Belgisch Nationaal Actieplan "Ondernemingen en Mensenrechten" mist ambitie

NAP-ondernemingen-mensenrechten

Op 12 december stelt de federale regering het Nationaal Actieplan (NAP) "Ondernemingen en Mensenrechten" voor (deze voorstelling werd op het laatste ogenblik afgelast). Daarmee geeft België uitvoering aan de "Richtlijnen inzake Bedrijven en Mensenrechten" die in 2011 werden goedgekeurd door de VN-Mensenrechtenraad. Hoewel België duidelijke bereidheid toont om bedrijven te stimuleren de mensenrechten te respecteren, schiet het plan op verschillende punten tekort. Samen met zijn leden Wereldsolidariteit, Broederlijk Delen, de drie vakbonden en Fian vindt 11.11.11 dat meer ambitieuzere maatregelen nodig zijn die zorgplicht voor bedrijven garanderen en rechtsmiddelen voor slachtoffers.

Belgische goodwill

Het NAP toont veel bereidheid om verschillende actoren zoals bedrijven, Belgische handelsvertegenwoordigers in het buitenland, diplomaten en Belgische burgers bewust te maken van de noodzaak om mensenrechtenschendingen als gevolg van Belgische bedrijfsactiviteiten te voorkomen. We zien dat er een wil is om mensenrechtenkwesties meer in het middelpunt van de belangstelling te plaatsen. Dit is een belangrijke stap in de goede richting.

Maar enkel vrijwilligheid

Maar het NAP concentreert zich enkel op vrijwillige initiatieven van bedrijven. Nochtans benadrukken de VN-Richtlijnen inzake Bedrijven en Mensenrechten (UNGP's) het belang van een mix van vrijwillige en meer regulerende maatregelen, waaronder wetgevende initiatieven.

De grootste tekortkoming van het NAP ligt dus hier: het creëert op geen enkele manier een wettelijk kader dat bedrijven verantwoordelijk stelt voor mensenrechtenschendingen die het gevolg zijn van hun activiteiten of gelinkt zijn aan hun toeleveringsketen, in België of in het buitenland.

Toegang tot rechtsmiddelen voor slachtoffers

De UNGP's en de internationale mensenrechtenverdragen bepalen dat regeringen effectieve toegang tot rechtsmiddelen moeten garanderen. Daarnaast hebben ze ook de plicht om andere niet-juridische klachtenprocedures voor getroffen personen te voorzien, zowel in België als in het buitenland.

Toch wordt de toegang tot het gerechtelijk apparaat, in geval van misbruik van de mensenrechten door ondernemingen, bemoeilijkt door juridische, financiële en procedurele belemmeringen. Het NAP voorziet slechts zeer beperkte voorstellen om dit fundamentele recht op toegang tot rechtsmiddelen te verwezenlijken.

Het NAP is niet ambitieus genoeg op vlak van zorgplicht

Naast de verantwoordelijkheid voor eigen activiteiten is er de ook kwestie van de zorgplicht ("due diligence") van bedrijven ten aanzien van hun toeleveringsketens. Het NAP bevat geen enkel voorstel in die richting. De Franse wet inzake "zorgplicht" die in maart 2017 werd aangenomen, is een interessant model dat niet alleen bijdraagt tot een betere risicopreventie, maar ook de mogelijkheden van slachtoffers en belanghebbenden vergroot om schadeloosstelling te eisen. Ook Duitsland heeft de deur geopend voor een hervorming van zijn wetgeving tegen 2020.

Steun voor een bindend verdrag

Het NAP stelt dat België een actief engagement zal opnemen in de onderhandelingen binnen de VN-Mensenrechtenraad voor een bindend verdrag inzake bedrijven en mensenrechten. Het doel van dergelijk verdrag is de hiërarchie van normen om te keren, door mensen boven privébelangen te stellen en de verliezers van de globalisering toegang tot justitie en remediëring te garanderen.

De derde onderhandelingsronde eindigde afgelopen oktober en maakte de weg vrij voor een nieuwe zitting in 2018. De lidstaten worden verzocht om uiterlijk in februari 2018 schriftelijke opmerkingen en voorstellen in te dienen over de inhoud van dit toekomstige verdrag. We roepen België op om een actieve rol te spelen in dit proces en om, samen met de Europese Unie, al zijn invloed uit te oefenen om tot een ambitieus verdrag te komen.

Marc Maes
Beleidsmedewerker handel/Secretariaat Adviesraad voor Beleidscoherentie ten gunste van ontwikkeling (ABCO)

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels