Hoe lang nog oorlog in Afghanistan?

"Amerika moet meer militair investeren. Tot het te duur wordt , zoals met de Sovjetunie gebeurde . . ." (Interview met Ludo De Brabander, Vrede vzw)


JPE (mediadoc): 7 jaar Westerse troepen in Afghanistan: kan je ons de belangrijkste gebeurtenissen kort even op een rijtje zetten ?

Ludo De Brabander: "Op 7 oktober 2001 startten de Amerikaanse en Britse luchtmacht hun bombardementen tegen Afghaanse doelwitten. Operatie ‘Enduring Freedom’ (EOF) betekende meteen ook het begin van de ‘oorlog tegen het terrorisme’. Een jaar later stemde de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties resolutie 1386 die het startsein gaf voor een tweede militaire operatie, de International Security Stability Force (ISAF). Officieel (volgend dus die resolutie 1386) moet ISAF de Afghaanse overgangsregering bijstaan in het verzekeren van de veiligheid in Kaboel en omgeving. In de zomer van 2003 echter nam de NAVO de leiding over ISAF op zich met een uitbreiding van Kaboel naar heel Afghanistan. Sindsdien vormt het conflict een prioritair dossier voor de NAVO. Hoewel de operatie voor stabiliteit en reconstructie moest zorgen, zijn de Provinciale Reconstructie Teams (PRT) van ISAF in een echte oorlog met de Taliban verwikkeld geraakt. De bilan is weinig positief. Militair dreigt de NAVO hetzelfde lot te ondergaan als de Sovjetunie in de jaren tachtig. En hoewel onze ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken het anders voorstellen bakken de bezettende landen, de zogenaamde ‘internationale gemeenschap’, er ook op sociaal-economisch vlak niet echt veel van. Meer nog, op vele vlakken heeft de oorlog er voor gezorgd dat de burgerbevolking er nog slechter aan toe is.

Maar de 'doorsnee wereldburger' was wel te vinden voor militaire aktie in Afghanistan ? Na de aanslagen van 11 september 2001 moest er iets gedaan worden tegen de Al Qaeda-trainingskampen in het Afghanistan van de Taliban ? Om van de in burka's gevangen Afghaanse vrouwen nog te zwijgen ....

Ludo De Brabander: "Kijk, ik heb geen idee wat de opinie van de gemiddelde burger was. Wel is zeker dat de aanval op Afghanistan meer te maken had met de publieke opinie in de VS dan met een daadwerkelijk antwoord op de aanslagen van 11 september. Het Witte Huis stond onder druk om te reageren en ook al hadden de Taliban niets met de aanslagen te maken, ze waren wel de incarnatie van een verwerpelijke religieuze ideologie die minstens Al Qaida op het Afghaanse grondgebied tolereerde. De Taliban waren overigens bereid om Osama Bin Laden voor de rechtbank te dagen. Later, toen de oorlog was begonnen waren ze zelfs bereid hem over te leveren aan een derde land om hem te berechten, maar Washington had al beslist en moest zich ook als rechtlijnig tonen. Met terroristen wordt er sowieso niet onderhandeld. Voor de publieke opinie moest er een straf antwoord komen en dat was het verdrijven en vernietigen van de Taliban. Connecties tussen Pakistan en de Taliban, de rol van Saoedi-Arabië, al dat kwam niet aan bod. Laat staan dat er nog altijd onduidelijkheden zijn over de ware toedracht van 11 september.

Mij ga je uiteraard de Taliban niet zien verdedigen, maar bommen zijn geen goed antwoord op de onderdrukking van de vrouwen. Ik hoor ook weinig westerse machthebbers die Saoedi-Arabië willen aanpakken voor de manier waarop vrouwen daar worden behandeld."

Kan het militair anders aangepakt worden zodat de strijd militair toch gewonnen kan worden ?

Ludo De Brabander: "Ik geloof daar niet echt in. De Britten hebben dat aan de lijve ondervonden en de Sovjetunie evenzeer. Je moet al heel wat mensen en middelen inzetten om Afghanistan militair te controleren. Het groeiend aantal burgerdoden als gevolg van de bombardementen en de brutaliteit van sommige buitenlandse troepen als ze de dorpen uitkammen, zorgen ervoor dat de bevolking nog weinig krediet wil geven aan de buitenlandse bezettingsmacht. Tegelijk ziet het er naar uit dat de Taliban dit ongenoegen met plezier uitbuiten of daarop inspelen en gemakkelijker nieuw voetvolk kunnen recruteren."

In Irak lijkt het nu voor de Amerikanen de goede kant op te gaan. Een kwestie van volhouden dus en dan overwin je finaal. Of worden we nog maar eens bedrogen over de echte situatie in Irak ?

Ludo De Brabander: "Eerst en vooral, in Irak is het geweld nog altijd heel prominent aanwezig. Dat kan je niet zeggen van de aanwezigheid van Irak in onze media. Maar goed, het geweld is verminderd maar het is nog de vraag waar dat aan ligt. Ligt het aan de bezettingsmacht en de zogenaamde "surge" ? Ik betwijfel dat. De grote zelfmoordaanslagen op veel plaatsen zijn verminderd omdat de VS en voormalige soennitische opstandelingen het op een akkoordje hebben gegooid om de radicale Al Qaida en andere elementen aan te pakken. In Bagdad werd het kalmer omdat de Sjiieten gewoon driekwart van de stad onder controle hebben en een deel van de Soennitische bevolking hebben weggezuiverd. Ook het feit dat Al Sadr bereid was zich koest te houden heeft gespeeld.

Wat Afghanistan betreft: ik denk dat er maar één uitweg is: dat de Afghanen zelf uit hun patstelling komen. D.w.z. zeggen dat er met delen van de Taliban gesprekken moeten worden aangeknoopt die moeten leiden tot een wapenstilstand. De buitenlanders moeien zich daar best niet mee. De VN kan eventueel een rol spelen als bemiddelaar. Daarna kan gekeken worden wat politiek haalbaar is. In gewelddadige conflicten zijn er niet altijd elegante oplossingen, soms moet je kiezen tussen pest en cholera. In dit geval denk ik dat de burgerbevolking wellicht meer baat heeft bij de stopzetting van het geweld en daar dus wel de prijs wil voor betalen. Maar zoals gezegd, het zijn de Afghanen die die keuzes moeten maken. Niet wij."

Moet er in Afghanistan niet dringend meer werk worden gemaakt van economie en onderwijs ?

Ludo De Brabander: "Op dit ogenblik ligt het accent duidelijk op het militaire. We zijn blijkbaar bereid om miljoenen uit te geven voor een operatie met bombardementsvliegtuigen, maar als het er op aan komt om de sociaaleconomische ontwikkeling te ondersteunen, dan krijgen we het budget nooit rond.

In 2004 schatte de Afghaanse regering het bedrag dat nodig is voor ‘minimale stabilisering’ op 27,5 miljard $ over een periode van 7 jaar wat overeenkomt met 165 $ per hoofd van de bevolking per jaar. Maar in de periode 2002 tot 2005 is slechts 3,3 miljard $ effectief overgemaakt. Er is een grote wanverhouding tussen militaire inspanningen enerzijds en wat er wordt uitgegeven aan heropbouw en ontwikkeling. Een medewerker van een Europese ontwikkelingsorganisatie rekende voor dat er voor elke 100 $ die aan militaire operaties wordt besteed slechts 7 gaan naar de heropbouw. Het ministerie van Defensie getuigde voor het Amerikaanse Congres op 31 juli 2007 dat de oorlog in Afghanistan tot dan 78,1 miljard $ kostte. Reken maar uit."

Vragen bij de Belgische betrokkenheid

Hoe verklaar jij de plotse Belgische koerswijziging zodra de 'christen-democraten' in de regering kwamen ? Sommigen focussen op de persoonlijkheid van 'Crembo' maar waarom laten de vroegere 'paarse' partijen ('sociaal-democraten' en 'liberalen') de 'christen-democraten' nu zo'n atlantische koers varen ? Waarom stelt de PS van de vroegere minister van defensie Flahaut geen veto ?

Ludo De Brabander: "Ik wil dat van die plotse koerswijziging toch een beetje nuanceren. Het bitse verbale gevecht tussen Flahaut en De Crem, dat nu in omgekeerde rollen wordt voortgezet, kan de indruk wekken dat beiden een totaal verschillende visie huldigen op Defensie. Maar wie het ‘Strategisch Plan 2000 – 2015’ en bijsturingsplannen van het Flahaut-tijdperk raadpleegt en vergelijkt met de in april 2008 gepubliceerde beleidsnota en De Crems daaropvolgende lezing over de toekomst van het leger, zal merken dat er niet zo’n wezenlijk groot verschil bestaat in visie tussen beide kemphanen.

Onder Flahaut kon je in het rapport waarin de tussentijdse bilan van de hervormingen van het strategisch plan worden opgemaakt, het volgende lezen:: “De core business van Defensie bestaat erin om deel te nemen aan operaties in coalitieverband met onze partners van de NAVO en van de Europese Unie, en om de training van onze mensen te verzekeren die daartoe vereist is.” Voor De Crem moet Defensie eveneens eerst en vooral “een solidaire en betrouwbare bondgenoot zijn, zowel in bilaterale als multilaterale context”. Beiden zien het leger in eerste instantie als een interventie-apparaat. Ook de globale doelstellingen in De Crems Beleidsnota 2008 konden we al terugvinden bij Flahaut.

En de F16s ? zelfs dat is niet helemaal nieuw, want al in juli 2005 – januari 2006 zette België 4 F-16s in voor verkenningsoperaties én luchtsteun in samenwerking met Nederland, ook al was de situatie op het terrein anders.

Dit gezegd zijnde, zijn er natuurlijk wel enkele accentverschillen. De sociaaldemocraten stellen zich afstandelijker op ten aanzien van de NAVO. Flahaut kreeg al eens het label van anti-Amerikaan opgekleefd, vanwege zijn kritiek op president Bush. Op de beslissing om F-16s te sturen naar Afghanistan reageerde Flahaut op zijn Blog dat we moeten vermijden dat de gemaakte keuzes voor het engagement van België aan buitenlandse operaties een duidelijke voorkeur tonen voor de NAVO, ten koste van de VN en de Europese Unie.

Zijn we in een staat van oorlog verzeild geraakt? Dat is natuurlijk weer zo’n semantische discussie. We zullen spreken over militaire operaties, maar in de praktijk als het tegenzit, kunnen die gemakkelijk omslaan in hevige gevechten en dus oorlog."

Zoeken we het eens dieper achter de schermen. Zijn er Belgische 'belangen', Belgische bedrijven die baat hebben bij een meer pro-Amerikaanse opstelling ?

Ludo De Brabander: "Daar heb ik geen weet van. Maar in elke oorlog zijn er mensen die er aan verdienen. Voor de Amerikaanse defensie-industrie is dat zeker zo. Laten we zeggen dat de Belgische belangen er uit bestaan dat we de Amerikanen te vriend moeten houden en dat zowel om politieke als economische redenen."

Op de Nederlandse publieke omroepen zie je regelmatig overheids-spotjes die waarschuwen voor terrorisme. Een direct gevolg van de Nederlandse deelname aan de Amerikaanse overval op Irak. Stelt De Crem ons, de Belgische bevolking, niet eveneens bloot aan terreur-represailles ?

Ludo De Brabander: "Dat risico bestaat altijd. Door onze deelname aan de gevechten in Afghanistan worden we een partij in het conflict en dan is het niet uitgesloten dat er represailles komen. We hebben dat gezien met de aanslagen in London en Madrid die er ongetwijfeld kwamen omdat beide landen zich zo sterk engageerden in de bezettingsoorlog in Irak."

Wat vind je van de berichtgeving tegenwoordig over Irak en Afghanistan in de Belgische media ? Welke belangrijke aspecten van de strijd in Irak en Afghanistan en bij uitbreiding ook in Palestina en elders in de wereld, krijgt ook vzw Vrede niet in de media

Ludo De Brabander: "Onze media blijven natuurlijk ‘mainstream’. Zoals bij alles loopt wat in de media verschijnt parallel met de krijtlijnen van het debat in de politieke wereld. Er lijkt veel ruimte te bestaan voor debat en nuance over de Belgische deelname in Afghanistan tussen bv Groen en SP.a enerzijds en de regeringspartijen anderzijds. Een krant als De Morgen neemt doorgaans een redelijk kritische houding in. Maar toch, komen niet alle standpunten aan bod. Het stopt eens we voorbij de politieke consensus zitten over wat de grenzen zijn van het debat.

Groen en SP.a zijn niet tegen een militaire aanwezigheid in Afghanistan an sich en zelfs ISAF kunnen zij in bepaald opzicht steunen. Ze vinden alleen dat er meer inspanningen moeten geleverd worden op vlak van sociaaleconomische ontwikkeling. De regering speelde daar op in door minister Michel te laten aankondigen extra geld vrij te maken voor Afghanistan, een gevaarlijke ontwikkeling. In de Europese vredesbeweging zijn er echter heel wat stemmen die vinden dat de troepen uit Afghanistan moeten worden teruggetrokken. Het conflict in Afghanistan draait volgens de analyse van de vredesbeweging vooral over de toekomst van de NAVO als wereldwijde politieagent en ook over de Westerse controle over een geostrategisch belangrijke regio. De Afghanen zijn eigenlijk maar bijzaak. Dat soort standpunten krijgt weinig ruimte in onze media. We zullen bijvoorbeeld niet gemakkelijk een forum krijgen om te zeggen dat de NAVO moet ophouden te bestaan."

Hoe denk je dat de huidige crisis van het Westers financieel systeem de wereldwijde Amerikaanse militaire tussenkomsten zal beïnvloeden ? Zijn de V.S. een reus op lemen voeten die door de knieën zal gaan zodra China en andere nieuwe spelers er belang bij hebben om Amerika economisch aan te pakken ?

Ludo De Brabander: "We kunnen hier veel speculeren, maar een ding is wel duidelijk. Om hun positie als mondiale macht te handhaven, moeten de VS alsmaar meer investeren in het militair apparaat. Maar op een gegeven moment zal dat de economische draagkracht overstijgen, zoals de Sovjetunie heeft moeten vaststellen aan het eind van de koude oorlog. Uit de geschiedenis is al gebleken dat het zwaar moeten investeren in oorlog wijst op de laatste fase van een imperium. China zal over enkele jaren de VS economisch voorbijsteken en ook Rusland en India hebben niet alleen ambities maar ook het potentieel. Ik denk verder nog aan het oliegeld van het Midden-Oosten. Als de VS het economisch slecht blijven doen, kan dat ook de positie van de dollar ondergraven als wereldmunt. Als dat gebeurt dan is dat een catastrofe, want dan kan Washington zijn voordurend budgettair deficit niet langer afwentelen op de rest van de wereld."

Tot slot: wat kan je als gewone burger doen ? Wat doet de vredesbeweging ?

Ludo De Brabander: "We moeten vooral onze stem laten horen. Er circuleert een petitie tegen de F16 missie en we hopen daar heel wat ondertekeningen voor te krijgen. Op 7 oktober zullen we een eerste pakket met handtekeningen tijdens een actie aan het kabinet van De Crem overhandigen. Daarna loopt de petitie verder. Het is immers een interessant instrument om de mensen aan te spreken over Afghanistan en de Belgische missie. En we merken dat veel mensen graag hun handtekening lenen. Internationaal staat er ook heel wat op stapel. Volgend jaar, begin april is er een belangrijke NAVO-top (60 jaar NAVO) en dan komt er een grote internationale betoging aan de Duits-Franse grens. We doen alvast mee en gaan met minstens een bus daar naartoe. Er komt ook een inhoudelijke tegentop. In eigen land zullen de kerstwakes Afghanistan als thema nemen. We moeten wel, want de Belgische F16-missie loopt voor 6 maanden, maar het is nu al duidelijk dat ze zal verlengd worden met nog eens 6 maanden en daar willen we toch tegengas geven."

(Interview Jan-Pieter Everaerts)

Op 7 oktober 2008 (17u - 18u30) - zeven jaar na het begin van de invasie - is er een protestactie voor het kabinet van De Crem (meer info op: http://www.vrede.be)

Deel dit artikel