Je klikpad:  Klimaattop Durban: d ...Klimaatverandering e ...Klimaatverandering e ...Klimaatverandering v ...Klimaatverandering: ...

Klimaatverandering: Wat heeft het Zuiden ermee te maken?

Het dossier van de klimaatverandering bevindt zich op het kruispunt tussen de milieuproblematiek en de Noord-Zuid problematiek. Wetenschappers zijn het er over eens dat ‘de gevolgen van de klimaatverandering in het bijzonder de ontwikkelingslanden zullen treffen, en hierbij de ongelijkheden inzake gezondheidstoestand en toegang tot geschikt voedsel, proper water en andere hulpbronnen zullen doen toenemen.’ Dit terwijl de oorzaken net in het noorden te vinden zijn, waar de industriële ontwikkeling en de welvaart gebouwd zijn op de verbranding van fossiele brandstoffen.

De zogenaamde koolstofschuld is een schoolvoorbeeld van ‘ecologische schuld’ : de schade die in het zuiden wordt veroorzaakt door noordelijke onduurzame consumptie- en productiepatronen, maar ook het ongelijk verdelen van de ‘atmosfeer’. De 20% van de wereldbevolking die in het noorden leeft, gebruikt immers 80 % van de aborptiecapaciteit van de atmosfeer. Het noorden legt beslag op het rechtmatige aandeel van het zuiden.

Millenniumdoelstellingen bedreigd
De mogelijke gevolgen van de klimaatverandering  zijn velerlei : het verdwijnen van kwetsbare eco-systemen (koraalriffen), het toenemen van stormen en overstromingen, vermindering van de voedselproductie en de beschikbaarheid van water, de geleidelijke stijging van het zeeniveau en het stilvallen van de golfstroom.

Mensen uit het zuiden zijn voor hun overleven veel meer afhankelijk van hun onmiddellijke leefomgeving dan wij hier, en ook veel kwetsbaarder voor veranderingen die zich hierin voltrekken. Het zijn niet in de eerste plaats de spectaculaire orkanen en overstromingen die het internationale nieuws halen, die het meeste schade toebrengen. Sluipende wijzigingen in neerslag en temperatuur zullen leiden tot verminderde toegang tot drinkwater, verminderde productie in de landbouw en de uitbreiding van het verspreidingsgebied van tropische ziektes.  Volgens onder meer Jeffrey Sachs, de coördinator van het VN-project rond de Millenniumdoelstellingen, is de klimaatverandering een van de belangrijkste ontwikkelingsthema’s, die het behalen van de Millenniumdoelstellingen ernstig kan hypothekeren. Redenen genoeg dus voor de wereld van de ontwikkelingssamenwerking om hier wat meer aandacht aan te schenken.

Kritiek op Kyoto
Het Klimaatverdrag (Rio,1992) en het Kyoto Protocol (1997, in werking sinds 16 februari 2005) zijn het antwoord van de internationale gemeenschap op de dreigende klimaatverandering. Industrielanden engageren zich om hun uitstoot van broeikasgassen met 5 % naar beneden te brengen. Ontwikkelingslanden doen niet mee omdat hun historische bijdrage aan de klimaatverandering en hun huidige broeikasgasuitstoot per hoofd van de bevolking klein is naast die van het noorden. De VS doen niet mee ‘omdat de Amerikaanse levensstijl niet ter discussie staat’ (dixit vader Bush in op de Wereldtop in Rio de Janeiro)

In het zuiden is er flink wat kritiek op het Kyoto Protocol. Het Kyoto-denkkader vertrekt van bestaande uitstoot. Hierdoor worden de grote vervuilers uit het verleden eigenlijk beloond met grote uitstootrechten. Een ethische aanpak van het klimaatvraagstuk gaat uit van een gelijke verdeling van per hoofd van de wereldbevolking. Deze invalshoek heeft heel wat steun bij landen en NGO’s in het zuiden, zelfs het Europees Parlement heeft zich in een recente resolutie achter deze lange-termijnvisie geschaard.

Een andere belangrijke kritiek op het Kyoto-protocol is dat het terecht focust op de noodzakelijke uitstootverminderingen in het noorden, maar voorlopig weinig concreten instrumenten oplevert om in het zuiden de schade te vergoeden en de risico’s te verkleinen. Zo zijn er wel enkele fondsen opgericht, maar vooralsnog zijn dat overwegend ‘lege dozen’ die afhankelijk zijn van vrijwillige bijdragen.

Het Clean Development Mechanism, een van de ‘flexibele instrumenten’ van het Kyoto Protocol was er oorspronkelijk op gericht om ‘twee vliegen in een klap’ te slaan : projecten in het zuiden kunnen aan industrielanden de mogelijkheid bieden om op een goedkope manier uitstoot van broeikasgassen te verminderen én voor landen uit het zuiden zou het een stap richting duurzame ontwikkeling kunnen betekenen. In de praktijk valt die bijdrage aan ‘duurzame ontwikkeling’ in het zuiden nogal tegen. Het overgrote deel van de projecten is geconcentreerd in India, China en Brazilië en beperken zich tot het opvangen van fluorhoudende broeikasgassen. De marktwerking zorgt ervoor dat de minst ontwikkelde landen als gastland en hernieuwbare energie als technologie practisch niet aan bod komen.

Wat na 2012?
Toch blijven het Klimaatverdrag en het Kyoto Protocol een belangrijke eerste stap naar de beheersing van het klimaatprobleem. In de toekomst zal de uitstoot van broeikasgassen nog drastischer naar beneden moeten. Wellicht zullen ook een aantal snelle groeiers in volle ontwikkeling (China, India, Brazilië, Mexico,…) inspanningen moeten doen om de klimaatverandering enigszins te beperken. Daarom is het ook zo belangrijk om ook de VS weer aan boord te krijgen, en hiervoor alle mogelijke middelen in te zetten.
Tegelijkertijd zullen de instrumenten om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering in het zuiden op te vangen en om de kwetsbaarheid van gemeenschappen te verminderen, aangescherpt moeten worden..
De onderhandelingen trekken zich langzaam op gang. Een aantal ons omringende landen heeft al ambitieuze doelstellingen geformuleerd, maar België laat vooralsnog op zich wachten. De tijd dat osn land een leidende rol speelde in de internationale klimaatonderhandelingen lijkt wel definitief voorbij….

tekst: Geert Fremout (Vodo)

Tweet