"Een land geeft niet graag falen toe"

Vrijdag 11 maart 2011, kwart voor drie in de namiddag. Japan wordt opgeschrikt door een zware aardbeving met een kracht van 8,9 op de schaal van Richter. Naoki Kokawa (59) van het Japanse Rode Kruis, moest plots de rampgebieden in Somalië en Haïti inruilen voor eigen land. "Wat me trof was de chaos waarin de hulpverlening in Japan verzeilde", vertelt Kokawa.

Aardbevingen zijn niet ongewoon in Japan. Het is één van de meest seismisch actieve regio's ter wereld. Maar deze aardbeving, de zwaarste in zeven jaar, was van een ander formaat en werd gevolgd door een tsunami met golven tot 40 meter hoog.

"Ik was thuis toen het gebeurde", vertelt Kokawa. "Meteen wist ik: dit is een megaramp. Japan heeft eerder aardbevingen gehad, maar dit was anders. Dat voelde je." Door de aardbeving en tsunami stierven duizenden mensen. Honderdduizenden huizen werden vernield.  De kerncentrale van Fukushima kon zijn reactoren niet langer koelen en er ontstond brand in de centrale. Radioactief materiaal kwam vrij in de omgeving van de centrale en in het zeewater.

"Eens ik er zeker van was dat mijn familie en vrienden veilig waren, ben ik naar het kantoor van het Rode Kruis gegaan. En ik ben er meteen twee weken gebleven. Ik was vooral dankbaar dat ik me als medewerker van het Rode Kruis nuttig kon maken."

Het Japanse Rode Kruis was tijdens de ramp en in de nasleep er van actief op verschillende terreinen. Men voorzag eerste hulp, gaf psychosociale opvang, organiseerde voedsel- en goederendistributie, verenigde betrokkenen terug met elkaar en gaf onderdak aan de vele vluchtelingen en daklozen. Het Rode Kruis is eveneens betrokken in de wederopbouw van het land.

Kokawa werkt al 32 jaar bij het Rode Kruis. Hij staat aan het hoofd van de internationale operaties binnen het Japanse Rode Kruis en werkte de voorbije jaren onder meer in Nepal en Pakistan. "Wat me trof was de chaos waarin de hulpverlening in Japan verzeilde", vertelt Kokawa. "Gewoonlijk na een grote ramp in ontwikkelingslanden coördineert de noodhulporganisatie van de Verenigde Naties (OCHA) alle hulp via een clustersysteem. Alle organisaties krijgen dan een specifieke taak toegewezen. Voor een geïndustrialiseerd land als Japan ligt dat anders en worden die instrumenten niet in werking gesteld."

"Zo gaat de internationale gemeenschap ervan uit dat een land als Japan een ramp wel alleen de baas kan. En het heeft ook met trots te maken. Een land geeft niet graag zijn falen toe. Internationale hulpverlening toelaten, is ook een deel van je autonomie prijsgeven. Dat is niet zo evident."

Kokawa pleit nu voor een manier om buitenlandse hulpacties te coördineren in geïndustrialiseerde regio's. "De instrumenten die in ontwikkelingslanden hun nut bewijzen, kunnen dat bij ons ook", aldus Kokawa. "Zelfs een ontwikkeld land als Japan kan zich niet voorbereiden op een megaramp als deze. Megarampen laten zich niet in scenario's gieten."

De noodhulpfase is ondertussen achter de rug. Zowat alle puin is opgeruimd en alle slachtoffers hebben een onderkomen voor de winter." Om dit drama psychologisch te verwerken, is het cruciaal dat we de 4.000 vermisten vinden", vertelt Kokawa. "Voor de nabestaanden is het van groot belang om hun geliefden te vinden."

"Daarnaast moeten de De lokale overheden moeten nu dringend beslissen waar ze hun stad opnieuw willen bouwen: op dezelfde plaats, of hogerop in veiligere gebieden. Daarnaast is de werkloosheid een groot probleem. De mensen hebben geen werk, omdat er nu eenmaal veel vernield is. Ook voor de bejaarden die zelf niet de mogelijkheden hebben om hun huis weer op te bouwen, moet er dringend een oplossing komen. De noden zijn groot, maar ik heb er alle vertrouwen in dat Japan
hier sterker zal uitkomen. De bevolking is best veerkrachtig. Het zal zaak zijn om van deze ramp een opportuniteit te maken."