Beleidsbeïnvloeding mogelijk met de Watervoetafdruk

Watervoetafdruk kan bijdragen tot efficiëntere voedselproductie, zegt wetenschappelijk directeur WFN

Het lijkt een tegenstelling: om te komen tot duurzamer waterbeheer moeten we in sommige gevallen juist af van de focus op water. En focussen op voedsel bijvoorbeeld. “Dat zou een win-win-situatie zijn voor alle partijen”.

Misschien een wel erg naïeve toekomstdroom: een land dat inziet dat zijn aanspraak op soevereiniteit van voedselteelt verlaten dient te worden ten gunste van andere landen. Dat daartoe zijn 'recht' op water gedeeltelijk gunt aan die andere landen, waar met dat water meer voedsel geproduceerd kan worden per liter water. En dat dan ook nog eens heldere afspraken maakt met die andere landen over levering van het door hen geproduceerde voedsel in ruil voor de eerdere watergunning. Maar het kweken van de juiste begripsvorming bij de 'hogere politiek' – met hopelijk uiteindelijk bovenstaande uitkomst – is wél nu al mogelijk, betoogt professor Arjen Hoekstra, wetenschappelijk directeur van het Water Footprint Network (WFN).

In een interview met PROTOS gebruikt Prof. Hoekstra bij zijn toelichting het concrete voorbeeld van de patstelling in het stroomgebied van de Nijl. Afgelopen maand zijn daar de onderhandelingen tussen negen landen over de verdeling van het Nijlwater wederom vastgelopen. Egypte blijft namelijk hardnekkig vasthouden aan de aan haar in respectievelijk in 1929 en 1959 via internationale verdragen toegekende vetorechten op waterprojecten in de Nijl en ruime waterquota.

Focus op Voedsel
“Die patstelling heeft met hogere politiek te maken, daar zullen wij als WFN niet zo snel iets aan kunnen veranderen”, zegt Hoekstra. Doordrukken van besluitvorming is misschien niet mogelijk, maar prof. Hoekstra ziet wel degelijk mogelijkheden tot beleidsbeïnvloeding. “We kunnen wel laten zien dat het Nijlwater meer voedsel per liter water kan opleveren indien het ook – op efficiënte, duurzame wijze – in bijvoorbeeld Ethiopië en Soedan wordt gebruikt, dan wanneer dit alleen in Egypte gebeurt. Investeren in voedselproductie bovenstrooms in de Nijl is veel efficiënter dan in Egypte, vanwege het gunstiger (landbouw)klimaat in de bovenstroomse regio’s, maar dan moet het huidige waterverdeelverdrag worden opengebroken en worden vervangen door een voedselleveringsverdrag.”

Een nieuwe focus – op voedsel en voedselconsumptie, in plaats van op water – is dus noodzakelijk. “De voedselproductie in de regio als geheel”, legt Hoekstra uit,  “zou vergroot kunnen worden door intensiever in bijvoorbeeld Ethiopië te produceren in plaats van in Egypte. En daarop zouden er afspraken moeten worden gemaakt over het leveren van voedsel door Ethiopië aan Egypte.” Hoekstra is stellig: “Dat zou een win-win-situatie zijn voor alle partijen”.

Water blijft één van de pijlers van de voorgestelde nieuwe richting. Prof. Hoekstra heeft het waterfootprint-concept bedacht in 2002. Volgens dit 'water-voetafdruk-concept' heeft ieder product, ieder kopje koffie, ieder stuk vlees, zelfs ieder mens een bepaalde 'voetafdruk', gebaseerd op het aantal liters dat het 'verbruikt' om te worden gefabriceerd respectievelijk dat hij per jaar verbruikt. Sindsdien verrichtte Hoekstra wetenschappelijk onderzoek, gericht op het ontwikkelen van goede definities en rekenmethoden. In die periode is onder zijn leiding de 'water-voetafdruk' van honderden producten berekend. “Per land”, voegt Hoekstra hieraan toe, “want er zijn grote verschillen tussen landen.”

Beweging
Het zijn nu juist deze verschillen tussen landen, die, wanneer ze inzichtelijk worden gemaakt aan de betrokken partijen, voor een stap in de gewenste richting kunnen zorgen. Immers, wanneer, terugkerend naar het voorbeeld van het Nijl-stroomgebied, bijvoorbeeld Egypte gaat inzien dat het voor iedere aan bijvoorbeeld Soedan 'gegunde' liter water via een voedselleveringsverdrag een x-aantal maal zoveel voedsel zou ontvangen als wanneer het zelf met dat water zou gaan produceren, dan zou er beweging kunnen komen in de patstelling.

“(Zoet) water is een schaars goed”, gaat Hoekstra verder. “Al het watergebruik in de wereld is uiteindelijk terug te voeren op de consumptie van voedsel en het gebruik van zaken zoals hout, papier, bio-energie en natuurlijke vezels zoals katoen.”

Invloedrijke organisaties
Er dienen echter wel eerst barrières genomen te worden. Neem bijvoorbeeld de aanspraak van landen en organisaties op de soevereiniteit van voedselteelt. De Wereldhandelsorganisatie of World Trade Organization (WTO) heeft altijd te maken met veel weerstand wanneer zij plannen ontvouwt om haar missie – bevordering van internationale handel, beslechting van handelsconflicten en opheffing van handelsbarrières – te realiseren. Niet zelden heeft deze weerstand – met bijbehorende acties – te maken met de vrees dat de vrijheid om zelf te beslissen wat in welke hoeveelheid geproduceerd wordt verloren gaat. De acties zijn bovendien in het verleden in mindere of meerdere mate ondersteund door de Verenigde Naties en de Wereldbank, indrukwekkende invloedrijke organisaties.

Nieuwe inzichten
Verder zijn er nog de praktische vraagstukken: welk gewas kan waar het meest efficiënt worden verbouwd? Hoe zit het met meerkosten van transport – en CO2-uitstoot- ten behoeve van de levering onder een voedselleveringsverdrag? Dit zijn slechts enkele voorbeelden, die landsgrenzen – en WFN – ontstijgen. Prof. Hoekstra en WFN hebben in ieder geval een nog niet eerder op deze schaal gebruikt hulpmiddel ontwikkeld dat de 'hogere politiek' wellicht nieuwe inzichten kan bieden: de studie naar de relatie tussen consumptie, handel en waterbeheer.

Meer weten over de Watervoetafdruk:

http://www.waterfootprint.org/?page=files/home

http://www.11.be/component/one/artikel/detail/virtueel_water_watervoetafdruk_enkele_weetjes_feiten_cijfers,106657

Meer weten over het begrip voedselsoevereiniteit:

http://en.wikipedia.org/wiki/Food_sovereignty (Engels)


Meer weten over de patstelling rondom het Nijlwater:

http://www.11.be/component/one/artikel/detail/watervoorraad_nijl_opnieuw_twistpunt,107591

 

Deel dit artikel