Congo, nog steeds een land in crisis

Een jaar na de vreedzame machtswissel tussen Joseph Kabila en Félix Tshisekedi

Minister van Binnenlandse Zaken Pieter de Crem, minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo en premier Sophie Wilmès op bezoek bij Congolees president Félix Tshisekedi.

Begin februari 2020 brachten de Belgische premier en 2 ministers een bezoek aan Congo. Naar aanleiding hiervan werpt prof. Florimond Muteba, directeur van 11.11.11-partner ODEP, een blik op de recente geschiedenis van het land en op de actuele politieke situatie. Hoe is het land geëvolueerd sinds het aantreden van president Tshisekedi? En wat staat er nu op het spel?

Voor een grondige evaluatie van Tshisekedi's eerste jaar als president, blikken we even terug naar het verkiezingsproces van 2018, dat uitliep op machtsovername in 2019. Onder druk van een sterke democratische beweging zag voormalig president Joseph Kabila ervan af om zich voor de derde keer kandidaat te stellen als president. Tegelijkertijd hield Kabila achter de schermen, in samenwerking met de kiescommissie (CENI) en met hulp van zijn eigen fortuin, de touwtjes strak in handen. Hij pleegde een electorale coup.

Eenmaal aan de macht, werd Tshisekedi geconfronteerd met een aantal voldongen feiten.

Kabila en Tshisekedi smeedden een geheim voorakkoord: op basis daarvan werd een coalitie gevormd tussen FCC – het platform van partijen gelinkt aan Kabila – en CACH: het platform van de oppositiepartijen UDPS en UNC. FCC wordt gedomineerd door de PRPRD: de partij opgericht door Kabila. CACH wordt geleid door UDPS, de partij gesticht door de vader van Felix Tshisekedi. Tussen beide bewegingen kwam een regering tot stand, de echte macht ligt echter bij FCC: het netwerk achter Kabila.

De ‘verkiezing’ van Tshisekedi  werd nooit verteerd door zowel de aanhangers van Kabila als Tshisekedi. Bij de Kabila-achterban, FCC, klinkt het dat de macht werd weggegeven aan UDPS, de partij van Tshisekedi.

De twee partijen werken nauwelijks samen. In die mate dat een FCC-minister zelfs weigerde om de directie van staatsmijnbouwbedrijf (Gécamines) maar ook van spoorwegmaatschappij SNCC te benoemen. Ook al was dit een order van president Tshisekedi. 

Hoewel Kabila interne discipline afdwingt binnen zijn platform FCC, is er van discipline tussen de coalitiepartners geen spraken. Er bestaat geen enkele eenheid tussen de visie van Kabila- of Tshisekedi-aanhangers.  Zelfs binnen de UDPS, de partij van Tshisekedi zijn de stemmen verdeeld.

De beloofde hervormingen

Nog geen enkele beloofde hervorming werd gerealiseerd. Het leger, de politie, de veiligheidsdiensten zijn nog altijd in dezelfde staat waarin Kabila ze achterliet. Om corruptie te bestrijden, hebben we nood aan een justitieapparaat dat werkt. Corruptie uitroeien is onmogelijk , met magistraten en rechters die van corruptie een gewoonte maakten. Corruptie is een hardnekkig en wijdverspreid probleem in Congo. 

Niemand spreekt over de hervorming van het kiessysteem. Kiescommissie CENI wordt gebruikt om verkiezingen tégen de democratie te organiseren.  

Gratis lager onderwijs – wat moeilijker blijkt in de praktijk – is een goede maatregel, ook al werd ze niet gepland. Dit soort improvisatie is echter geen alternatief voor een echte hervorming van het Congolese schoolsysteem.

Nog geen enkele beloofde hervorming werd gerealiseerd

Globaal gezien werd het afgelopen jaar geen enkele belangrijke hervorming doorgevoerd in geen enkele sector.

Men kan zich afvragen of Felix Tshisekedi en zijn achterban toen ze het akkoord sloten met Kabila, misschien niet de tijd hadden om de context te analyseren? De reële machtsverhoudingen spelen duidelijk in het voordeel van Kabila. Kabila controleert het volledige politieke, militaire, economische en veiligheidsradarwerk van het land. 

Een blokkering was vanaf het begin te voorspellen, want Kabila heeft geen enkel belang bij een succesvol presidentschap van Tshisekedi. Zelfs indien Tshisekedi het parlement zou ontbinden, wat is dan de garantie dat de intern verdeelde UDPS een parlementaire meerderheid zou kunnen vormen terwijl de PPRD, de partij van Kabila, zijn positie verder verstevigt in het land en nieuwe leden aanwerft?

De kiescommissie CENI wordt nog altijd gecontroleerd door diegenen die voor Kabila een electorale hold-up organiseerden. Het land is in crisis. De oorzaak van deze crisis is net deze electorale hold-up.

Nationale dialoog

De crisis die werd veroorzaakt door het mislukte verkiezingsproces is reëel. Er moeten oplossingen gevonden worden die deze crisis kunnen beheersen. 

In plaats van het parlement te ontbinden moet een nationale dialoog worden bijeengeroepen. Congo heeft nood aan dialoog, maar niet aan een dialoog die uitdraait op de onderlinge verdeling van ministerposten door de elite. Een dialoog in drie fases met massale vertegenwoordiging van de bevolking, vanaf de basis in de territoires tot op het hoogste nationale niveau.

Congo heeft nood aan dialoog, maar niet aan een dialoog die uitdraait op de onderlinge verdeling van ministerposten door de elite

Het volk moet opnieuw soeverein worden, met een participatief model als leidraad. De voorwaarden voor nieuwe verkiezingen moeten worden bepaald in een nationale dialoog. Zo’n scenario is ideaal en zou toelaten de huidige crisis grondig aan te pakken. 

In afwachting kan president Tshisekedi dringend schoon schip maken binnen zijn eigen kabinet en medewerkers, discipline opleggen en vooral werken naar duidelijke en realiseerbare objectieven. Enkel indien er concrete verbetering komt in de situatie van de bevolking heeft hij een kans om zich te onttrekken aan de wurggreep van het vorige regime. Hij zou als een groot man de geschiedenis in gaan.

Prof. Florimond Muteba

Kabila en Tshisekedi smeedden een geheim voorakkoord: op basis daarvan werd een coalitie gevormd tussen FCC – het platform van partijen gelinkt aan Kabila – en CACH: het platform van de oppositiepartijen UDPS en UNC. FCC wordt gedomineerd door de PRPRD: de partij opgericht door Kabila. CACH wordt geleid door UDPS, de partij gesticht door de vader van Felix Tshisekedi. Tussen beide bewegingen kwam een regering tot stand, de echte macht ligt echter bij FCC: het netwerk achter Kabila.

11.11.11 DOOR:

Florimond Muteba is directeur van ODEP (Observatoire de la Dépense Publique), een partner van 11.11.11.

ODEP werd opgericht in 2011 en verenigt organisaties die het Congolese overheidsbudget opvolgen. 

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels