Cuba: voorbeeld van universele gezondheidszorg, zelfs in crisistijd



Na 50 jaar universele gezondheidszorg hebben de meeste Cubanen toegang tot een kwalitatieve gezondheidszorg. De levensverwachting in Cuba is 78 jaar, net onder het gemiddelde in de VS. Terwijl de Verenigde Staten 8 keer rijker zijn dan Cuba, is de kindersterfte in Cuba (4,7/1000 levend geborenen) lager dan in de Verenigde Staten (5,8/1000 levend geborenen). Het is merkwaardig hoe een ontwikkelingsland toch een goede gezondheid kan waarborgen voor de inwoners.
g3W






Wat ligt aan de basis van een goede gezondheid?


De vooruitgang in de gezondheidsindicatoren kwam er door de economische en sociale omwenteling in de maatschappij na de Cubaanse revolutie in 1959. Een verbetering in de algemene levensomstandigheden en enkele belangrijke sociale verworvenheden (een eigen huis per gezin, inkomensgarantie, betere educatie,..) lagen aan de basis van een betere gezondheid van de bevolking.

In de eerste jaren na de revolutie werd er een alfabetiseringscampagne opgezet, waarbij jongeren uit de steden naar het platteland trokken om mensen te leren lezen en schrijven. Door deze campagne werden de jongeren bewust van de realiteit en voelden ze zich betrokken als onmisbare schakel in de vooruitgang van het land. Een landhervorming werd doorgevoerd. Kunst, sport en wetenschap werd gepromoot en er werd speciale aandacht gegeven aan vrouwenrechten en welvaart.

Verschillende sociale organisaties (vrouwenorganisaties, wijkcomités, vakbonden, jongerenbewegingen,...) hebben bijgedragen tot de Cubaanse revolutionaire transformatie. Het Cubaanse voorbeeld bevestigt hierbij het belang van participatie van de bevolking in het nemen van beslissingen en de sociale cohesie in gemeenschappen.

Welke strategie hanteert Cuba in gezondheidszorg?


Jose Luis Fabio, vertegenwoordiger van de Pan-American Health Organization (PAHO) in Havana, rapporteerde in The Lancet (25 januari 2014) dat de focus op basisgezondheidszorg belangrijk was in het bereiken van goede gezondheidsuitkomsten. Na de revolutie in 1959 werden privé-klinieken en de farmaceutische industrie genationaliseerd en geïntegreerd in één systeem voor heel het land dat werd beheerd door het Ministerie van gezondheid (MINSAP). Het land werd opgedeeld in gezondheidszones, met een polikliniek per zone en decentralisatie van de gezondheidszorg tot op gemeentelijk niveau.

De doorstroming van patiënten en de communicatie tussen zorgverleners op verschillende niveaus in de gezondheidszorg verloopt vlot. De huisarts beschikt over alle medische informatie over de patiënten onder zijn/haar verantwoordelijkheid en kan dus de zorgverlening maximaal afstemmen op de noden van patiënten.

De familie-arts speelt een centrale rol in het Cubaanse gezondheidsysteem. Een huisarts, verpleegkundige en sociaal werker zijn samen verantwoordelijk voor een aantal inwoners in een gebied. Hun taak bestaat voor de helft uit consultaties en voor de helft uit preventieve huisbezoeken. Hierdoor kennen ze de leefomgeving van hun patiënten en kunnen ze ingrijpen op de sociale en ecologische risico's die mee de gezondheid bepalen. Doordat huisartskabinetten verantwoordelijk zijn voor een geografische zone én omdat de zorgen volledig gratis zijn, hebben de meeste inwoners toegang tot gezondheidszorg.

Is volksgezondheid een politieke keuze?


De Cubaanse gezondheidszorg is een nationale prioriteit en een verantwoordelijkheid van de staat. Ook in crisis bleef het overheidsbudget voor gezondheidszorg ongeveer 10% van het Bruto Nationaal Product. De gezondheidszorg is er uitsluitend publiek verleend; privatisering is er verboden bij wet. Dit is het tegenovergestelde van wat er gebeurt in andere delen van de wereld, waar ondergefinancierde gezondheidsectoren de idee installeren dat privatisering het enige alternatief is.

Door kwalitatief hoogstaande en gratis gezondheidszorg te verzekeren aan heel de bevolking, is er in Cuba geen vraag naar privégeneeskunde. Terwijl andere Latijns-Amerikaanse landen in de jaren '90 drastische hervormingen en privatiseringen in gezondheidszorg meemaakten, onder druk van het IMF en de Wereldbank, bleef Cuba koppig vasthouden aan de uitsluitend publieke functie van het gezondheidsysteem. Het is een van de weinige landen dat geen lid is van het IMF of de Wereldbank.
Colombia, een schoolvoorbeeld van marktgerichte hervormingen in gezondheidszorg, kon beloftes van universaliteit, verminderen van ongelijkheden, verbeterde efficiëntie en kwaliteit niet verzilveren, terwijl Cuba's gezondheidszorg gratis, kwalitatief en toegankelijk voor iedereen bleef.

Hoe komt het dat Cuba als ontwikkelingsland geen tekort aan dokters heeft?


Terwijl in vele ontwikkelingslanden een "gezondheidswerker-crisis" heerst, met schrijnende tekorten aan gezondheidswerkers die de ontwikkeling van gezondheidsystemen danig beperkt, ligt de Cubaanse dokter-patient ratio, met 6,7 dokters per 1000 inwoners ver boven de WHO-minimum vereiste van 2,28 dokters, vroedvrouwen en verpleegsters per 1000 inwoners. Zelfs in afgelegen gebieden hebben patiënten toegang tot basisgezondheidszorg. Gezondheidswerkers genieten er respect en aanzien, dankzij hun onmisbare functie in de samenleving.

In Cuba wordt massaal ingezet op educatie van gezondheidswerkers. Zelfs in tijden van economische crisis werd de kwaliteit van de medische opleiding verbeterd en het aantal medische faculteiten opgevoerd. Er wordt medische scholing voor internationale studenten aangeboden in de Latijns-Amerikaanse Medische School in Havana. Cuba stuurt ook internationale medische hulpverlening uit via het "Geïntegreerde Gezondheidsprogramma".

Met uitstekende prestaties op vlak van gezondheid toont Cuba dat universele gezondheidszorg kan worden verwezenlijkt. Basisvoorwaarde is dat men het welzijn van de bevolking prioriteit maakt en algemene leefomstandigheden creëert die gunstig zijn voor de gezondheid. In Cuba bleven overheidsuitgaven voor gezondheidszorg prioritair, ook in tijden van crisis. De gezondheidszorg is er nog steeds volledig publiek verleend en gratis, met een focus op preventieve geneeskunde, waardoor de meeste inwoners er toegang hebben tot een kwalitatieve gezondheidszorg.


Referenties:

Met dank aan Katrien Demuynck van Initiativa Cuba Socialista.
"Health of the people, health of the nation", Council For Health and Development, 2003.
"Cuba, een gezond recept", een uitgave van Intal & Initiativa Cuba Socialista, 2006.

Deel dit artikel