tijd heeft om deze brief te lezen. U zult ondertussen volop Uw reis naar naar Kinshasa aan het voorbereiden zijn, om de 50e verjaardag van Congo te vieren. Gisteren werd bekend gemaakt dat U tijdens uw bezoek zult zwijgen. We begrijpen dat het schrijven van een speech momenteel lastig is, met enkel een regering van lopende zaken om de verantwoordelijkheid voor uw woorden te dragen. We denken dat het perfect mogelijk is om in het openbaar even stil te staan bij het Congo van vandaag en liefst ook een blik te werpen op de toekomst. Vanuit onze jarenlange ervaring op het terrein willen we u toch een paar andere opties aanreiken.

Over Uw bezoek is al veel inkt gevloeid. Eén van de vragen die daarbij steeds opkwam, is hoeveel aandacht U zou besteden aan mensenrechten en de schending ervan. Door de dood van Floribert Chebeya en de verdwijning van zijn chauffeur staat die vraag plots heel centraal. De moord op de mensenrechtenactivist maakte een schokgolf van verontwaardiging los, binnen en buiten Congo.

Floribert Chebeya was een onvermoeibare en moedige activist. Hij bracht de afgelopen jaren verschillende zware mensenrechtenschendingen aan het licht. Hij werkte samen met Belgische organisaties, waaronder 11.11.11. Hij werd verschillende malen bedreigd door de Congolese politie en door de veiligheidsdiensten, alvorens op 2 juni definitief het zwijgen opgelegd te krijgen. Dit weekend wordt hij begraven.

Chebeya stierf niet aan een losse flodder. Wat er precies gebeurd is, zal onderzoek moeten uitwijzen. Zonder te willen raken aan de soeveriniteit van Congo, hopen we dat U zult aandringen op een onafhankelijk internationaal onderzoek. Hopelijk komt dat er, zoals zijn familie vraagt. In elk geval toont de dood van Chebeya aan hoe moeilijk de omstandigheden zijn waarin mensenrechtenactivisten in Congo moeten werken. Er heerst een klimaat waarin kritische activisten en journalisten systematisch bedreigd, gearresteerd en zelfs vermoord worden. Zwijgen lijkt een veilige optie, maar het kan net zo goed een duidelijke boodschap zijn.

Gezien het gewicht van de gebeurtenissen, vragen we om tijdens Uw bezoek tijd te maken voor contacten met mensenrechtenorganisaties. Niet alleen wij zouden dat graag zien, ook onze collega's in Congo zijn daar vragende partij voor. Als u niet spreekt, kunt in ieder geval luisteren. Niet alleen naar de president, ook naar de ‘gewone' mannen en vrouwen in Congo.

In Kinshasa ligt een rouwregister voor Floribert Chebeya. Het zou een gebaar van begrip en erkenning zijn indien U dat zou ondertekenen. Op die manier geeft U een meteen duidelijk signaal aan de Congolese bevolking dat België zich wel degelijk zorgen maakt de mensenrechtensituatie. Daarbij hoeft u niet te spreken, maar enkel uw pen boven te halen.

Natuurlijk zouden we nog liever hebben dat U zich wel uitspreekt. Als reden om dat niet te doen, wordt aangehaald dat het een feest van de Congolezen is. Maar hebt U al veel verjaardagsfeestjes bijgewoond waarbij U geen woord tegen de jarige sprak?

Er zal uiteraard veel terug gekeken worden. Zo gaat dat bij verjaardagen. Zeker in dit geval lijkt het ons aangewezen dat u een kritisch licht laat schijnen over de rol die ons land - en ook Uw familie - gespeeld hebben in de Congolese geschiedenis.

Maar daarnaast hopen we dat er ook vooruit gekeken wordt, net zoals de Congolezen zich volop op de toekomst richten. Er is genoeg te doen: een veiligheidsapparaat bouwen dat de bevolking beschermt, zorgen dat de rijke landbouwgronden de mensen kunnen voeden en zorgen dat de grondstoffen de ontwikkeling niet hinderen, maar juist vooruit helpen. Om dat alles te bereiken, is een functionerende rechtsstaat nodig.

Bij het opbouwen van een staat denken we niet alleen aan het centrale niveau, integendeel. De kloof tussen de burger en de president moet kleiner. Momenteel is de enige brug een stem die eens om de vijf jaar kan worden uitgebracht. Juist in een gigantisch groot land als Congo moet er veel meer aandacht gaan naar het lokale niveau. Het is daar dat democratie kan groeien. Lokale verkiezingen zijn dan ook een prioriteit. Enkel zo komen er machthebbers die voor de burger bereikbaar zijn om ter verantwoording te roepen.

Politici zijn niet enkel tijdens de verkiezingen verantwoording verschuldigd. De civiele maatschappij kan - mits goede ondersteuning en mits voldoende democratische ruimte - de besognes van de Congolezen vertolken. Congolese organisaties moeten de ruimte en vrijheid krijgen om om corruptie, wanbeheer en misbruiken aan te tonen. Als België het meent met goed bestuur in Congo, moet ons land de bezorgdheid over deze zaken bespreekbaar maken.,Niet met een vermanende vinger, maar op volwassen wijze als gelijkwaardige partners. Voor deze delicate opdracht rekenen we op U en de Belgische delegatie.

En ook als U weer thuis komt, kunt U zich blijven inzetten voor de democratisering in Congo. U ontmoet deze dagen allerhande informateurs, formateurs, verkenners en andere politici. U kunt hen op het hart drukken om van een eensgezind Afrika-beleid een prioriteit te maken. Daar ontbrak het nogal eens aan in het verleden. Natuurlijk moet België dit niet alleen doen. We moeten al onze expertise, historische kennis en diplomatieke troeven inzetten om te zorgen dat er op internationaal niveau evenveel aandacht komt voor Congo als hier.

Zover is het nog niet. We hopen, dat U tijdens Uw delicate reis ook geniet van al hetgeen dat Kinshasa te bieden heeft. En vergeet alstublieft niet dat rouwregister te tekenen.


Met de meeste hoogachting,

Bogdan Vanden Berghe
Algemeen Secretaris 11.11.11