IPCC, AR5, WGII - Aanpassing aan klimaatverandering: categorieën in adaptatie en maladaptatie

adaptatie1
Photo: Aris Kuner Sanyal/UNCCD

Mensen hebben zich steeds weten aan te passen aan veranderende omstandigheden, zowel op persoonlijk, sociaal, economisch als klimatologisch vlak. Echter, door de snelheid waarmee het klimaat momenteel verandert, verhoogt de nood om de factor 'klimaat' in rekenschap te brengen bij verschillende overwegingen en beslissingen.



Aanpassingsmogelijkheden in categorieën


Adaptatiemogelijkheden kunnen veelal onderverdeeld worden in 3 grote categorieën. Ze kunnen structureel, sociaal of institutioneel van aard zijn, al moet gezegd worden dat één bepaalde adaptatiemogelijkheid vaak binnen verschillende categorieën past.

Structurele aanpassingen met betrekking tot water zijn onder meer het aanleggen van dijken en zeeweringen, en het bestand maken van infrastructuur tegen overstromingen. Ook technologische aanpassingen zoals meer efficiënte irrigatie en waarschuwingssystemen voor rampen behoren tot deze categorie. Structurele aanpassingen met betrekking tot ecosystemen worden ingeschat als erg belangrijk: kust- en draslandbeheer, mangroves als bescherming tegen kwetsbare kustgemeenschappen, groeninfrastructuur in steden (groendaken, waterdoorlatende bestrating en voetpaden, stadsparken) als bescherming tegen overstroming. Tot slot behoren tot deze categorie ook cruciale diensten zoals sociale vangnetten (bescherming tegen onder meer droogte, overstroming en ondervoeding), openbare gezondheidszorg (denk aan muggennetten bij malaria-uitbraken), onderhoud van riolen om overstroming te voorkomen, en voorzieningen voor drinkwater en sanitatie.

Sociale aanpassingen zijn de maatregelen die binnen een gemeenschap worden genomen: ze ontstaan bottom-up, door verspreiden en toepassen van endogene kennis, en door 'learning by doing'. Concreet gaat het onder meer over bewustmaking, onderwijsprogramma's en kennisverspreiding. ICT speelt hierbij een belangrijke rol.

Institutionele aanpassingen kunnen economische instrumenten zijn (belastingen, subsidies, verzekeringen, het Adaptatiefonds...), sociaal beleid en regelgeving. Onder deze categorie vallen bijvoorbeeld de budgetten om mensen wiens woning herhaaldelijk getroffen werd door overstromingen, elders te huisvesten. Ook bouwvoorschriften en het afbakenen van zones die stormgevoelig zijn, behoren tot deze categorie van adaptatiemaatregelen.

 

Maladaptatie


Maladaptatie – 'foute' of 'mislukte' adaptatie – is het gevolg van het maken van verkeerde keuzes. Het gaat over acties die, in vergelijking met alternatieven, onder meer de uitstoot van broeikasgassen verhogen, de meest kwetsbare groepen te veel belasten of toekomstige adaptatiemogelijkheden beperken. Een concreet voorbeeld van mislukte adaptatie is bijvoorbeeld stroomopwaarts water opslaan of afleiden om te anticiperen op onregelmatige neerslag, terwijl hierdoor gemeenschappen stroomafwaarts hun eigen (adaptatie)kansen zien verminderen.

Om maladaptatie te voorkomen is het dus van belang om goede afwegingen te maken: interventies in één bepaalde sector mogen de kwetsbaarheid van een andere sector niet vergroten. Een aantal opkomende, geïntegreerde benaderingen van adaptatieplanning, -beheer en -implementatie zijn dan ook erg aangewezen. Zo blijken cross-sectoriële methoden als Integraal Waterbeheer en Integraal Kustzonebeheer efficiënter te zijn dan aparte 'standalone' maatregelen om klimaatgerelateerde risico's te verminderen.

 

Kostenplaatje


Wat gaat dat nu allemaal kosten? Wat meteen duidelijk is, is dat de globale adaptatiekosten substantieel groter zijn dan wat er vandaag aan financiële middelen wordt vrijgemaakt. Er is dus sprake van een financieringstekort, dat vooral in de landen in ontwikkeling erg groot is.

De meest recente schattingen voor wereldwijde adaptatie variëren volgens een studie van de Wereldbank van 70 tot 100 miljard dollar per jaar, tot 2050. Voor deze berekening worden de verwachte kosten in rekening gebracht voor landbouw, bosbouw, visserijen, watervoorziening, gezondheidszorg, kustzones, infrastructuur en extreme weersomstandigheden. Toch er is weinig vertrouwen in deze becijfering: sommige kosten worden niet meegerekend en tekortkomingen in data en berekeningswijze zorgen voor een vertekend beeld.

Het IPCC stelt dat adaptatiekosten voor water lager zouden kunnen liggen, als er correcte prijsstellingen gehanteerd worden. In verschillende landen zijn er prijzen vastgelegd voor het watergebruik van huishoudens en de landbouwsector. Helaas worden die prijzen ongelijk toegepast, betaalt niet iedereen zijn bijdrage, wordt het verbruik niet altijd even goed gemeten, enz... Als het water correct en consequent geprijsd zou zijn, zal er minder overmatig gebruik zijn, waardoor er, in geval van schaarste, minder gecorrigeerd moet worden door middel van adaptatiemaatregelen.

 
Bronnen:
Join For Water DOOR:

Deel dit artikel