Zaak Aasgierfondsen - Fact Sheet

In 2008 liet een fonds van Paul Singer beslag leggen op Belgisch overheidsgeld dat bestemd was voor ontwikkelingsprojecten

Op 1 juli 2015 stemde het Belgische Parlement vrijwel unaniem een wet om de activiteiten van aasgierfondsen tegen te gaan. Op 2 maart 2016 diende het aasgierfonds NML Capital, geregistreerd op de Kaaimaneilanden en onderdeel van beleggingsfonds Elliott onder leiding van de Amerikaanse miljardair Paul Singer, bij het Grondwettelijk Hof een 'beroep tot nietigverklaring' tegen deze wet in. In juni 2016 stelden 3 Belgische ngo's – 11.11.11, CNCD-11.11.11 en CADTM – zich officieel partij in de zaak tussen de Belgische overheid en NML Capital. Concreet betekent dit dat de organisaties zich via een verzoekschrift aan het Hof als benadeelde partij kenbaar maken.

Vandaag, 7 maart 2018, worden de verschillende betrokken partijen in de zaak gehoord door de rechter van het Grondwettelijk Hof. Ook de ngo's kunnen tussenkomen om er voor te zorgen dat de wet overeind blijft. Daarna kan het nog maanden duren vooraleer het hof een uitspraak doen.

 

Wat is een aasgierfonds?

Aasgierfondsen zijn investeringsfondsen gespecialiseerd in het opkopen van goedkope schulden van landen in financiële moeilijkheden, vaak ontwikkelingslanden. Die landen worden vervolgens 'op het juiste moment' door het aasgierfonds aangeklaagd om grote winsten te realiseren. De fondsen eisen voor de rechtbank de oorspronkelijke waarde van de schulden plus interest terug van het betrokken land en schrikken er niet voor terug om deze fictieve waarde ook in andere landen te gaan 'cashen'. Hiervoor worden bezittingen van het land in moeilijkheden opgeëist via buitenlandse rechters.

 

Waarom aasgierfondsen aan banden leggen?

Aasgierfondsen kopen schuldpapier van staten in moeilijkheden. Het bedrag dat ze daarvoor betalen ligt fors onder de nominale waarde. Via de rechtbank eisen aasgierfondsen de terugbetaling van hoofdsom, vermeerderd met geaccumuleerde interesten, eventuele boetes en achterstallen. Als ze daarin slagen, kunnen de aasgierfondsen winstpercentages halen van 2000% of zelfs meer.

Die winsten behalen ze ten koste van de basisbehoeften en basisrechten van de bevolking van de debiteurstaten. In de Democratische Republiek Congo stemde het totaal van de bedragen die drie aasgierfondsen in 2011 opeisten bijvoorbeeld overeen met 85,57% van het nationale budget voor gezondheid en met 41% van het budget voor onderwijs . In 2016 benadrukten de Verenigde Naties in een rapport dat aasgierfondsen een sterke negatieve impact hebben op de capaciteit van landen om aan hun verplichtingen op vlak van economische, sociale en culturele mensenrechten te voldoen.

 

Zijn er al initiatieven om aasgierfondsen aan banden te leggen?

De eerste Belgische wet werd goedgekeurd in 2008 toen bleek dat 'Kensington International' (een fonds van dezelfde Paul Singer) erin geslaagd was beslag te laten leggen op Belgisch overheidsgeld dat bestemd was voor twee ontwikkelingsprojecten in de Republiek Congo-Brazzaville. De wet wil dus precies dergelijke aanvallen verhinderen door te stellen dat middelen van de Belgische overheid die bestemd zijn voor ontwikkelingssamenwerking, immuun zijn voor aanvallen van aasgierfondsen (en van elke andere particuliere schuldeiser).

De "Debt Relief (Developing Countries) Act" die in 2010 werd goedgekeurd in het Verenigd Koninkrijk, legt een verband tussen de eisen van particuliere schuldeisers en het internationale initiatief voor arme landen met een hoge schuldenlast (HIPC) voor gedeeltelijke schuldvermindering door het IMF. Wanneer een schuldeiser een HIPC-land vervolgt, kan hij maar terugbetaling krijgen voor het percentage van schuldverlichting dat wordt aangeboden in het kader van het HIPC-proces.

 

Wat zegt de Belgische wet waar NML Capital het op voorzien heeft?

De nieuwe wet van 2015 gaat verder. Hij biedt de Belgische rechter de mogelijkheid om het recht op terugbetaling van het aasgierfonds te beperken tot de waarde die dit fonds zelf heeft uitgegeven om de betreffende schuldpapieren af te kopen.
Daartoe moet de rechter vaststellen dat het aasgierfonds een 'ongeoorloofd voordeel' nastreeft. Dat ongeoorloofde voordeel valt in de eerste plaats af te leiden uit het bestaan van een wanverhouding tussen de investering van het aasgierfonds en de waarde van de gevraagde 'terugbetaling'. Vervolgens moet de rechter vaststellen dat minstens aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:

  1. De debiteurstaat bevond zich in een bewezen of imminente staat van onvermogen op het moment dat het aasgierfonds de schuldvordering heeft afgekocht.
  2. Het aasgierfonds heeft zijn zetel in een belastingparadijs (met verwijzing naar de zwarte lijsten van België, de OESO en GAFI).
  3. Het aasgierfonds heeft eerder al bewezen dat het meerdere gerechtelijke procedures wil voeren.
  4. Het aasgierfonds heeft geweigerd mee te werken aan maatregelen tot herschikking van de betreffende overheidsschuld.
  5. Het aasgierfonds heeft misbruik gemaakt van de zwakke toestand van de debiteurstaat om een duidelijk onevenwichtige overeenkomst tot terugbetaling te sluiten.
  6.  De volledige terugbetaling zou grote gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën en zou de sociaaleconomische ontwikkeling van de bevolking in gevaar kunnen brengen.

De aasgierfondsen vormen een internationaal probleem – ligt de oplossing dan niet ook in een internationale hervorming in plaats van in een Belgische wet?

Indien alle 193 landen van de internationale gemeenschap deze 'Belgische wet' aannemen, zou dat een doortastende oplossing zijn voor het probleem van aasgierfondsen. Natuurlijk is dat soort internationale samenwerking weinig waarschijnlijk. Daarom ligt een doortastende oplossing in een internationaal juridisch kader voor soevereine schuldencrisissen. Op dit moment is daarvan nog geen sprake.

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft weliswaar een onderhandelingsproces opgestart om te komen tot een multilateraal kader voor de herstructurering van overheidsschulden, maar door het verzet van onder andere de VS en de EU heeft dit enkel geleid tot vage en niet-bindende principes.

Op internationaal niveau zit de situatie dus vast. Daarom wint de Belgische wet aan belang. Het maakt van ons land een zeer geloofwaardige speler om mee aan de kar van dergelijk initiatief te trekken. Tijdens voorbije internationale topontmoetingen rond ontwikkelingsfinanciering kon België dan ook op heel wat internationaal krediet rekenen omwille van het initiatief.

De aasgierfondsen vormen geen probleem meer dankzij de collectieve actieclausules (CAC's)?

De CAC's zijn clausules die opgenomen worden in contracten van publiek schuldpapier verhandelbaar op de markt. Zij voorzien dat er bij terugbetalingsproblemen onderhandelingen moeten worden opgestart tussen de schuldeisers en de debiteurstaat. Een eventueel akkoord tot schuldherschikking wordt bindend voor alle schuldeisers indien het wordt goedgekeurd door een bijzondere meerderheid van de schuldeisers (65% bijvoorbeeld). De aasgierfondsen en andere schuldeisers die niet meewerken, kunnen niet langer eisen dat de volledige nominale waarde van de oorspronkelijke schuld moet worden terugbetaald.

Dit is een stap vooruit in vergelijking met het status-quo, maar daarmee zijn niet alle problemen opgelost.

Ten eerste worden CAC's enkel opgenomen in nieuwe contracten. De bestaande overheidsschuld wordt niet beschermd en blijft blootgesteld aan de aanvallen van aasgierfondsen.

Bovendien hebben heel wat staten ook schulden uitstaan bij het IMF, de Wereldbank, andere multilaterale instellingen, soevereine staten en ook grote banken (via niet-verhandelbare leningen). Om volledig rechtvaardig en doeltreffend te zijn, zou de herschikking van overheidsschulden dus betrekking moeten hebben op alle schuldeisers, en dat is niet mogelijk met de CAC's.

EUROCLEAR – Waarom België bijzonder belangrijk is voor de aasgierfondsen

EUROCLEAR is een van de twee grote internationale 'clearing-bedrijven'. Dergelijke gespecialiseerde financiële instelling staan in voor het afhandelen van financiële transacties, zoals de verkoop van aandelen maar ook obligaties van landen. Het in België gevestigde EUROCLEAR is het knooppunt van talloze internationale geldstromen tussen financiële operatoren.

Dat maakt de Belgische rechtbanken tot een doelwit bij uitstek voor aasgierfondsen, omdat zij proberen beslag te laten leggen op die geldstromen, aangezien ze rechtstreeks of onrechtstreeks afkomstig zijn uit of bestemd zijn voor een debiteurstaat.

Waarom hebben de ngo's beslist om tussen te komen?

Als ngo's zetten we sedert lang in op een meer rechtvaardig financieel systeem. De activiteiten van de aasgierfondsen vormen een ernstige bedreiging voor de mogelijkheden van vooral ontwikkelingslanden om de basisrechten en -behoeften van hun bevolking te vervullen.

Daarom hebben we samengewerkt met het parlement dat unaniem – met steun van zowel meerderheid als oppositie – deze wet heeft goedgekeurd. Daarom zijn we ook internationaal de boer op gegaan om collega-ngo's ervan te overtuigen dergelijke initiatieven op te starten in verschillende landen. Daarom verdedigen we de wet vandaag ook bij de rechters van het Grondwettelijk Hof.

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels