Wangari Maathai

 

Wangari Maathai (° 1940) was in 2004 de eerste Afrikaanse vrouw die de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst mocht nemen. De veelgelauwerde Keniaanse was meteen ook de eerste milieu-activiste die de onderscheiding kreeg. Het Nobelcomité prees haar voor haar “holistische benadering van duurzame ontwikkeling die democratie, mensenrechten en, in het bijzonder, vrouwenrechten in acht neemt”.

Maathai studeerde biologie in de Verenigde Staten en Duitsland. Zij was jarenlang docente veterinaire anatomie aan de universiteit van Nairobi, waar zij als eerste vrouw aan het hoofd kwam van de faculteit dierengeneeskunde.
In 1977 zette zij de Green Belt Movement (GBM) op, een basisbeweging die vrouwen ertoe aanzette bomen te planten. Het opzet achter de beweging was tweeledig: vrouwen aan duurzaam brandhout (én een bescheiden inkomen) helpen én de ontbossing tegengaan. De milieuschade aangericht door grootschalige bosontginnig – met het oog op intensieve landbouw en de export van tropisch hardhout – trof nl. in de eerste plaats vrouwen. Bijna drie decennia later heeft de GBM 30 miljoen bomen aangeplant en 100.000 jobs gecreëerd.
Met haar acties tegen de systematische kaalslag, de privatisering van gemeenschappelijk patrimonium én de verlammende politieke corruptie vormde Maathai een doorn in het oog van president Daniel arap Moi. Zij werd door zijn regime herhaaldelijk geïntimideerd, in de gevangenis gegooid en mishandeld.
In 2002 stapte ze als adjunct minister voor Milieu in de regering van Mois opvolger Kibali.

De onderscheiding met de Nobelprijs geeft Maathai ondertussen volop gelegenheid haar zaak wereldwijd te bepleiten. In interviews praat zij gepassioneerd over haar strijd voor vrouwen én bomen, maar ook over de vicieuze armoedecirkel, over de druk m.n. op het Afrikaanse continent van de agro-technologie, over eenzijdige markteconomie en over de nood aan democratisering, goed onderwijs en schuldverlichting. Dat het Nobelprijscomité zijn visie op vrede o.m. door haar bekroning “verruimd” heeft, is een bevestiging van haar volgehouden strijd: “Vrede sticht je niet alleen door vechtende partijen aan tafel te brengen, door een oorlog te stoppen of door de wapenproduktie te bestrijden. Als we echt van de vrede willen genieten, moeten we ook veel verantwoordelijker omgaan met de natuurlijke rijkdommen, die eerlijker verdeeld moeten worden – zowel nationaal als internationaal. Dat kan alleen als we daarvoor de democratische ruimte hebben. (…) Het leven is zoals de Afrikaanse stoel met drie poten; vrede, democratie en een duurzaam en eerlijk gebruik van de grondstoffen zorgen er samen voor dat het leven overeind blijft”. (Maathai in MO*, juni 2005)

Enkele interessante links:

• Nobel Price Acceptance Speech - 10.12.2004 (English)
• The Green Belt Movement