WTO-minimin in Genève: is een doorbraak mogelijk/nodig?

Marc Maes, beleidsmedewerker 11.11.11
Dinsdag 22 juli 2008


Een dertigtal ministers zijn deze week in Genève om een doorbraak te bereiken in de WTO-onderhandelingen. Sommige zijn enkele dagen eerder geland om de week voor te bereiden, groepsvergaderingen te houden en/of (pers-)verklaringen de wereld in te sturen. Ook de eerste dagen van deze week zijn opgegaan aan het hernemen en onderstrepen van de gekende standpunten, het innemen van de stellingen voor de harde onderhandelingen die zullen volgen.

Van maandag tot vrijdag is er elke dag een soortelijk stramien voorzien: in de voormiddag een informele bijeenkomst van het algemeen onderhandelingscomité (Trade Negotiating Committee – TNC) waaraan alle leden mogen deelnemen; in de late namiddag een gesloten vergadering (“Green Room”) voorbehouden aan de genodigde ministers. Daartussen vergadering van de groepen, persmomenten, bilaterale ontmoetingen. Het zal vooral in die bilaterale ontmoetingen zijn dat de echte onderhandelingen zullen plaatsvinden. Een Green Room met dertig ministers is toch nog net iets te groot om écht te kunnen onderhandelen en laat ook niet toe om allerlei manoeuvres en knepen uit te halen. Donderdag 24 juli is een bijzondere bijeenkomst over de diensten voorzien en zaterdag een formele bijeenkomst van het TNC om de onderhandelingsresultaten te bekrachtigen. Dat betekent dat er vrijdag geamendeerde versies van de werkteksten op tafel moeten komen zodat alle delegaties die nog kunnen bestuderen vóór zaterdag. Een aantal landen, dat niet in de Green Room vertegenwoordigd is heeft op de eerste dag al haar bezorgdheid uitgedrukt over deze aanpak. Ze vrezen dat ze zullen geconfronteerd worden met een geamendeerde tekst waar ze part noch deel hebben gehad en die hen zaterdag zal opgedrongen worden.

Maar misschien loopt het lang niet zo een vaart. Er ligt heel veel werk op de plank en de tijd is kort. De twee teksten over landbouw en NAMA (industrie, visserij, mijnbouw en bosbouw) zijn elk meer dan honderd pagina’s lang als gevolg van het jaren lang trekken en sleuren in tegengestelde richtingen. Tegengestelde eisen heeft men proberen af te zwakken door voor bepaalde gevallen en bepaalde landen bijzondere regelingen te bedenken die voor de eisers dan weer onaanvaardbaar waren zodat ze met bijkomende regels werden afgezwakt, waarop dan weer verdere uitzonderingen werden bedongen. Allemaal kleine stapjes in een poging om landen over de streep te trekken, maar die de principiële tegenstellingen niet hebben overbrugd. Het resultaat is een ondoorzichtig kluwen van ingewikkelde regelingen waarin niemand zich echt in erkent. En de tendens gaat eerder in de richting van nog complexere regels en niet van simpele soepele oplossingen. Daarvoor is het vertrouwen te ver zoek. Bij voorbeeld: in NAMA wordt er onderhandeld over een formule om de invoertaksen te verlagen. De rijke landen willen dat de grotere ontwikkelingslanden die formule toepassen met coëfficiënten die hun invoertaksen drastisch naar beneden halen. Deze landen vinden de eis van het Noorden veel te vergaand. Er is dan een regeling bedacht waarbij de formule voor een bepaald percentage van de taksen niet zou toegepast worden. Maar het Noorden vindt dit percentage te groot en vreest dat het zou gebruikt worden om bepaalde sectoren in het geheel uit te zonderen. Daarvoor is dan weer een anti-concentratieformule of spreidingsformule bedacht. De onderhandelingen gaan dan tegelijk over de formule, de hoogte van de coëfficiënten in de formule, de uitzonderingspercentages voor verschillende categorieën van landen, de definitie en de parameters van de spreidingsformule, enz. Maar uiteindelijk verandert er niets aan de fundamentele discussie: het Noorden eist een vergaande marktopening van de grotere ontwikkelingslanden die deze landen zich niet kunnen permitteren.

Veel tijd om het kluwen te ontwarren is er niet. Maandag en dinsdag zijn opgegaan aan het innemen van posities en het bespelen van de media. Vooral de VSA en de EU hebben zich daarbij voorgesteld als diegenen die al veel gegeven hebben en bereid zijn zich soepel op te stellen. De EU goochelde met een markttoegangsaanbod voor de landbouw van maar liefst 60%; de VSA met een vermindering van haar landbouwsubsidies tot 15 miljard dollar. Maar in beide gevallen liep alleen de occasionele pers warm voor deze stunts; de vast WTO-media weten wel beter.
In de Green Room van dinsdagnamiddag is het tot heftige woordenwisselingen gekomen over NAMA, vooral tussen de VSA en Brazilië. Op het einde van de zitting heeft Pascal Lamy, voormalige Europese Commissaris voor Handel en huidige Directeur van de WTO, al meteen een wijziging van de werkwijze aangekondigd. Woensdag en donderdag werken de ministers in kleine groepjes verder aan specifieke knelpunten. De bijzondere bijeenkomst van donderdag over de diensten wordt verschoven naar vrijdag. Tegen vrijdag een nieuwe tekst klaar hebben lijkt daarmee al wat te hoog gegrepen. Europese Commissaris van Handel  Peter Mandelson zei trouwens maandag al dat hij verwachtte dat de onderhandelingen zouden doorlopen tijdens het weekend en de volgende week. Zelfs dan zal het wellicht niet mogelijk zijn om overal alles overeenstemming te bereiken. Sommigen gaan er eerder van uit dat er slechts een aantal knopen zullen ontward geraken. Géén resultaat zou een afgang zijn die de WTO zich na de mislukkingen van 2006 en 2007 niet kan permitteren (zie vroegere verslagen op deze WTO-pagina’s). Een beperkt akkoord lijkt dus het meest waarschijnlijke scenario. Een aantal hete hangijzers had trouwens de agenda van deze week al niet gehaald en was al doorgeschoven naar september, zoals de discussies over de antidumpingmaatregelen, algemene regels voor subsidies en visserijsubsidies. Alleen daarom al lijkt het niet mogelijk om de Doharonde dit jaar nog af te ronden. Maar zelfs al zouden al de knopen deze week of anderhalve week kunnen weggewerkt worden, inclusief de drie laatstgenoemden, dan nog is het einde van het jaar niet haalbaar. Het uitvoeren en uitwerken van al de beslissingen die een volledige doorbraak met zich mee zou brengen kost maanden. Zeggen dat deze week moet slagen om dit jaar te kunnen afronden is dus eigenlijk larie. Maar daar gaat het eigenlijk niet om. Het punt is blijkbaar dat er bij tijd en wijle zo een spanningsmoment als dat van deze week moet opgebouwd worden om stappen vooruit te kunnen zetten. En dat iedereen daar telkens weer aan meedoet. Hoewel, tenminste twee hoofdrolspelers hebben gezegd zich niet te willen laten opjagen. Voor de Amerikaanse minister van handel, Susan Schwab “komt deze ronde ten einde wanneer hij klaar is. Met 152 leden is er geen goed noch slecht moment om een akkoord te bereiken”. Haar Braziliaanse collega Celso Amorim is bereid “om nog vier jaar te wachten voor een beter akkoord dan wat nu op de tafel ligt”.

Dat is alvast niet het discours van WTO-Directeur Pascal Lamy. Hij blijft er bij dat de Doharonde dit jaar kan afgerond worden en dat de kansen op succes nadien alleen maar verminderen. Bovendien kan de wereld een succes in de WTO juist nu best gebruiken. Het zou een positief signaal betekenen op een ogenblik dat de wereldeconomie bedreigd wordt van meerdere kanten: de gestegen voedsel- en energieprijzen en de problemen op de financiële markten.
Het is wel erg kras dat hij de financiële, voedsel- en energiecrisis er bij haalt! De WTO kijkt juist niet om naar deze problemen en doet gewoon verder met zijn eigen geduw en getrek. Meer nog, terwijl de crisis in de financiële sector en de stijging van de energie en voedselprijzen om meer bescherming, regulering en publiek toezicht vragen blijft men in de WTO krampachtig op zoek naar meer liberalisering en het inperken van elk overheidsoptreden. Maar ook de claims van de trekkers in de WTO dat deze onderhandelingen over ontwikkeling zouden gaan en de belangen van het Zuiden zouden vooropstaan zijn vals. De inzet van deze ronde is vooral meer mogelijkheden voor de rijke landen om hun producten en diensten te kunnen verkopen in de snelgroeiende grotere ontwikkelingslanden, om zo mee te kunnen profiteren van hun groei.

Deel dit artikel