Mandela gevierd in Cuba

De verjaardag van Nelson Mandela werd in heel de wereld gevierd op 18 juli 2010. Deze gebeurtenis kreeg speciale aandacht in Cuba. Het is weinig geweten dat de Cubanen een beslissende rol hebben gespeeld in de strijd tegen het apartheidsregime en de vrijlating van Mandela. Meer achtergrond daarover in dit artikel.

In het Afrikaans Huis in Havana werd ter ere van de verjaardag van Nelson Mandela een druk bijgewoonde conferentie georganiseerd over Nelson Mandela. Daaraan namen de ambassadeurs van de Republiek van Congo, Zimbabwe, Algerije en Ghana deel, alsook dr. Rodolfo Puente Ferro, voorzitter van de Vriendschapsvereniging Cuba-Afrika. In de media werd uitgebreid ingegaan op het leven van deze vrijheidstrijder en Nobelprijswinnaar.

Dat Mandela op zo'n bijzondere aandacht krijgt in Cuba is niet verwonderlijk. Het land heeft historisch heel sterke banden met Zuidelijk Afrika en Zuid-Afrika in het bijzonder. Het verhaal begint bij de onafhankelijkheid van Angola in 1975. In oktober van dat jaar, een maand voor de onafhankelijkheid zal worden uitgeroepen, vallen Zuid-Afrikaanse troepen het land binnen met de bedoeling de MPLA van de macht te verdrijven. Een marxistisch regime in Angola zou hun controle over Namibië in het gedrang kunnen brengen. Zonder steun zal het MPLA wellicht niet standhouden en zal Zuid-Afrika ook over Angola de controle verwerven. De SU stelt zich heel terughoudend op. Daarom richt de Angolese bevrijdingsbeweging MPLA zich tot Cuba voor militaire bijstand. Cuba stuurt 36.000 manschappen en weet de opmars van Zuid-Afrika tegen te houden. In maart 1976 trekt het apartheidsleger zich terug. De zaak is nog niet helemaal geklonken. In 1977 is er rebellie binnen het MPLA. Nito Alves, een Moskou getrouwe pleegt een coup tegen voorman Agostinho Neto. De coup kan alleen verijdeld worden omdat Cubaanse troepen samen vechten met de loyale MPLA-strijders.

In de jaren tachtig treedt Cuba opnieuw in actie. Zuid-Afrika krijgt in de gaten dat de SU verzwakt is en bereidt een offensief voor in Zuid-Angola. Samen met het door de CIA gesteunde rebellenleger UNITA valt het aan in november 1987. Op vraag van de Angolese overheid stuurt Cuba prompt meer dan 50.000 soldaten. Na enkele weken van hevige gevechten wordt in Cuito-Cuanavale het Zuid-Afrikaans leger verslagen. Het trekt zich terug uit Angola en daarna uit Namibië. Deze strategische afstraffing is niet alleen een militaire nederlaag maar ook een morele opdoffer. Het leidt uiteindelijk tot de afschaffing van de apartheid. Het is ook een belangrijke bijdrage voor de bevrijding van Zimbabwe. In totaal zullen over de verschillende missies heen vierhonderd duizend Cubanen gevochten hebben in Angola, meer dan twee duizend lieten daarbij het leven.(2)

Kroongetuige Mandela blikt, na zijn vrijlating, over het Cubaans optreden terug op de volgende manier: ‘We komen hier met een groot gevoel van schuld die we hebben t.a.v. het Cubaanse volk. Welk land kan een indrukwekkender palmares van altruïsme voorleggen dan Cuba in zijn relaties met Afrika? Hoeveel landen in de wereld genieten van het werk van Cubaanse gezondheidswerkers en leerkrachten? Welk land heeft ooit Cuba's hulp tevergeefs gevraagd? Hoeveel landen die bedreigd werden door het imperialisme of die vochten voor nationale bevrijding konden rekenen op Cuba's steun? In de gevangenis hoorde ik voor het eerst van de gigantische steun die Cubaanse vrijwilligerstroepen het Angolese volk gaven, zo groot dat je er aan zou twijfelen of het waar was! ...
Wij in Afrika zijn gewoon slachtoffer te worden van landen die ons territorium willen inpikken en onze soevereiniteit willen onderuit halen. Het was nooit voorgekomen in de Afrikaanse geschiedenis dat een ander volk de wapens opneemt om ons te verdedigen....
De verpletterende nederlaag die het racistische leger werd toegebracht in Cuito Cuanavale, was een overwinning voor heel Afrika! ... Zonder de nederlaag van Cuito Cuanavale zou de ban op onze organisaties niet opgegeven geweest zijn! De nederlaag van het racistische leger in Cuito Cuanavale heeft het mogelijk gemaakt dat ik vandaag hier ben! Cuito Cuanavale is een keerpunt geweest in de bevrijdingsstrijd van het continent en voor ons land in de strijd tegen de gesel van de apartheid! De beslissende nederlaag van Cuito Cuanavale heeft de krachtsverhoudingen in de regio veranderd en verminderde substantieel de capaciteit van het Pretoria-regime in het destabiliseren van de buurlanden.'

Cuba was het eerste land dat Mandela na zijn vrijlating bezocht.

Noten
(1) Geciteerd in Jayatilleka D., Fidel's Ethics of Violence. The Moral Dimension of the Political Thought of Fidel Castro, Londen 2007, p. 108.
(2) Voor meer uitleg: zie Demuynck K. & Vandepitte M., De factor Fidel, Antwerpen 2008.