3 jaar na de Panama Papers: Nood aan fiscale transparantie blijft groot

Het Panama Papers-schandaal is dit jaar aan zijn derde verjaardag toe

Drie jaar geleden bracht een datalek van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca –gevolgd door intensief speurwerk van een consortium van onderzoeksjournalisten- een grootschalig schandaal van winstverschuiving en belastingontwijking aan het licht. Dit schandaal, dat later bekend zou worden onder de naam 'Panama Papers', is dit jaar aan zijn derde verjaardag toe.

Inmiddels zijn er een aantal belangrijke stappen gezet om fiscale achterpoortjes voor ontwijkingsactiviteiten te sluiten. De krant De Tijd berichtte op 3 april ook dat het onderzoek, nu drie jaar na de Panama Papers, wereldwijd ruim 1 miljard euro opbracht. In België bracht het de fiscus zo'n 16 miljoen euro op. Toch blijft de roep om meer fiscale transparantie brandend actueel.

Een fiscaal bommetje van formaat

Vanaf 3 april 2016 sijpelden de berichten over een van de bekendste fiscale schandalen binnen. Uit meer dan 11 miljoen gelekte documenten werd duidelijk hoe bedrijven en vermogende individuen gebruik maken van papieren schermvennootschappen, om zo hun vermogen uit het zicht van de fiscus te parkeren. Een datalek bij het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca, gevolgd door een knap staaltje onderzoeksjournalistiek, bracht de bal aan het rollen.

Opnieuw werd de rol van belastingparadijzen voor het opzetten van dergelijke schimmige constructies pijnlijk duidelijk. De roep naar meer fiscale transparantie om dit soort schandalen een halt toe te roepen werd alsmaar groter.

Maatregelen door Europa en de OESO

Met eerdere fiscale schandalen zoals Luxleaks en Swissleaks nog vers in het geheugen, werd de roep om fiscale transparantie als gevolg van de Panama Papers alleen maar groter. Zowel de EU als de OESO voelden de bui hangen.

De OESO lanceerde datzelfde jaar nog het zgn. BEPS-actieplan (Base Erosion and Profit Shifting). Een zwaar begrip, dat neerkomt op maatregelen om belastingontwijking door multinationale bedrijven tegen te gaan. Door handig gebruik te maken van fiscale achterpoortjes slagen deze bedrijven erin om hun belastingen- op legale wijze- te ontlopen. Het lijvige BEPS-kader moest actie ondernemen om dit een halt toe te roepen. Het was een eerste stap in de goede richting, maar van een revolutie voor eerlijke fiscaliteit en transparantie was zeker geen sprake.

Middenveldorganisaties, waaronder 11.11.11., wezen op een aantal belangrijke gebreken. Bovenal heeft het BEPS-kader geen kracht van wet.

Ook de EU nam een aantal belangrijke maatregelen. De nieuwe EU-richtlijnen maken het moeilijker voor bedrijven en individuen om de fiscale regels te omzeilen. Er werden ook nieuwe regels overeengekomen voor financiële tussenpersonen, zoals belastingadviseurs en advocaten, die gunstige belastingconstructies kunnen opzetten.

Ambitie voor de toekomst

Drie jaar na de Panama Papers zijn er belangrijke stappen gezet. Het feit dat er wereldwijd zo'n 1 miljard euro gerecupereerd is, is een duidelijk signaal dat meer transparantie ook echt werkt. Toch nemen deze positieve evoluties niet weg dat er nog heel wat werk aan de winkel is.

De tekortkomingen van BEPS maken dit kader eerder een beginpunt, geen eindpunt. Het BEPS-plan is er ook niet in geslaagd een aantal concrete oplossingen te bieden voor ontwikkelingslanden (die nog steeds de grootste slachtoffers van belastingontwijking zijn). Bovenal pleit het plan landen niet vrij om een meer ambitieuze aanpak tegen belastingontwijking na te streven.

Ook in Europa kan de ambitie nog heel wat hoger. Het feit dat eerder dit jaar geen Europees akkoord gevonden werd over een zgn. digitax, gericht op internetreuzen zoals Google en Facebook, illustreert dat het voor belastingkwesties nog steeds moeilijk is om alle lidstaten aan boord te krijgen. Parallel zien we in Europa de dalende trend in de vennootschapsbelasting, ook wel 'race to the bottom' genoemd.

België

Ook België heeft in de strijd tegen belastingontwijking een aantal belangrijke maatregelen genomen (zoals overeengekomen binnen Europa en de OESO). Op de tweejaarlijkse 'Financial Secrecy' index – een ranglijst van landen in functie van fiscale transparantie- zakte ons land van de 38ste naar de 53ste plaats. Dit is positief, want dit betekent dat de transparantie wel degelijk verbeterd is. Ook de aanbevelingen van de Bijzondere Panama Commissie eind 2017 waren een stap in de goede richting.

Toch werd ons land vorig jaar nog door de Europese Commissie op de vingers getikt wegens onvoldoende inspanningen tegen belastingontwijking. Er werd o.a. verwezen naar het nog steeds complexe belastingsysteem en het bestaan van allerlei vrijstellingen en uitzonderingsregels voor bedrijven.

Hoewel de Belgische fiscus intussen zo'n 16 miljoen euro kon claimen na de Panama Papers, bemerkt De Tijd dat dit eerder een beperkt bedrag is. Vermoedelijk zal dit bedrag wel nog stijgen, aangezien er nog een aantal dossiers in behandeling zijn.

Fiscale transparantie blijft zonder meer een cruciale uitdaging, ook in de toekomst. Er liggen nog belangrijke dossiers op tafel. De komende jaren kan ons land haar engagement voor eerlijke fiscaliteit versterken, met een nog hoger ambitieniveau in eigen land én een constructieve voortrekkersrol binnen de EU.

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels