Rentmeesterschap: een nieuw begrip voor mondiaal waterbeheer

Wat het succesvol mondiaal waterbeheer betreft, moet men zich niet te veel blindstaren op eventuele samenhang met andere mondiale crises zoals het klimaat, voedsel en de economie. Dit is de verrassende stelling van Louise O. Fresco in NRC Handelsblad, die indruist tegen  één van de hoofdconclusies van het 3e VN Wereld Water Rapport. “Rentmeesterschap van de watervoorraden biedt een beter uitgangspunt”,  zo stelt zij.

 

Een rentmeester beheert naar best vermogen uw rentes, zonder aan uw basiskapitaal te raken.


De mondiale waterhoeveelheid  is niet in crisis. Wereldwijd is, en blijft, er voldoende water. Dit is een belangrijk onderscheidend kenmerk van water ten opzichte van andere hulpbronnen als olie en gas: water is als hulpbron niet eindig, want door regenval worden op mondiale schaal watervoorraden voldoende aangevuld. Het is de mondiale crisis van ongelijke verdeling van water, en dus geen mondiale schaarste of overvloed, die lokaal zorgt voor tekorten of overschot.
Het 'oneindige' aspect van water wordt genuanceerd doordat, ondanks bovenstaande, op procesniveau nog steeds schaarste kan ontstaan: water dat wordt verbruikt voor het ene proces (bijvoorbeeld irrigatie) is immers niet of in mindere mate beschikbaar voor het andere (bijvoorbeeld drinkwaterconsumptie). Een heleboel productie- en handelsprocessen verbruiken bovendien 'virtueel water': water dat wel degelijk bestaat en is verbruikt ten behoeve van een aan het proces gelieerde activiteit maar niet (meer) direct herkenbaar is in het uiteindelijke eindproduct.
Ondanks deze nuancering neemt water een aparte plaats in in het rijtje van mondiale crisissen. En daarom is een aparte benadering van water op zijn plaats, meent  prof. dr. ir. Louise O. Fresco, hoogleraar met aandachtsgebied duurzame ontwikkeling in internationaal perspectief aan de Universiteit van Amsterdam.

In haar column in het NRC Handelsblad  van 17 maart 2009 pleit Fresco ervoor om de lastige zoektocht naar de ingewikkelde exacte samenhang van de watercrisis met andere crisissen zoals die van het klimaat en de economie te staken. Zij gelooft slechts met groot voorbehoud in de mogelijkheid van het vinden van deze exacte samenhang en is er niet van overtuigd dat dit ook automatisch zal leiden tot een gezamenlijke oplossing van de crisissen. Bovendien gaan de wetenschappelijke ontwikkelingen die het inzicht in de waterproblematiek kunnen vergroten en eventueel een oplossing kunnen bieden, langzaam.
Volgens Fresco is het daarom beter om op het gebied van waterbeheer uit te gaan van dat wat we al (vrijwel) zeker weten. Fresco zegt bijvoorbeeld: “Waterproblemen los je op door het stimuleren van besparingen.” Fresco stelt dat op het gebied van waterbeheer 'rentmeesterschap' het sleutelbegrip is. De 'rente' van het waterkapitaal bestaat uit de natuurlijke aanvoer van regenval. Deze rente dekt volgens haar de waterbehoefte. De 'hoofdsom', de watervoorraad, hoeft dus niet te worden aangesproken. Voor tijden van schaarste dient er water opgeslagen te worden als een soort spaarrekening.
Fresco is ervan overtuigd dat onze jaarlijkse waterbehoefte kan worden gedekt uit de natuurlijke aanvoer van regenval. Haar antwoord op de vraag of dat ook nu al, in ons huidige mondiale consumptiepatroon, haalbaar is, is stellig. “Ja dat kan zeker, mits er zeer zorgvuldig met water omgegaan wordt.”

Dammen met als 'bijproduct'  wateropslag, spaarbekkens en begrippen als waterbesparing lijken in al hun concreetheid wellicht ver verwijderd van de huidige, op wereldniveau liggende, benadering van de watercrisis. Volgens Fresco zijn deze waterbeheeractiviteiten op het lokale niveau van een rivierbekken of stroomgebied, wat bij haar de voorkeur geniet, echter wel de activiteiten die ertoe doen. Ze verwijst als voorbeelden naar de (soms controversiële) initiatieven in de Mekong Delta in Vietnam en de Nijldelta.
Er is vanuit sommige kringen echter ook kritiek op het idee over wateropslag. Als bij-effect zou wateropslag bijdragen aan het broeikaseffect en bestaat het gevaar van verminderde waterkwaliteit. Verdamping zou bovendien de opgeslagen waterhoeveelheid, en daarmee het positieve effect, aanzienlijk doen verminderen. Deze kritiek slaat volgens Fresco op niet optimaal functionerende factoren in de uitvoeringssfeer en niet zozeer op het oorspronkelijke idee van wateropslag.“De kwestie van rottende waterplanten en dus broeikasgassen is een gevolg van slecht beheer en niet een noodzakelijk gevolg van dammen. Verdamping is nauwelijks een factor (wegsijpelen van water in de bodem wel, maar ook dat wordt ondervangen door goede damconstructie).”

Hoe zal de toekomst van mondiaal waterbeheer eruit zien? Het 5e  Wereld Water Forum te Istanbul is inmiddels afgelopen. De eerste reacties zijn, vooral van NGO's, niet onverdeeld positief. Fresco is realistisch: “Dit soort grote fora zijn altijd teleurstellend, ze hebben voornamelijk als functie om goede voornemens te bevestigen. In de marges zijn wel wat wetenschappelijke contacten gelegd die hopelijk iets oplossen.”

Zie de volledige column van Louise O. Fresco in NRC Handelsblad:
http://weblogs.nrc.nl/weblog/fresco/2009/03/17/ga-als-een-rentmeester-met-water-om/

Een opmerking van PROTOS:
De stelling van Louise O.Fresco is verfrissend en hoopgevend: Link niet alle andere crisissen met de waterproblematiek,  maak het niet nodeloos ingewikkeld, zit niet te wachten tot al die relaties tussen de crisissen bekend zijn, en ga over tot actie met dingen die je nu al kunt doen: bespaar op het watergebruik!
Toch een kleine technische opmerking: in streken van hoge potentiële evaporatie, zijn de verdampingsverliezen van stuwmeren aanzienlijk.

Join For Water DOOR:

Deel dit artikel