10 claims over TTIP: Feit of fabel?

Het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) is het vrijhandelsverdrag waarmee de VS en de EU het grootste handelsblok ter wereld willen vormen. Als we de voorstanders mogen geloven zal een succesvol akkoord leiden tot vele miljarden aan extra economische groei en honderdduizenden nieuwe banen. TTIP wordt dan ook wel gepresenteerd als de goedkoopste weg om uit de crisis te komen. Maar volgens critici betekent het verdrag vooral een afbraak van de bestaande regelgeving rondom milieu, arbeid en veiligheid en is de beloofde economische groei een luchtkasteel.

Laat je stem horen

Teken hier de petitie tegen TTIP en CETA.

In oktober 2014 lanceerden bijna 300 Europese organisaties een zogenaamd burgerinitiatief tegen TTIP en CETA, de handelsakkoorden tussen de EU en de VS en Canada. Op acht maanden tijd werd een record aantal handtekeningen opgehaald. De actie loopt nog tot oktober 2015. Nog 1 maand om 3 miljoen handtekeningen te halen. Nog 70 000 te gaan. Teken de petitie.

Claim 1: De economie groeit

TTIP claim 1 De economische voorspellingen over de opbrengsten van dit verdrag zijn gebaseerd op twijfelachtige aannames en gebrekkige modellen. Zelfs als deze zouden uitkomen zal de economische groei die TTIP brengt marginaal zijn.

Het idee dat handelsverdragen en meer handel automatisch het welzijn en de welvaart in een land ten goede komt, is wijdverbreid maar misplaatst. Handel creëert winnaars en verliezers en de ongekende groei van inkomens en vermogensongelijkheid in de wereld laat zien dat de opbrengsten van globalisering ongelijk neerdalen en de verliezers niet (automatisch) worden gecompenseerd. Over de ongekende kosten voor het milieu en het klimaat of publieke dienstverlening maar niet gesproken.

Ook de voormalig vaandeldragers van neo-globalisering luiden hierover inmiddels de noodklok. Het idee dat economische groei uiteindelijk goed is voor iedereen, klopt niet. Het IMF bracht onlangs een alarmerende studie uit over de gevolgen van ongelijkheid op de samenleving.

Econoom Robert Went schrijft hierover: “Het is fascinerend om te zien hoeveel onderzoek de laatste tijd verschijnt vanuit het IMF, de OESO, de Wereldbank en andere internationale organisaties waarin heilige huisjes en axioma’s van de dominante economische logica ter discussie worden gesteld”. Het opmerkelijke hierbij is dat deze hernieuwde inzichten geen doorvertaling krijgen in het handelsbeleid.

 

Claim 2: TTIP zorgt voor meer banen

TTIP claim 2De logica achter TTIP is dat meer handel zorgt voor meer banen. Ervaringen uit het verleden met vrijhandelsverdragen, zoals NAFTA (het handelsverdrag tussen Mexico, de VS en Canada), leren ons grote vraagtekens te zetten bij deze bewering. Want meer handel en export kan ook leiden tot verlies van banen en een verslechtering van arbeidsomstandigheden.

Bij het in 2013 afgesloten vrijhandelsverdrag tussen Zuid-Korea en de VS (KORUS) en het NAFTA-verdrag uit 1994 tussen Canada, de VS en Mexico bleef de voorspelde banengroei uit.

Zo heeft het KORUS-verdrag geen 70.000 nieuwe banen opgeleverd, maar 40.000 arbeidsplekken gekost. En in plaats van dat er onder NAFTA 200.000 nieuwe banen bij kwamen, moest er een speciaal fonds worden opgericht om de miljoenen (dankzij het verdrag) ontslagen werknemers op te vangen. Volgens het Economic Policy Institute heeft het handelstekort met Mexico gezorgd voor het verlies van 682.900 banen in de VS. In Mexico raakten 1,1 miljoen boeren hun land kwijt en daalden de lonen met tot 16 procent.

 

Claim 3: Standaarden worden niet verlaagd

claim3 ttipDe Europese Commissie claimt dat onze standaarden ononderhandelbaar zijn. Toch weten we dat door TTIP regelgeving wordt afgezwakt en naar beneden bijgesteld. Dat gebeurt zelfs nu al, nog voordat het verdrag in werking is getreden.

Wanneer het gaat om handelsverdragen, denk je niet snel aan onderwerpen zoals voedselveiligheid en chemicaliën. Toch gaat TTIP minder om het wegnemen van traditionele handelsbarrières als import- en exportbelastingen en quota’s, maar steeds meer om het gelijktrekken van regelgeving. Het doel is om een ‘gelijk speelveld’ te creëren waar bedrijven volgens dezelfde regels met elkaar kunnen concurreren. Handelsbarrières, zoals verschillen in milieu- en voedselstandaarden, zitten hierbij in de weg. Volgens de Commissie is het uitgangspunt van de onderhandelingen om te zien waar de regelgeving van de EU en de VS onnodig uiteenlopen.

Er zijn fundamentele verschillen in de bestaande regelgeving, maar desondanks verzekert handelscommissaris Cecilia Malmström dat “het gelijkschakelen van Europese en Amerikaanse regels niet ten koste gaat van het milieu, de gezondheid, veiligheid of consumentenbescherming.”

 

Claim 4: Democratie blijft gewaarborgd

claim4 ttipDe nieuwe raad waarin de VS en de EU gezamenlijk nieuwe regels afstemmen, zal worden gedomineerd door het bedrijfsleven. Wetsvoorstellen worden vooral beoordeelt vanuit het oogpunt wat het betekent voor de handel. Mens en milieu staan lager in de rangorde.

Om handel en investeringen te bevorderen willen de EU en de VS via TTIP toewerken naar harmonisering en/of wederzijdse erkenning van elkaars wetten en regels. Europa erkent dat die regels er zijn om mensen te beschermen tegen risico’s, bijvoorbeeld op het gebied van volksgezondheid of een schoon leefmilieu. Maar regels, hoe noodzakelijk ook, kunnen de internationale handel beperken.

Op dit moment is er volgens de Europese Commissie geen prikkel voor nationale politici om te kijken naar de gevolgen van binnenlandse regels op buitenlandse handels- en investeringsstromen. Dat moet anders, zeggen de EU en de VS. TTIP moet een instrument worden dat beide blokken dwingt om hier bij het ontwikkelen van nieuwe regels wel rekening mee te houden en ook bestaande regelgeving hierop aan te passen. Op samenwerking voor betere regelgeving kan niemand tegen zijn. Maar de grote vraag is: beter voor wie?

 

Claim 5: ISDS gaat niet ten koste van de beleidsvrijheid van overheden

claim5 ttipVolgens de Europese Commissie is investeringsbescherming noodzakelijk om buitenlandse investeringen aan te trekken. Hier bestaat echter geen enkel wetenschappelijk bewijs voor en het ISDS-systeem dat ze hiervoor wil optuigen, ondermijnt de democratie en de rechtstaat.

Investeringsbescherming binnen het TTIP-verdrag is een heikel punt dat erg veel maatschappelijke weerstand oproept. Investeringsbescherming is een geschillenbeslechtingsmechanisme (ISDS, Investor to State Dispute Settlement) dat buitenlandse investeerders vergaande rechten geeft om staten aan te klagen als de winsten van een bedrijf benadeeld worden door overheidsbeleid.

Het nationale recht kan door de investeerder worden overgeslagen. Een ad hoc tribunaal van commerciële juristen beslist of een claim gegrond is. Hierbij hebben ze maar zeer beperkt oog voor het bredere algemeen belang van overheidsbeleid omdat ze vooral oordelen over aantasting van eigendomsrechten. Het tribunaal kent schadevergoedingen toe die vele honderden miljoenen euro’s kunnen bedragen.

De rechten die investeerders worden toegekend zijn heel ruim geformuleerd. Veel ruimer dan de eigendomsrechten in bijvoorbeeld de Nederlandse wet. Vrijwel elke overheidsmaatregel is daardoor aanvechtbaar omdat het in strijd is met het recht op een stabiel investeringsklimaat. Veranderingen in nationale wet- en regelgeving zoals milieuwetten, subsidieregelingen voor duurzame energie en belastingmaatregelen zijn al veelvuldig onderwerp van investeringsclaims geweest.

 

Claim 6: Publieke diensten worden beschermd

claim6 ttipPublieke diensten zouden worden uitgezonderd van TTIP. De kleine letters in het vergelijkbare CETA-verdrag tussen de EU en Canada laten echter zien dat dit nog maar zeer de vraag is.

Volgens de onderhandelaars hoeven we ons geen zorgen te maken dat onze publieke diensten worden geprivatiseerd onder TTIP. Er is een zogenaamde carve-out (uitzonderingsbepaling) opgenomen, die ervoor zou moeten zorgen dat publieke diensten, zoals water, gezondheidszorg en onderwijs, beschermd blijven. Als we echter kijken naar het investeringshoofdstuk van CETA,2 dat als voorbeeld dient voor TTIP, blijkt deze uitzonderingspositie lang niet voldoende om publieke diensten te ontzien.

 

Claim 7: Transparantie en democratische besluitvorming zijn gewaarborgd

claim7 ttipDe TTIP-onderhandelingen zouden de meest transparante ooit zijn. Deze transparantie geldt alleen niet voor burgers die, in tegenstelling tot het bedrijfsleven, geen enkele toegang krijgen tot de inhoud van dit veelomvattende verdrag. Een goed geïnformeerd publiek debat voeren over TTIP is daarom praktisch onmogelijk.

De TTIP-onderhandelingen vinden voor het grootste deel achter gesloten deuren plaats. Dat is volgens de Europese Commissie noodzakelijk omdat we tijdens de onderhandelingen niet meteen al onze kaarten op tafel willen leggen. De VS weet dan vanaf het begin wat de EU wil en dit zou leiden tot een slechtere onderhandelingspositie. Maar ook de kaarten die al gespeeld zijn, worden niet publiek gemaakt. Oftewel, zelfs wanneer de onderhandelaars elkaars positie kennen, mag de Europese en Amerikaanse bevolking hier niets over weten. Deze manier van handelen is geen uitzondering. Het is de standaardmethode waarop handels- en investeringsverdragen als TTIP tot stand komen. Ondanks dat de gevolgen van dit soort verdragen enorm zijn, weet eigenlijk bijna niemand iets over de daadwerkelijke inhoud, totdat het pakket is uitonderhandeld. Het democratiseren van handelsbeleid en verder toegankelijk maken van informatie rondom de onderhandelingen is van het grootste belang voor een duurzaam en rechtvaardig handelsbeleid. Zonder transparantie is het onmogelijk voor het publiek om de onderhandelingen te volgen en aan de uitkomsten bij te dragen.

 

Claim 8: Effecten op het milieu en klimaat zijn verwaarloosbaar

claim8 ttipHet Centre for Economic Policy Research (CEPR) en de Europese Commissie maken zich niet druk om de gevolgen van TTIP voor ons milieu en klimaat. Toch zal dit verdrag het gebruik van vuile energie stimuleren en wordt het moeilijker om praktijken die ons klimaat bedreigen aan banden te leggen.

Het doel van TTIP is om productie, handel en consumptie te stimuleren. Als gevolg hiervan nemen ook het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, CO2-uitstoot en vervuiling toe. De Europese Commissie stelt in haar eigen studie dan ook vast dat de verwachte extra handel onvermijdelijk een negatief effect zal hebben op het milieu en een gevaar is voor de biodiversiteit. Volgens het CEPR en de Commissie zijn deze negatieve effecten bescheiden, omdat ze zouden worden gecompenseerd door een meer efficiënte productie.

 

Claim 9: TTIP is goed nieuws voor de rest van de wereld

claim9 ttipOnderzoeken naar TTIP wijzen uit dat de rest van de wereld verliest bij het afsluiten van dit verdrag. Voorstanders houden echter vol dat TTIP een positieve bijdrage levert aan mondiale ontwikkeling omdat de verliezers zullen worden gecompenseerd.

TTIP heeft ook grote gevolgen voor de landen buiten de EU en de VS. Maar is het verdrag ook in hun belang? De VS en de EU claimen van wel. Vaak wordt verwezen naar de onderzoeksresultaten van de Bertelsmann Stichting en de EU. Deze rapporten voorspellen dat de economische groei in de VS en de EU als gevolg van TTIP positief doorwerkt in andere landen.

 

 

Claim 10: TTIP is belangrijk om Westerse waarden veilig te stellen

claim10 ttipWesterse normen en waarden, zoals democratie en hoge arbeids- en milieustandaarden zouden worden bedreigd door opkomende economieen. Achter deze retoriek gaan simpele economische belangen schuil. Met het TTIP-verdrag proberen de EU en de VS de rest van de wereld hun wil op te leggen.

Nu de economische argumenten voor TTIP (meer banen, economische groei) onder vuur liggen, leunen voorstanders van TTIP steeds vaker op geopolitieke redenen om het verdrag in te voeren.  Volgens de Amerikaanse ambassadeur Anthony Gardner is geopolitiek zelfs het winnende argument voor TTIP en adviseert hij dit veel vaker te gebruiken. Het winnende argument is in de woorden van Malmström dat we door middel van TTIP onze Europese waarden veiligstellen. De waarden die we delen met de VS zoals ‘democratie’ en ‘strenge regelgeving om mens en milieu te beschermen’.

In claims 3 en 4 zagen we hoe dergelijke regelgeving juist bedreigd wordt door TTIP. Ook bij de doelstelling de democratie te waarborgen kunnen we vraagtekens zetten. TTIP draagt ten slotte vooral macht over aan het bedrijfsleven en gaat ten koste van de inbreng van Europese burgers in het politieke proces. Frans Timmermans, vicepresident van de Europese Commissie maakt duidelijk wat het echte strategische doel van dit verdrag is:  “(TTIP is) geen vrijhandelsverdrag. TTIP is een geostrategisch verdrag. Het is een politiek verdrag.” En hij legt uit waarom: “TTIP zal het karakter van het spel wereldwijd veranderen. Want dan zullen de VS en Europa de regels van het spel bepalen, en de
anderen zullen volgen.”

Het is om deze reden dat critici het akkoord zien als een poging van de EU en de VS om hun economische dominantie veilig te stellen en opkomende economieën aan banden te leggen.

11.11.11 DOOR:

Feiten en Fabels over TTIP

In 'Feiten en Fabels? 10 claims over TTIP' worden de belangrijkste uitspraken over het Transatlantic Trade and Investment Partnership onderzocht en getoetst. 

Samen met het Transnational Institute (TNI) en het Platform Authentieke Journalistiek heeft de Nederlandse Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO), 10 grote claims over TTIP kritisch onder de loep genomen en ontleed.

10 dagen lang elke dag een nieuwe claim.

Alle illustraties Milo Rottinghuis

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels