Heeft het Noorden het klimaat opgegeven?

In de voorbereiding van de klimaatconferentie van Cancún hebben de VS en de Europese Unie druk uitgeoefend op landen van het Zuiden. Dat staat te lezen in een gelekt document dat de Cubaanse Minister van Buitenlandse Zaken naar buiten bracht op de conferentie.

Toen er nog sneeuw op Mount Everest lag
waren wij allemaal monddood.
Buurman

Dezer dagen vergadert de wereldgemeenschap in Cancún om zich te beraden over onze gezamenlijke toekomst. De tijd dringt, na het debacle in Kopenhagen kan de planeet zich niet veel meer permitteren. Toch zal er wellicht en opnieuw heel weinig uit de bus komen, veel te weinig.

De landen van het Zuiden dringen aan op bindende afspraken. Op het moment van de bijeenkomst worden Venezuela en Colombia getroffen door zware overstromingen. Maar de VS en Europa hebben er alles aan gedaan om de stem uit het Zuiden niet te zwaar te laten doorklinken. Dat blijkt uit een geheim document waarnaar Bruno Rodríguez, de Minister van Buitenlandse Zaken van Cuba heeft verwezen. Dat document onthult hoe de VS en de Europese Unie er alles aan gedaan hebben om het zogenaamde ‘Akkoord van Kopenhagen', met minimale afspraken, door te drukken. Daarbij moeten ‘weerspannige' landen van het Zuiden, zoals Venezuela,Bolivia, Ecuador, Cuba en Nicaragua, ‘geneutraliseerd, gecoöpteerd of gemarginaliseerd' worden. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met het wapen van ontwikkelingshulp. Connie Hedegaard, de Eurocommissaris voor het klimaat merkt volgens het document ‘ironisch op dat de Europa een grote donor is voor die landen, terwijl Cuba bijvoorbeeld op een actieve manier andere probeert te overtuigen om het Akkoord niet te tekenen'.[1]

Heeft het establishment uit het Noorden de pogingen om het klimaat vooralsnog te redden opgegeven? Het ziet er naar uit. The Economist, misschien wel het meest invloedrijke tijdschrift ter wereld en spreekbuis van de economische elite zegt het onomwonden: ‘Wereldwijde actie zal de klimaatverandering niet stoppen. Het gevecht om de globale opwarming te beperken tot gemakkelijk aanvaarde niveaus is dus voorbij.' (sic) We moeten de klimaatopwarming niet proberen een halt toe te roepen, de wereld moet gewoon harder zijn best doen om te zien ‘hoe we er mee kunnen leven'. De zeespiegel zal wellicht meer dan een meter stijgen, misschien zelfs twee. Daar moeten we ons bij neerleggen en er ons op voorbereiden door dijken te bouwen, tientallen miljoenen mensen te laten verhuizen naar hoger gelegen gebieden, de geneeskunde af te stemmen op tropische ziektes, enz. Pech voor de landen van het Zuiden: zij zullen het meest worden getroffen en hebben het minst middelen om zich daarop ‘voor te bereiden'. [2]

Après nous le déluge, is hier wel zeer letterlijk te nemen. Die redenering is echter je reinste onzin. De klimaatopwarming is geen onontkoombaar lot. Wereldwijde actie is wel degelijk mogelijk om de klimaatopwarming binnen aanvaardbare niveaus te houden. Dat een hoge sociale ontwikkeling gecombineerd kan worden met een lage voetafdruk, dat bewijst een land als Cuba. (Vanbrabant I. & Demuynck K, Cuba. Revolutie met een groen hart. [3]) Maar om zoiets te bereiken moeten drastische keuzes gemaakt worden. En daar knijpt het schoentje. The Economist zal het natuurlijk nooit toegeven, maar die keuzes zijn niet mogelijk binnen de winstlogica van het kapitalisme. Het is zoals Susan George het ooit zei op het Wereld Sociaal Forum van 2001: ‘Het kapitalisme is zoals die fameuze fiets die altijd moet blijven rijden of anders omvalt. En de bedrijven beconcurreren elkaar om te zien wie het snelst fietst alvorens tegen de muur te pletter te rijden.' [4]

Binnen de winstlogica is de klimaatopwarming blijkbaar niet te stoppen, maar binnen die klimaatopwarming valt er wel nog steeds winst te rapen. Constructiefirma's die dijken bouwen en verzekeringsbedrijven bijvoorbeeld zullen gouden zaken kunnen doen. Ook aan emissierechten valt nog een flinke stuiver te verdienen. En uiteraard bieden de groene technologie- en energiesector enorm veel opportuniteiten. Onze Europese Commissaris voor het klimaat, zit helemaal op deze golflengte. In het verleden had ze het nog over ‘morele verantwoordelijkheid' en over het ‘voortbestaan van de mensheid'. Recentelijk veranderde ze het geweer van schouder. ‘Zij die uiteindelijk de energie-efficiëntie verbeteren alsook de innovatie, zullen meer geld sparen. Zij die dat niet doen, riskeren te worden voorbijgestoken door Chinese concurrenten.' [5] Om ter hardst fietsen dus. De beurskrant The Financial Times merkt daarbij fijntjes op dat de lobbyisten in Cancún misschien op een aantal punten van mening zullen verschillen met de Eurocommissaris, maar dat ze in elk geval ‘moeten toegeven dat zij tenminste probeert hun taal te spreken'. [6]

De wil om te overleven is de krachtigste van alle menselijke drijfveren. Hoe verklaar je dat de winstlogica in staat is om dit instinct uit te schakelen? Hoe verklaar je dat de bekommernis bij publieke opinie gedaald is terwijl de situatie er nog verder op achteruit gaat? [7] In zijn laatste boek geeft Erich Fromm een interessante verklaring. Hij geeft het relaas van een merkwaardige ervaring van een bekend filosoof, Arthur Koestler. Op een goede dag verbleef die man tijdens de Spaanse oorlog in een comfortabele villa van een vriend. Er kwamen berichten binnen van het steeds nader oprukken van de Franco-troepen. Er was geen twijfel aan dat zij die nacht het huis zouden bereiken, en zeer waarschijnlijk zou geëxecuteerd worden. Hij kon zijn leven redden door te vluchten, maar de nacht was koud en nat en het huis was warm en behaaglijk. Daarom bleef hij ter plekke. Hij werd gevangen genomen en mocht van geluk spreken dat zijn leven gespaard bleef doordat na verloop van enkele weken sympathiserende journalisten het voor hem opnamen. Dit is hetzelfde soort gedrag dat sommige zieke mensen vertonen die liever het risico lopen te sterven dan een medisch onderzoek te ondergaan waaruit zou blijken dat een zware operatie noodzakelijk is. [8]

Laat ons hopen dat de collectieve mensheid zijn overlevingsinstinct tijdig weer weet te activeren. Er is maar één planeet.

Marc Vandepitte

 


Noten

[1] Het document is te vinden op het net: ‘US embassy cables: EU mutes criticism of US climate stance', The Guardian 3/12/2010, http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/249182.

[1] Financial Times 3 december 2010, p. 6.

[2] The Economist 27 november 2010, p. 79-82.

[3] Te verkrijgen via www.cubanismo.net.

[4] http://www.tni.org/es/archives/act/1417.

[5] Financial Times 1 december 2010, p. 4.

[6] Ibid.

[7] Een recente grootschalige poll in 26 landen laat zien dat de bekommernis niet gestegen is, maar integendeel gedaald. Vorig jaar zegden nog 61% van de ondervraagden dat de klimaatverandering een ‘heel ernstig' probleem was, nu nog maar 53%. Financial Times 3 december 2010, p. 6.

[8] Fromm E., To have or to be?, London 1979, p. 20.


Deel dit artikel