EU uitwijzingsplan brengt precaire veiligheid in Afghanistan in het gedrang

Juli 2016, Afgaanse vluchtelingen moeten Pakistan verlaten

Op 2 oktober bereikte de EU een akkoord met Afghanistan om tienduizenden Afghanen op korte termijn terug te sturen. De VN waarschuwen nu dat het zogenaamde Joint Way Forward plan de precaire veiligheidssituatie in het land op de helling zet.

Onderhandelingen achter gesloten deuren

De EU wil in de nabije toekomst 80.000 mensen terugsturen naar Afghanistan. Daarvoor onderhandelde het met de Afghaanse overheid een akkoord om de uitgewezen migranten terug op te nemen: ‘The Joint Way forward’. Het akkoord zelf werd in alle stilte onderhandeld en ontsnapte aan debat in het Europese Parlement. Nochtans een voorwaarde voor internationale re-admissie akkoorden.

Dat de EU ervoor koos om dit akkoord achter gesloten deuren te onderhandelen mag niet verbazen gezien de talloze risico’s die het plan inhoudt voor de mensenrechten en de grote bezorgdheden die geuit werd door de civiele maatschappij.

Ontwikkelingshulp als pasmunt

Ook binnen Afghanistan stootte het EU plan aanvankelijk op weerstand. Ondermeer bij Minister voor Vluchtelingen Hossain Alema die stelde dat er geen sprake kon zijn van gedwongen terugkeer zolang de problemen die mensen dwingen om het land te verlaten (oorlog, conflict en onveiligheid) onopgelost blijven.

Om de druk op de Afghanen op te voeren werd de stok van de ontwikkelingshulp bovengehaald. De Brussels Conference van 4 en 5 oktober, waar de ontwikkelingsfondsen voor de komende vier jaar werden vastgelegd, moest ‘als een hefboom dienen voor de implementatie van de Joint way Forward’ zo stond te lezen in een gelekte memo van de Europese Commissie.

Miljoenencontracten dienden ‘migration sensitive’ gemaakt te worden door ze te linken aan het beleid inzake migratie en terugkeer. Een aanpak die leek te werken maar die geen enkele structurele oplossing biedt en die door de ngo’s, waaronder 11.11.11, sterk veroordeeld werd.

Gedwongen terugkeer van minderjarigen

Hoewel het akkoord in de eerste zes maanden een maximum van 50 gedwongen terugkeerders per gecharterde vlucht voorziet, legt het geen limiet op voor het aantal vluchten die Europese landen naar Afghanistan kunnen organiseren.

Om deze grootschalige terugkeer mogelijk te maken wordt de bouw van een specifieke terminal voor gedwongen terugkeer in de luchthaven van Kabul overwogen.

Het akkoord opent de deur voor het terugsturen van ouderen, zieken, vrouwen en kinderen met families en niet begeleide minderjarigen. ‘Speciale maatregelen zullen genomen worden om deze kwetsbare groepen de nodige bescherming en begeleiding te geven doorheen het proces’ zo zegt het akkoord.

Situatie verslechtert

Het Joint Way Forward-akkoord komt er op een moment dat de veiligheidssituatie in Afghanistan er sterk op achteruitgaat. Een indicatie daarvan is dat de Europese erkenningsgraad van Afghaanse asielzoekers van 43% in 2014 steeg naar 60% dit jaar. Verschillende provincies dreigen terug in de handen van gewapende groepen te vallen. Dat maakt dat het risico om mensen terug te sturen naar onveilige gebieden groot is.

Afghanistan is op dit moment niet in staat om deze mensen menswaardig op te vangen zo stelde de Afghaanse civil society in een oproep om de implementatie van het akkoord stop te zetten. Bovendien wordt Afghanistan vandaag geconfronteerd met grote groepen mensen die gedwongen teruggestuurd worden uit de eigen buurlanden.

Vooral Pakistan voert de druk op Afghanen op om terug te keren. Verwacht wordt dat tegen eind 2016 meer dan 500.000 mensen zullen terugkeren. Opvallend is dat het humanitaire agentschap van de EU,  ECHO,  zelf aan de alarmbel trok over de humanitaire noodsituatie die dreigt als gevolg van deze grote influx en het gebrek aan opvang en fondsen.

Olie op het vuur

Het Joint Way Forward plan brengt niet alleen de levens van vele duizenden Afghanen op de vlucht in gevaar maar vormt ook een bedreiging voor de precaire veiligheidssituatie in het land, zo waarschuwt de VN. 'Het opleggen van gedwongen terugkeer ondermijnt de inspanningen die geleverd worden om stabiliteit te brengen in de fragiele regio', zo zei Chaloka Beyani, Speciale VN rapporteur, tijdens een bezoek aan Afghanistan. ‘Deze mensen kunnen niet opgenomen worden in het Afghaanse economische en sociale leven.

Een recent rapport van de VN-Vluchtelingenorganisatie en de Wereldbank komt tot gelijkaardige conclusies. Brute en grootschalige gedwongen terugkeer maakt een ordelijke integratie onmogelijk. ‘De bijkomende terugkeer uit Pakistan, Iran en Europa zal naar alle waarschijnlijkheid leiden tot meer ontheemding, werkloosheid en instabiliteit’.

De EU lijkt zich steeds meer blind te staren op terugkeercijfers zonder oog te hebben voor mensenrechten van migranten en de fragiele veiligheidssituatie op het terrein.

Zowel de VN als de Wereldbank benadrukken dat de Afghanen alle redenen hebben om te migreren. Vluchten is in Afghanistan een noodzaak en geen keuze. Tegelijkertijd lijkt de EU zich steeds meer blind te staren op de terugkeercijfers zonder oog te hebben voor mensenrechten van migranten en de fragiele veiligheidssituatie op het terrein.

11.11.11 vraagt om meer humanitaire inspanningen te leveren in Afghanistan en de implementatie van het Joint Way Forward akkoord stop te zetten zolang de situatie in Afghanistan niet verbetert.

Flor Didden
Beleidsmedewerker Migratie

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels