De evaluator onder de loep: de aanpak van ATOL bij (zelf)evaluaties

In het interview 'A l'épreuve du terrain africain', gepubliceerd in het tijdschrift Antipodes (nr. 191, december 2010), geeft Patrick Vanderhulst, medewerker van ATOL, zijn visie op de manier waarop evaluaties van projecten in het Zuiden dezer dagen worden uitgevoerd.

Vanuit de moeilijkheden waarmee evaluaties vandaag de dag geconfronteerd worden (vooral uitgevoerd op vraag van Noordelijke organisaties en met het oog op verantwoording naar de financiers toe; weinig tijd voor en onrealistische verwachtingen van participatieve evaluaties; etc), komt hij tot de aanpak van ATOL voor zelfevaluaties. Verder wijst Vanderhulst op het luik rond organisatieontwikkeling dat ATOL opneemt in haar evaluaties. Het is namelijk belangrijk dat organisaties zich zo objectief mogelijk kunnen (laten) evalueren zodat ze vervolgens lessen kunnen trekken uit de resultaten om op basis hiervan nieuwe benaderingen te formuleren.

Aanpak

De aanpak die ATOL vooropstelt bij evaluaties legt de nadruk op de capaciteiten die een organisatie nodig heeft om tot meer autonomie te komen zodat de organisatie een structuur wordt waarmee rekening gehouden moet worden. Op het niveau van de geëvalueerde resultaten betekent dit dat er sprake moet zijn van een verbetering van 'avoir' (materiaal, vermogen om fondsen te werven, ...), 'vouloir' (vertrouwen in de toekomst op middellange en lange termijn), 'pouvoir' (de capaciteiten om beslissingen voor de organisatie te nemen en de beslissingen die de organisatie treffen te beïnvloeden) en 'savoir' (kennen en kunnen). Daarnaast wordt ook aandacht geschonken aan het versterken van volgende vier capaciteiten (uit AURA, de aanpak voor capaciteitsversterking):

• reflecteren: kan de organisatie zichzelf in vraag stellen? Het gaat er dus niet enkel om of de organisatie kwalitatief werk levert, maar ook of zij haar missie en strategie aanpast aan de veranderende context;
• onderhandelen en samenwerken met anderen: welk type samenwerkingsverband willen we ontwikkelen? Hoe samenwerken (synergie) om betere resultaten te bereiken?
• communiceren: zichzelf kenbaar maken, zich goed weten te informeren om de mogelijkheden tot samenwerking of samen reflecteren te kennen, etc;
• bijdragen aan de ontwikkeling van de gemeenschap: zowel binnen de organisatie als binnen de gemeenschap is het belangrijk om een geest van solidariteit, gelijkwaardigheid en samenhorigheid te onderhouden. De initiatieven blijven maar bestaan zolang de motivatie van de leden en gemeenschap hoog blijft.

De oefeningen rond capaciteitsversterking gaan uiteraard verder dan een externe evaluatie van een project gefinancierd door een externe partner. Vaak blijkt dat echter voor de organisatie toch de enige weg te zijn om haar eigen toekomst in handen te nemen. Een bepaald project kan falen, maar als de evaluatie toelaat om na te gaan hoe de fouten in de toekomst vermeden kunnen worden en de motivatie om het volgende keer beter te doen verhoogt, dan is ze zeker nuttig geweest. Het is ook in die zin dat evaluaties een plaats kunnen hebben in organisationeel leren en organisatieversterking.

Antipodes is het tijdschrift van het vormingscentrum voor ontwikkeling en internationale solidariteit ITECO en verschijnt elk kwartaal. Het volledige artikel kan u in het Frans lezen op de website van ITECO (http://www.iteco.be/A-l-epreuve-du-terrain-africain) of in Antipodes, nr 191 (december 2010), p 22-25. Afbeelding door Boulon, voorpagina Antipodes, nr 191 (december 2010).