Hongerproblematiek? de feiten

Volgens cijfers die de FAO deze week verspreidde is nog steeds 1 op 8 mensen op de wereld ondervoed. Ondanks inspanningen om de productie op te drijven is het aantal mensen dat chronisch honger lijdt met amper 15% gedaald.

Op 40 jaar tijd is er veel veranderd. Honger blijft in essentie een probleem van armoede, maar de globalisering steekt ook nieuwe stokken in de wielen. 11.11.11 maakte een overzicht, dat als basis moet dienen voor het 2-jarig campagnewerk van de ngo-koepel.

De globale voedselproductie in de laatste 40 jaar is gegroeid met 17% per hoofd van de bevolking. Vandaag, ondanks de wereldwijde bevolkingsgroei, produceren we 1,5 x zoveel voedsel als de wereld werkelijk nodig heeft. Toch bereikt dit voedsel 1 op 8 mensen niet. En nog eens 1 op 8 mensen heeft wel eten, maar haalt de noodzakelijke hoeveelheid voedingsmiddelen niet. Zij moeten het bvb stellen met enkel rijst.

De cijfers die de FAO deze week verspreidde tonen vooruitgang in de strijd tegen de wereldwijde honger, maar tonen ook verontrustend het onvermogen aan om honger effectief te halveren of de wereld uit te helpen. Bovendien vertellen de cijfers niet alles.

De FAO heeft haar meetinstrumenten verfijnd en moest een aantal aannames bijstellen. Die aanpassingen verklaren deels een sprong in de statistieken.

Een voorbeeld: de FAO ging er in eerdere projecties van uit dat Afrikanen of Aziaten een bepaalde grootte hadden. Op basis van een gemiddelde werd vervolgens berekend wat zo iemand aan calorieën nodig heeft. Deze cijfers zijn nu bijgesteld, de gemiddelde Afrikaan of Aziaat blijkt kleiner te zijn dan verwacht. De FAO kijkt ook vooral naar chronische ondervoeding ? en die daalt inderdaad ? maar niet naar slechte voeding (verborgen honger), die zien we stijgen.

Toch zijn de gegevens van de FAO een goede leidraad om een aantal feiten en oorzaken van honger op te lijsten. 11.11.11 maakte een basisdossier, hieronder vindt u de belangrijkste
vaststellingen.

Waar wonen mensen met honger?

Ondanks het beeld dat we vaak hebben woont het merendeel van de hongerigen niet in Afrika maar in Azië. 65% (of 553 miljoen mensen) van de hongerigen komt uit India, China of een ander Aziatisch land.

Toch heeft een Afrikaan meer kans om door honger getroffen te worden, want 21% van de Afrikanen wordt getroffen door honger (tegen bijna 14% in Azië). In Latijns-Amerika wordt nog altijd bijna 1 op 10 mensen door honger getroffen.

Armoede als basis

60 à 70% - disproportioneel veel dus- van de hongerigen zijn vrouwen en meisjes. 50% zijn boeren met beperkte toegang tot grond en hulpbronnen: zij die het voedsel maken hebben honger. 20% van de armen komt uit de steden.

Het valt op dat de helft van de mensen met honger boeren zijn. Boeren die vaak in een vicieuze cirkel zitten. Ze oogsten te weinig om zich te voeden, ze verdienen te weinig om voldoende zaad aan te kopen.

Waarom mensen honger hebben is dezelfde vraag als waarom mensen arm zijn. Armoede de wereld uit helpen is dan ook een van de centrale antwoorden tegen honger. Daar werken ngo's aan, daar wordt ontwikkelingsgeld voor ingezet (ook al daalt het) en het is een van de internationale millenniumdoelstellingen. Maar, armoede is niet de enige verklaring van de hongerproblematiek. We definiëren er nog 4 andere.

Klimaatverandering

De klimaatverandering ligt vandaag aan de basis van honger bij 45 miljoen mensen. Tegen 2030 zou dat aantal gestegen zijn tot 75 miljoen, aldus het IPCC. Ironisch genoeg is ligt ons voedselsysteem zelf mee aan de basis van een stevig deel van de broeikasgassen. Het IPCC schat tot 15% van de broeikasgassen. Een voorzichtig cijfer, op basis van vooral ontbossing, maar waar zaken als transport, verwerking, verpakking, enz niet opgenomen zijn.

De klimaatverandering zal in gematigde gebieden weliswaar de oogsten doen toenemen, maar in het zuiden is de impact desastreus. Tegen 2080 zouden oogsten nog maar de helft opbrengen dan vandaag.

Zo worden mensen die vandaag al honger lijden 2x getroffen: ze zullen meeste impact ondervinden van klimaatverandering en beschikken over minste middelen en mogelijkheden om zich daar tegen te wapenen.

Biobrandstoffen

Waarom zijn biobrandstoffen er gekomen? Om afhankelijkheid van olie te verminderen en minder CO2 uit te stoten. Een nobele doelstelling. Het Europese en Belgische beleid legt brandstofproducenten vandaag een verplichte norm op voor biobrandstoffen in transportbrandstof om de klimaatdoelstellingen te halen.

Maar. Biobrandstof die vandaag gebruikt wordt is niet duurzaam.

Land waar voedsel staat wordt gebruikt voor biobrandstof dus moet elders land voor voedsel bijkomen. Voor dat extra land wordt regenwoud gekapt, moerassen drooggelegd etc. met massa's CO2-uitstoot tot gevolg. Berekeningen zeggen dat de CO2 die op die manier bijkomt als een gevolg van het Europese biobrandstofbeleid gelijk staat met de uitstoot van 30 miljoen auto's extra.

Om de doelstelling van alleen al de EU te halen hebben we binnen 5 jaar nog eens 2x België nodig. De druk op land neemt enorm toe.

Er is ook een effect op de prijzen. Plantaardige olie zou de helft duurder worden, mais een kwart. Vervelend voor ons, veel vervelender voor hen die al weinig hebben om aan voedsel te besteden.

Voedselspeculatie

Met de ineenstorting van de financiële markten vijf jaar geleden hebben we een massale verhuis gezien van speculanten naar de voedselmarkten. Termijncontracten ? contracten die boeren toestaan hun oogst aan een vaste prijs vooraf te verkopen en dus voor stabiliteit te zorgen ? worden herverpakt en als financiële beleggingsproduct op de markten aangeboden. Ook Belgische banken doen daar aan me, hebben we aangetoond in een dossier dat we samen met Oxfam en Fairfin lanceerden net voor de zomer.

Speculatie zorgt voor enorme instabiliteit en prijsschokken, terwijl de winsten van speculanten niet in landbouw of reële economie worden geïnvesteerd. Prijsschommelingen zijn slecht voor mensen die tot 80% aan voedsel spenderen. Ze moeten besparen op andere essentiële uitgaven als onderwijs en medische zorg met nefaste effecten op hun ontwikkeling. Ook voor boeren is dat slecht nieuws, want kunnen investeringen en productie niet plannen.

Heel wat ontwikkelingslanden zijn afhankelijk geworden van voedselimport door jaren verwaarlozing van het platteland en dumpingpraktijken vanuit Europa. Zij zien hun voedselfacturen spectaculair toenemen met instabiliteit en rellen tot gevolg.

Landroof

Investeerders ? bedrijven en regeringen ? kopen of huren enorme stukken land. Vaak om biobrandstoffen op te verbouwen. Daarbij worden rechten van lokale boeren vaak met voeten getreden: geen compensatie, geen inspraak, verlies inkomen. Die diefstal van land doet armoede en honger toenemen. Zie ook het recente dossier van Oxfam over landroof bij suikerproductie voor onder meer Coca Cola en Pepsi.

Landroof is geen marginaal verschijnsel: de laatste 10 jaar gaat het over 203 miljoen ha (dat is 65x België).

Deel dit artikel