'De toekomst ligt in de internationale solidariteit van de boeren'


DE MORGEN 12-07-2004  -  Sybille Decoo

Franse 'dissidente' landbouwkundige Marcel Mazoyer brengt oplossing van de voedselcrisis

'De toekomst ligt in de internationale solidariteit van de boeren'
'Noem mij de redder van het kapitalisme'

Er is nog nooit zoveel geld en voedsel geweest in de wereld en toch zijn er 840 miljoen mensen die honger lijden. De honger neemt nu al toe terwijl met de verwachte bevolkingsexplosie de voedselproductie tegen 2050 verdubbeld zou moeten worden. De oplossing in de internationale cenakels heet liberalisering. De Franse professor Marcel Mazoyer waarschuwt voor dit voor de landbouw 'moorddadige' scenario. 'De markt kan het voedselprobleem niet oplossen.'


Als zoon van een kleine boer was er voor Marcel Mazoyer op de boerderij geen toekomst weggelegd. Hij werd dan maar landbouwkundig ingenieur en schopte het tot professor aan het Nationaal Agronomisch Instituut van Parijs-Grignon. Met zijn belangstelling voor landbouwontwikkeling en landbouwbeleid reisde hij naar Afrika en Latijns-Amerika en bestuurde ook het Europese landbouwbeleid.

Deze week was hij in Brussel op uitnodiging van de Coalitie tegen de Honger, een samenwerkingsverband van acht Belgische ngo's dat het probleem van de voedselzekerheid in de wereld hoog op de politieke agenda probeert te krijgen.

Mazoyer vat de huidige voedselcrisis samen in enkele rake cijfers. "In de tweede helft van de 20ste eeuw is de bevolking 2,4 keer groter geworden, wat enorm is. De voedselproductie is in die periode met 2,6 keer gestegen. Toch is dit onvoldoende want er zijn twee miljard mensen ondervoed, een derde van de wereldbevolking. Daarvan zijn er 840 miljoen die echt chronisch honger lijden. Zeventig procent van zij die honger lijden woont op het platteland, 30 procent zijn gewezen boeren die het platteland zijn ontvlucht en de sloppenwijken van de steden zijn gaan opzoeken.

"Men moet niet doen alsof armoede en honger een erfenis uit het verleden zijn. De 'stock' vernieuwt zich. Elk jaar ontvluchten 50 miljoen mensen het platteland. Niettemin blijkt uit cijfers van de Wereldvoedselorganisatie FAO dat het aantal ondervoeden niet afneemt. Elk jaar komen er op het platteland 30 tot 40 miljoen ondervoeden bij.

Bijna de helft van de boeren in de wereld, 600 miljoen, werkt puur manueel, zonder tractor of trekpaard. Zij hebben doorgaans ook al geen toegang tot bestrijdingsmiddelen."

Hoe is het zover gekomen dat een derde van de wereldbevolking wordt uitgesloten van een normaal dieet?

Mazoyer: "In de ontwikkelde wereld is er vanaf de jaren vijftig een enorme productiviteitssprong gemaakt door de modernisering in de landbouw. Het verschil tussen de meest en de minst productieve landbouw in de wereld is momenteel een ratio van 1 op 1.000 tot 2.000. Het resultaat van die productiviteitsstijging waren vijftig jaar van dalende landbouwprijzen. Dat gebeurde in twee golven: van 1950 tot 1972 en van 1978 tot 2000. In 1972-1973 kenden we een plotse stijging van de landbouwprijzen omdat de graanstock bijzonder laag was en de ex-Sovjet-Unie toen op de internationale markt een grote voorraad kocht. Dat deed de prijzen enorm stijgen.


"Daarop ontstond een delokalisatie naar lageloonlanden. Het westerse kapitaal liet zijn oog vallen op de gigantische landbouwoppervlaktes in Brazilië en Argentinië, waar de grootgrondbezitters zonder kapitaal zaten. Die investeringen brachten een landbouwrevolutie op gang die leidde tot een boom van soja in Brazilië en van graan in Argentinië, wat de prijzen weer deed dalen. Die combinatie van grote oppervlaktes en lage lonen zag men ook in sommige landen van het voormalige Oostblok, met name in Oekraïne en Wit-Rusland.


"Die evolutie leidde tot lage wereldmarktprijzen en de uitsluiting van kleine en middelgrote boeren in het Zuiden. Het gevolg was een massieve uitwijking van actieve boeren naar de steden. Er bleven minder boeren over en de hoge werkloosheid in de steden zorgde voor lage lonen, wat die landen in een spiraal van alsmaar toenemende verpaupering stortte. De rest is bekend: in zo'n situatie kan een overheid geen belastingen heffen, ontwikkelingslanden kregen hoge schuldenlasten en internationale instanties als IMF en Wereldbank legden structuurplannen op die de regimes hun legitimiteit deden verliezen. Dat leidt tot burgeroorlogen. Er is een rechtstreeks verband tussen verarming, honger en oorlog. "Je kunt gerust zeggen dat wereldwijd de helft van de koopkracht verloren is gegaan. Intussen gaan de spaarcenten in de ontwikkelde wereld naar luxe of speculatie in plaats van naar investeringen. Mijn analyse is dat lage landbouwprijzen de achilleshiel zijn van de wereldeconomie. Dit fenomeen blokkeert het wereldkapitalisme. Noem mij dus maar de redder van het kapitalisme."

Hoe verhoog je de landbouwprijzen in een geglobaliseerde wereld?

"Men moet grote landbouwmarkten maken in de vier hoeken van de wereld en die vervolgens afschermen met invoerheffingen. Daarbij zullen internationale akkoorden aan te pas moeten komen. De landbouwmarkt moet geregeld, gecoördineerd worden en beschermd tegen internationale dumping. Het moet niet zoals de VS en de EU doen: zij zijn niet competitief meer op de internationale markt maar blijven naar de wereldmarktprijs streven door het verschil met de kostprijs bij te passen voor hun boeren. Dat is getrukeerd kapitalisme.

"De Europese exportsubsidies moeten absoluut stopgezet worden. Wat niet wil zeggen dat er geen steun meer moet zijn aan de Europese boeren. Ook zij hebben recht op redelijke prijzen.

"Als de landbouwprijzen stijgen, zullen de voedselprijzen stijgen maar ook de lonen. Koopkracht geeft zuurstof aan je economie. Het is niet met voedselhulp of meer internationale handel dat men het voedselprobleem zal oplossen. De voedselhulp bedraagt minder dan één procent van de landbouwproductie. De internationale handel in landbouwproducten is niet hoger dan 10 tot 15 procent. "Er moet dus plaatselijk, in de arme landen, meer geproduceerd worden en daar zul je alle boeren voor nodig hebben. Het is niet door een loutere verhoging van het rendement dat men er zal komen. Ik geloof trouwens niet dat er geen landbouwgrond genoeg zal zijn. Wel zal men de minder vruchtbare gronden moeten aanspreken die er nu verlaten bij liggen. Dat vergt een bewuste politiek want investeerders hebben enkel oog voor vruchtbare grond. De markt kan het voedselprobleem niet oplossen. De toekomst ligt in de internationale solidariteit van de landbouwers."

De tendens in de Wereldhandelsorganisatie is er nochtans een van meer liberalisering. Bent u geen roepende in de woestijn?

"Mijn collega en ik durfden onze analyse in 1998 bijna niet neer te schrijven in ons boek Histoire des agricultures du monde. Du néolithique à la crise contemporaine. Je hoorde dit nergens, het leek delicaat. Eerst zijn de niet-gouvernementele organisaties ons gevolgd, in 2002 kwam onze analyse ook terecht in discussiedocumenten van de Wereldvoedselorganisatie FAO. Er zit dus beweging in.

"Liberalisering kan misschien werken in andere economische sectoren maar in de landbouw is het het ergste wat men kan doen. Het is een moorddadig scenario en gevaarlijk voor het functioneren van de hele wereldeconomie. Niemand heeft er belang bij om verder te doen zoals we bezig zijn. Als je twee miljard boeren destabiliseert krijg je oorlog. De VS en de EU kunnen onmogelijk de wereldvrede bewaren. Dat heeft niets met terrorisme te maken. De helft van de wereldbevolking heeft geen normale koopkracht. Het is moreel onaanvaardbaar maar het is bovendien niet duurzaam: niet politiek, niet economisch, niet militair."

De sector van de biotechnologie lobbyt fel om het idee ingang te doen vinden dat het hongerprobleem enkel op te lossen is met genetische gemodificeerde gewassen. Hoe denkt u daarover?

"De biotechnologie wordt niet gemaakt voor de boer die van honger sterft. Arme boeren kopen nu ook geen geselecteerde granen. De biotechnologie zal enkel die landbouw steunen die het al goed doet. Zelfs zonder gezondheidsrisico zullen de ggo's het hongerprobleem niet oplossen. Ze zullen de competitiviteit van de sterksten nog verbeteren en de prijzen nog verder doen dalen met 2 tot 3 procent. Dat is net wat we niet nodig hebben."

 

De Morgen, pagina 11, 1263 woorden
© 2004 Uitgeverij De Morgen n.v.

Deel dit artikel