Je klikpad:  4,5 miljoen Congolez ...Een halve eeuw Europ ...6-13 november: No Im ...8000 KAV-vrouwen vol ...9 jaar EPAs: oplette ...

9 jaar EPAs: opletten geblazen?

Vandaag, 27 september 2011, is het negen jaar geleden dat de EPA-onderhandelingen werden opgestart, en bijna vier jaar sinds de deadline voor de onderhandelingen werd overschreden. Sinds 2007 zijn de onderhandelingen weinig opgeschoten en zijn er in alle regio's lange onderbrekingen geweest. Sinds een paar maanden is er weer wat meer beweging merkbaar.

Ter herinnering
Economische Parterschapsakkoorden zijn vrijhandelsakkoorden tussen de Europese Unie en 76 landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan. De bedoeling was dat er tegen einde 2007 zes regionale EPA's zouden afgesloten zijn. Maar na vijf jaar onderhandelen bereikten enkel de 15 Caraïbische landen een volledig regionaal akkoord terwijl 21 individuele landen uit Afrika en de Stille Oceaan voorlopige EPAs aanvaarden. Slechts 12 landen hebben die voorlopige akkoorden ondertussen ook ondertekend. De belangrijkste reden voor dit slappe resultaat was en is het grote verschil in mening over de aard en de inhoud van de akkoorden. De EU wil dat EPA's zeer uitgebreide en diepgaande vrijhandelsakkoorden zijn, de ACP-landen zien ze eerder als samenwerkingsakkoorden.

Vier jaar later is er aan bovenstaande score niets veranderd.
Er is nog steeds geen enkel akkoord bijgekomen en de onderhandelingen zijn overal vastgelopen. De voorlopige akkoorden die de EU aan het einde van 2007 hadden opgedrongen hebben de zaken ook alleen maar bemoeilijkt. Ze leidden tot verdeeldheid binnen de regio's en bleken bovendien allerlei bepalingen te bevatten die de ACP-landen niet zinden. Sindsdien proberen de ACP-landen de regionale plooien terug glad te strijken en hebben ze er bij de EU op aangedrongen dat de betwiste bepalingen zouden aangepast worden. Maar daar wou de EU niet van weten. De Europese Commissie stond er op dat de voorlopige akkoorden niet konden gewijzigd worden. Als de ACP-landen verbeteringen wilden dat moest dat maar gebeuren in de definitieve, regionale EPA's. Op die manier verwierf de Commissie tegelijk een middel om de ACP-landen tot verdere toegevingen te dwingen. De Commissie wilde inderdaad dat de regionale EPA's behalve de liberalisering van de handel in goederen ook nog de liberalisering van de investeringen, de overheidsaanbestedingen en de handel in diensten zou bevatten, naast een verstrenging van de intellectuele eigendomsrechten, afspraken over concurrentiebeleid, databescherming, enz. De ACP-landen van hun kant wilden dat de EPA's de EU zou verplichten tot bijkomende steun aan de versterkingen van hun productiecapaciteit, infrastructuur en instellingen. En zo kabbelde de onderhandelingsstroom verder tot hij stilaan opdroogde.

Een 'zootje'
Vorig jaar lanceerde de nieuwe Commissaris Karel De Gucht een "reflectie" over de EPA's. Binnenskamers gaf hij toe dat de onderhandelingen een zootje waren geworden. De reflectie leverde niet veel resultaat op, behalve het inzicht misschien dat volledige regionale EPA's zoals die EU die wil en zoals de Caraïben inderdaad hebben aanvaard, in geen enkele regio meer haalbaar was; en dat de EU zich dus zou moeten tevreden stellen met wat de ACP-landen zelf nuttig en mogelijk achten. Dat wil niet zeggen dat de Commissie geen verregaande liberalisering meer nastreeft. Ze blijft tegen de rand aanduwen van wat de ACP-landen willen aanvaarden. Ze blijft de ACP-landen er ook voortdurend aan herinneren dat de markttoegang tot de EU die ze kregen op basis van de voorlopige EPA's ook maar voorlopig is en onder de voorwaarde dat ze die akkoorden daadwerkelijk ondertekenen.

Sinds enkele maanden lijkt er weer enige beweging te komen in de onderhandelingen.
Tot voor kort hadden de onderhandelaars elkaar voor zeer lange tijd niet meer gezien. De technische onderhandelingssessie in Dakar was voor West-Afrika de eerste ontmoeting in acht maanden. Een gelijkaardige vergadering tussen Centraal-Afrika en de EU in januari maakte een einde aan een onderbreking van twee jaar. De Oost-Afrikaanse Gemeenschap (EAC) en de EU her-lanceerden onderhandelingen op 12-15 september in Zanzibar en doken daarvoor teksten op die dateerden van november 2008! In de Stille Oceaan zijn er in twee jaar geen onderhandelingen meer geweest, maar op 15 juli stuurden de regio een nieuwe onderhandelingstekst en het markttoegangsaanbod van acht landen; terwijl er onderhandelingen gepland zijn voor november in Brussel. Op die manier begint de onderhandelingskalender voor het najaar stilaan erg druk te worden.

Betekent dit dat er tegen het einde van het jaar nog een nieuwe EPA uit de bus komt vallen?
Als men de optimistische perscommuniqués moet geloven wel, die na het bezoek van De Gucht aan zuidelijk Afrika en na de EU –Zuid Afrikatop werden uitgestuurd. Maar dit soort communiqués zijn zelden betrouwbaar en eerder een mix van diplomatieke beleefdheid en wishful thinking.

Waakzaamheid is geboden.
Het aanbod dat West-Afrika deed in Dakar bereikt de 70% markttoegang, dat is het maximum dat de staatshoofden en regeringsleiders van West-Afrikaanse Economische Gemeenschap (ECOWAS) wilde toegestaan. Maar de EU blijft met de tarieflijnen jongleren en vraagt meer liberalisering. Ondertussen voert ze druk uit op Ghana om zijn voorlopige EPA te ondertekenen. In Centraal-Afrika gaan de dienstenonderhandelingen sneller vooruit dan de onderhandelingen over de vrijmaking van de goederenhandel. In de Zuidelijke en Oostelijke Afrikaanse regio (ESA) liggen diensten en concurrentiebeleid ook op de onderhandelingstafel (ook al is niet duidelijk welke landen er eigenlijk nog aan die tafel zitten). In Zanzibar kwamen de EAC en de EU overeen dat beide partijen tegen midden-november nieuwe thema's mogen voorstellen.

Het wordt dus tijd dat deze besprekingen terug meer onder de aandacht komen, dat er meer informatie wordt verschaft en al de stake-holders de kans krijgen om hun zeg te doen. Handelsakkoorden zijn te belangrijk om achter gesloten deuren te laten verlopen.

Marc Maes
11.11.11 Beleidsmedewerker Handelsbeleid
27 september 2011

• Meer over EPA's vind je hier

Tweet