Noreena Hertz

Noreena Hertz  (° 1967)

De Britse econome en filosofe Noreena Hertz werd beroemd nadat in 2001 haar eerste boek, 'De Stille Overname' uitkwam.
Samen met Naomi Klein (No Logo) werd ze door media en politici tot de woordvoerders (en 'babes') van de toen net ontdekte andersglobaliseringsbeweging bestempeld. Hertz bracht ondertussen reedseen tweede boek uit, IOU, Het Gevaar van de Internationale Schuldenlast.

Noreena Hertz is momenteel docent economie aan de universiteit van Cambridge en een van de meest op de voorgrond tredende kritici van de neoliberale globalisering. Haar boek “De Stille Overname” werd in veel landen uitgebracht. Hertz verwoordt een tamelijk gematigd en sterk hervormingsgezind gedachtengoed over de huidige economische ontwikkelingen. Zij problematiseert vooral de groeiende macht van het bedrijfsleven en pleit voor een herstel van de ‘oude’ democratische procedures en de staatsmacht.

Bijzonder aan Noreena Hertz is dat ze niet bepaald de stereotiepe actievoerder is. Ze studeerde economie aan de top-business school Wharton in de Verenigde Staten en ging in 1991 via de universiteit op haar 23ste naar Rusland om dat land klaar te maken voor de vrije markt. Tijdens haar verblijf zag ze dat Rusland, met zijn fabrieken in the middle of nowhere waar twintigduizend man werken aan een product waar niemand behoefte aan heeft, nog lang niet klaar is om aan de vrije markt te worden overgeleverd. Maar Washington was meedogenloos. De boodschap die Hertz doorkreeg uit Washington kwam volgens haar neer op het volgende: «We moeten heel Rusland privatiseren, dan wordt de staat gedepolitiseerd, eigendom zal in privé-handen zijn en het communisme zal nooit meer terugkeren.»

Dat ze zich niet zomaar tot de tegenpartij van het neoliberalisme rekent, maakt Hertz gevaarlijk voor het bedrijfsleven. Ze is geen tegenstander van het kapitalisme. Ze weerspreekt ook niet dat vrije handel ongekende economische groei voor bijna heel de wereld kan betekenen. Ook keert ze zich niet helemaal tegen het bedrijfsleven. Dat is zelfs niet amoreel, betoogt ze. Het is beter in staat dan de overheden om wereldproblemen op te lossen. Ze hoort termen als «social responsibility», «sustainable development», en «environmental impact» eerder op CEO's dan van ministers. Na de rellen in Genua — ze was er — betreurde ze het dat de actievoerders haar boek verkochten en citeerden, haar de «It Girl of Globalization» noemden en niet onderkenden dat ze op een belangrijk punt met hen van mening verschilt: ze wil geen revolutie, want ze wil geen ander systeem. Ze wil het systeem veranderen. Zo kan ze wellicht heel wat meer bereiken dan de actievoerders die denken dat ze de stem van het volk vertolken maar in aantal verbleken bij de grootste massa: het winkelend publiek dat dag in, dag uit, tevreden en kapitalistisch tot op het bot, door de winkelcentra van de westerse steden slentert.
Want meer geld voor zorg, dat is misschien nog gewenst, maar een ander systeem met misschien wel minder etalages en minder koopjes?

Haar basisstelling luidt: in "een systeem waarin het bedrijf koning is, de staat zijn onderdaan en de burgers consumenten" is het primaat van de politieke democratie uitgehold door dat van de economie; heeft het bedrijfsleven de macht van de staat overgenomen; holt het geglobaliseerde kapitalisme de democratie uit; en keren burgers zich af van de politiek om op eigentijdse wijzen te protesteren tegen de hubris van het kapitaal.
Noreena Hertz is een sterk voorstander van consumentenprotesten, email-’waakhond’netwerken en milieu-activisme. Samen met de steeds groeiende progressieve protestbewegingen vanuit het Zuiden, beschouwt ze die eigentijdse actiegroepen als voorhoedes van de nieuwe wereldwijde protestbeweging tegen het neoliberalisme.
Hertz behoort tot de zgn. ’neokeynesiaanse vleugel’. Ze pleit voor een mondiale sociale welvaartstaat: "Het kapitalisme moet getemd en onder controle gehouden worden".

In haar eerste boek, "De Stille Overname", schetste Hertz vooral de economische ontwikkeling van de laatste paar decennia. Deze leidde volgens Hertz tot een snelle groei van de macht van het bedrijfsleven, ten koste van democratische structuren. Op dat moment was dat een thema dat nog maar net ontdekt werd in de mainstream. De botsingen met tienduizenden demonstranten bij de conferentie van de Wereldhandelsorganisatie WTO in Seattle en kort daarna bij de Wereldbank en het IMF in Washington en Praag, hadden zich net voltrokken en er was veel vraag naar duiding. Inmiddels is er een hele lawine aan boeken verschenen op dat gebied, hetgeen het dubbel moeilijk maakt voor Hertz om evenveel aandacht te trekken met haar tweede werk.

Voor haar tweede boek, IOU (spreek uit "I owe You") (Het Gevaar van de Internationale Schuldenlast) is Noreena Hertz in de problematiek van de buitenlandse schuld gedoken. In de praktijk was ze daar al langer mee bezig doordat ze een van de voornaamste adviseurs werd in de internationale campagne van de (voornamelijk uit kerkelijke organisaties bestaande) Jubilee-organisaties. Deze kreeg de popster Bono, zanger van de muziekgroep U2, als boegbeeld

Meer info:

• Dossier over 'andersglobalisering'
  

Literatuur

• De Stille Overname (Contact 2002, Engelse titel The Silent Takeover, Heinemann London 2001)
  Ondertitel: Global Capitalism and the Death of Democracy
• I.O.U.: The Debt Threat and Why We Must Defuse It (Fourth Estate, London 2004)