Eternity and Beyond: Star Wars

Sinds de speech van Ronald Reagan in 1983 is het hele rakettendefensie-concept verbonden met een tot de verbeelding sprekende naam: 'star wars'. Het was ook president Reagan die de publieke opninie in zijn land wist te overtuigen van het nut van antirakettenschild, toen ter bescherming tegen de Sovjetunie. Terwijl het debat over de haalbaarheid en de wenselijkheid van een nationaal antirakettensysteem jarenlang aansleepte, begonnen het Pentagon en de militaire industrie in stilte alvast met het ontwerpen en construeren ervan...

Eternity and Beyond: Star Wars
Sinds de speech van Ronald Reagan in 1983 is het hele rakettendefensie-concept verbonden met een tot de verbeelding sprekende naam: 'star wars'. Het was ook president Reagan die de publieke opinie in zijn land wist te overtuigen van het nut van een antirakettenschild, toen ter bescherming tegen de Sovjetunie. Terwijl het debat over de haalbaarheid en de wenselijkheid van een nationaal antirakettensysteem jarenlang aansleepte, begonnen het Pentagon en de militaire industrie in stilte alvast met het ontwerpen en het construeren ervan.
Het idee van een nationaal antirakettenschild (national missile defence) is niet eenduidig. Sommigen bedoelen er een op de grond gevestigd systeem mee, dat korte afstandsraketten kan detecteren en onderscheppen. Anderen zien meer iets in een systeem dat lange afstandsraketten kan onderscheppen in de hogere atmosfeer. Tijdens de Clinton-administratie was vooral het eerste idee in trek. George W. Bush gelooft meer in een combinatie van de verschillende niveaus voor een efficiënt antirakettensysteem, met daarbovenop een ruimtelijke dimensie.

Het Kennedy-effect
In zijn januari-toespraak over de ruimtevaart (2004) deed Bush zich voor als een visionair. Hij kondigde de terugkeer naar de maan aan en de voorbereidingen van de Marsexpedities werden voorgesteld als een nationale opdracht. Volgens de Amerikaanse president moet de ruimtevaart in dienst gesteld worden van de bevestiging van de positie van de Verenigde Staten als de machtigste natie op aarde. De historische vergelijkingen met de aankondiging van de maanvlucht door Kennedy, vlogen ons in de pers rond de oren. In volle Koude Oorlogstijd steeg president Kennedy's populariteit enorm na zijn ruimtevaartspeech. De nakende presidentsverkiezingen spelen, zoals de 'kritische media' suggereren, zeker een rol in de recente aankondigingen van Bush. De kansen voor de huidige president worden immers kleiner. Hij is er in geslaagd om van een comfortabel overschot in de staatskas een gigantische schuld te maken. Ook de vangst van Saddam Hoessein kan niet veel kiezers meer bekoren nu de lijst van gedode Amerikaanse soldaten in Irak al een aantal pagina's begint te tellen. Of het vooruitzicht van toekomstige ruimte-expedities de populariteit van Bush zal beïnvloeden en de aandacht zal kunnen afleiden van de huidige belabberde toestand van Amerika valt nog af te wachten. Volgens een rondvraag uitgevoerd door het Amerikaanse weekblad 'Time' is 61% van de ondervraagden tegen de ruimteplannen van Bush. Zelfs 48% van de aangesproken republikeinen wil niet naar de maan, noch naar Mars. 40% van alle geïnterviewden zou het geld liever in onderwijs investeren. Trappen de Amerikaanse kiezers dan toch niet in het afleidingsmanoeuvre van Bush?

Meester van het heelal
De militaire industrie en de bedrijven die zich bezighouden met de ruimtevaart hebben (net zoals een hele reeks andere multinationals) miljarden dollars geïnvesteerd in de verkiezingscampagne van de heer Bush en hebben dus een vrij grote invloed op zijn legislatuur. Hoewel de president met zijn recente ruimtevaartuitspraken zeker het Kennedy-effect beoogde (zowel op nationaal als op internationaal vlak), zullen de vertegenwoordigers van het militair-industrieel complex en hun politieke tentakels ongetwijfeld een veel grotere invloed hebben gehad op de kosmische verklaringen van Bush dan men zou vermoeden. Een bepaald deel van het Amerikaanse establishment ijvert immers al jaren voor een defensiebasis gevestigd in de ruimte. Het beschermen van de Verenigde Staten tegen raketten moet samengaan met het veiligstellen van de Amerikaanse economische belangen in de ruimte. Als Amerika miljarden dollars pompt in onderzoek en in de ontwikkeling van ruimtetechnologie dan moet ze natuurlijk haar investeringen kunnen beschermen. Deze redenering leidde in het verleden tot de oprichting van een nieuwe militaire entiteit: het ruimtecommando van de Verenigde Staten (US space command) met als motto, 'meester van het heelal'. Het werd in het leven geroepen in 1985 om "het gebruik van de ruimte te institutionaliseren in het defensiemechanisme van de Verenigde Staten". Het ruimtecommando stelt expliciet dat: "de Verenigde Staten de ruimte op militair vlak moet domineren om haar belangen en investeringen te kunnen beschermen". Deze dominantie moet onder meer bereikt worden via antisatellietwapens, wapens tegen ballistische projectielen, laserstraalwapens, nucleaire raketten, nucleaire reactoren, nucleaire wapens die in een baan rond de aarde gebracht worden, enzovoort. Het 100 pagina's tellend langetermijnplan dat het US space command eind jaren negentig uitbracht, werd opgesteld met de medewerking van 75 militaire bedrijven waaronder Boeing, Aerojet, Lockheed Martin, enzovoort. Het plan stelt onder meer dat het leger moet opletten dat de afhankelijkheid van de ruimte geen kwetsbaarheid wordt. Om dit te vermijden zou het leger de mogelijkheid moeten creëren om anderen (de vijand) de toegang tot de ruimte te ontzeggen. De rest van de wereld was zodanig bezorgd dat er in de Verenigde Naties op 1 november 1999 een resolutie gestemd werd tegen een wapenwedloop in de ruimte, en voor het onderzoeken en gebruiken van het heelal voor vreedzame doeleinden, in het voordeel en belang van alle landen. 138 landen ondertekenden. Alleen Israël en de Verenigde Staten weigerden de resolutie te steunen. Een jaar later herbevestigden dezelfde 138 landen de 'Outer Space Treaty'.
Clinton zette, na Reagan, het antirakettenprogramma in mineur en selectief verder, maar de rechts-republikeinse haviken rond Bush waren al van in het begin gewonnen voor een volledige militarisering van de ruimte. De gebeurtenissen van 11 september 2001 en de collectieve angstpsychose die erop volgde betekende de revival van star wars bij het Amerikaanse publiek. Er werd volop van de sfeer geprofiteerd om astronomische bedragen opzij te zetten voor defensie en voor ruimteprojecten die onrechtstreeks ook dienen voor militaire doeleinden. De militaire bedrijven die zich bezighouden met ruimtetechnologie financieren reclamecampagnes specifiek gericht op kinderen om ze te overtuigen van het nut van alles wat er gebeurt in de ruimte. NASA, dat nauw samenwerkt met het US space command, richt zich dan weer rechtstreeks tot de leraars wetenschappen. Deze propaganda moet er voor zorgen dat de jeugd het evident vindt dat een groot stuk van de begroting in de toekomst naar ruimte-exploratie zal gaan, te beginnen bij de Mars expedities.
In het langetermijnplan van het ruimtecommando stond eind jaren negentig al dat "het tijd wordt dat de beleidsmakers gaan inzien dat de ruimte nu het zwaartepunt is geworden van het defensiedepartement en van de natie in het algemeen. Een uitgebouwd antirakettenschild is een essentieel onderdeel van het defensiebeleid". Het ironische van de hele zaak blijft natuurlijk dat het voor gelijk welk peperduur antirakettensysteem, of het nu in de ruimte of op aarde gevestigd is, onmogelijk blijft om kwaadwillige individuen tegen te houden, die nucleaire, chemische of biologische wapens proberen binnensmokkelen via een koffertje, een boot of een privé-vliegtuigje. Een antirakettenschild moet bescherming bieden tegen vijandige wapens, maar een vol passagiersvliegtuig gevuld met duizenden liters kerosine kan ook perfect dienen als ballistisch projectiel, zoals we zagen op 11 september.  

Volgens de Bush administratie heeft de uitbouw van de ruimtetechnologie niet alleen defensieve maar ook offensieve troeven. Het Pentagon flirt bijvoorbeeld met het idee om de luchtmacht uit te bouwen tot een lucht- en ruimtemacht. Oorlog gecontroleerd vanuit de ruimte heeft namelijk heel wat voordelen. Doden vanop lange afstand is psychologisch veel gemakkelijker te verwerken voor de soldaten en is bovendien ook stukken veiliger (voor hen dan). De ruimtetechnologie heeft zijn nut voor militaire operaties in het verleden reeds bewezen. In de eerste Golfoorlog was deze technologie bijvoorbeeld van cruciaal belang. Het Amerikaanse GPS satellietsysteem zorgde ervoor (of moest er voor zorgen) dat de precisiebommen op hun doelwitten terechtkwamen bij slecht weer. Tijdens de militaire operaties in Kosovo volgden spionagesatellieten de bewegingen van de Servische troepen en traceerden ze de gesprekken tussen bevelhebbers. Ook in Afghanistan en in Irak werd volop gebruik gemaakt van de recentste ruimtetechnologie. (We kunnen alleen maar vaststellen dat een computergestuurde oorlog de fysieke aanwezigheid van troepen niet heeft kunnen uitsluiten).

De ruimte als onderdeel van de kapitalistische economie
Generaal Ralph E. Eberhart van de luchtmacht, tevens commander in chief van de US space command, zei onlangs: "de ruimte is een eerste vereiste geworden. Het is geen luxe meer, het is essentieel voor het uitvoeren van militaire operaties. De ruimte blijkt vitaal voor onze nationale belangen". Deze nationale belangen beperken zich uiteraard niet tot oorlog en defensie. Ook de economie moet wel varen bij het hele ruimteprogramma. Al decennialang pompt Washington geld in het militair-industrieel complex om de binnenlandse economie aan te zwengelen. Een strategie die gewoon verder gezet wordt nu de ruimtevaartindustrie deel uitmaakt van het militair-industrieel complex.
Er zijn ook andere manieren waarop de ruimte-expedities van economisch belang kunnen zijn voor de Verenigde Staten. Zo zijn er plannen om de maan te doorzoeken naar waardevolle mineralen en andere bronnen die zich lenen tot ontginning. De 'Colorado School of Mines' houdt zich al lang bezig met het concept van mijnbouw in de ruimte, maar ook met een op de ruimte gebaseerde marktontwikkeling. Ingenieursstudenten en professoren zijn momenteel bezig met onderzoek naar het ontwikkelen van methodes om bruikbare producten en diensten uit de ruimte te halen. Het gaat hier van mijnbouw, zonne-energie en waterextractie tot zelfs toerisme. In feite wordt er dus onderzocht in hoeverre de ruimte zo vlug mogelijk economisch rendabel kan gemaakt worden. Amerika moet bovendien in staat zijn om dit hele commercialiseringproces te domineren en te beschermen. Het heelal en haar rijkdommen zouden onder leiding van de Verenigde staten ingeschakeld worden in de kapitalistische economie. De bestaande kloof tussen de hoogtechnologische rijke landen en arme ontwikkelingslanden kan hierdoor alleen maar vergroten. Terwijl er in de wereld dus een grotere economische polariteit zal ontstaat, mede tengevolge van de ontwikkelingen in de ruimtevaart, wil de Verenigde Staten zijn militaire superioriteit en dominantie in de ruimte gebruiken om die situatie te bestendigen, en de regionale onrust die eruit kan voortvloeien te onderdrukken. 

www.vrede.be 

Bronnen:

CALDICOTT Helen, The New Nuclear Danger: George W. Bush's military-industrial complex, New York, The New Press, 2002, 265 p.

HOFFMAN Horst, 'Bushs gescheiterter Versuch den "Kennedy-Effect" zu kopieren', www.jungewelt.de, 28/01/04.

'Vision for 2020', United States Space Command, februari 1997.

Deel dit artikel