Noord, West, thuis, best? Plattelandsvlucht in het Zuiden

DOSSIER MIGRATIE - Plattelandsvlucht in het zuiden

Noord, West, thuis, best?

filippijnenSimona was dertien jaar toen ze alleen naar de Boliviaanse hoofdstad La Paz trok om te werken. “Er was gewoon niet genoeg eten voor de hele familie.” De Filippijnse Jun-Jun Molina besloot zijn geluk te beproeven in de stad, op zoek naar een beter betaalde job om zijn gezin te onderhouden. Het harde leven in de stad deed die droom in duigen vallen. Simona en Jun-Jun zijn slechts één van de velen die op zoek zijn naar een beter leven in de stad of het buitenland. De voorbije 50 jaar zochten 800 miljoen mensen op het platteland hun toevlucht naar de stad, zo meldde de voedsel- en landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties. Bevrijde Wereld en haar partners werken aan een toekomst op het platteland via het creëren van meer voedselzekerheid. Jun-Jun Molina getuigt: “Dankzij Bevrijde Wereld heb ik nu een lap grond waardoor ik met mijn familie op het platteland kan blijven.”

Oorzaken:

Zoektocht naar een beter leven

"Dat jonge mensen het platteland verlaten en naar de stad of het buitenland trekken, is simpelweg te verklaren door hun zoektocht naar een beter leven. Een beter leven betekent: een betaalde job, grond die geld waard is, weg van de aloude tradities op het platteland en de niet te verwaarlozen lokroep van de stad."
(Béatrice Sawadogo, stagiaire landbouwingenieur bij partnerorganisatie AMB in Burkina Faso.)

Geen werk, geen eten, geen toekomst
Simona Ramos Mamani, oudste van twaalf kinderen, vertrok op haar 13de uit het dorp Siripaca bij het Titicaca meer, alleen naar de Boliviaanse hoofdstad La Paz. “Ik herinner me het nog goed, er was gewoon niet genoeg eten meer in de familie. Veel van mijn broers en zussen waren verzwakt, dus ging ik naar familie in La Paz om te werken in de huishouding. Ik had het niet gemakkelijk in het begin, want ik sprak geen Spaans maar de lokale taal Aymara. Vanuit La Paz stuurde ik brood en kleren naar ons dorp. In de loop van de jaren zijn mijn twaalf broers en zussen allemaal naar de stad gekomen.”

Het verhaal van Simona komt ook voor in de Filippijnen. Jayson Fajarda, medewerker van Bevrijde Wereld in de Filippijnen vertelt: “In 2008 verlieten zo’n 3890 Filippijnen het land om in het buitenland te gaan werken. Ongeveer tien procent van de 95 miljoen Filippijnen is over heel de wereld verspreid. Meestal lieten ze hun families noodgedwongen op het platteland achter om in de stad of het buitenland beter werk te vinden.”

Sidy Gueye Niang, landenvertegenwoordiger van Bevrijde Wereld in West-Afrika, schetst het verhaal van de jonge Senegalees Ismaïla Ba. Ismaïla is 34 jaar en woont al zo een 10 jaar in de randstad van Dakar. Ik leerde hem kennen toen hij me hielp een vrije parkeerplaats te vinden in het centrum van Dakar. Hij beschrijft zijn job als ‘dienstverlener aan automobilisten’. Zijn dagelijks inkomen varieert tussen 4 en 8 euro, wat neerkomt op een jaarlijks inkomen tussen 1143 en 2287 euro. In zijn dorp van herkomst bedraagt het gemiddelde landbouwersinkomen 1982 euro per jaar (bron: Sengalees Instituut voor Landbouwonderzoek). Als je weet dat een gemiddeld huishouden 11 mensen telt, komt dit neer op 180 euro per persoon per jaar. “Ik blijf beter in de stad werken om af en toe geld op te sturen naar mijn familie. Zo kunnen zij zaad kopen en arbeidskrachten betalen in mijn plaats”, concludeert Ismaïla.

De macht van het geld
In de regio waar Ismaïla oorspronkelijk vandaan komt, leeft men vooral van de kweek van arachide. Die sector werd geliberaliseerd. De producenten in het dorp van Ismaïla krijgen hun koopwaar nu amper verkocht en al helemaal niet aan een eerlijke prijs. In die context besloot Ismaïla naar de Senegalese hoofdstad te trekken. Ook in de Filippijnen bemoeilijkt het winstbejag van overheid en bedrijven het leven op het platteland. De vernietiging van natuurlijke bronnen ten voordele van bedrijven leidden tot minder landbouwgrond, zwakke oogsten en een verminderd inkomen voor inheemse volkeren in het Filippijnse berggebied. Jayson Fajarda getuigt: “Het dorp Lan-ag was ooit hét rijstteeltgebied voor alle gemeenschappen in de nabije regio. Gemeenschapsleiders schatten het verlies van hun oogst op 50 procent.”

Geografische en klimatologische redenen
Hoog, steil, rotsachtig, koud en droog. Dit is typerend voor de gebieden in Bolivia waar Bevrijde Wereld en haar partnerorganisaties actief zijn. Grote delen van het hoogland kunnen daardoor niet bewerkt worden, wat leidt tot een grote afhankelijkheid van een klein aantal gewassen. De prijs van die gewassen is daarbovenop erg onstabiel. Een mislukte oogst door vorst, extreme droogte of plagen heeft direct gevolgen voor de eerste levensbehoeften van de families. Jaap Op de Coul, landenvertegenwoordiger in Bolivia schets de gevolgen: “De inkomsten uit landbouw en veeteelt zijn voor veel boerengezinnen niet toereikend om in het levensonderhoud te kunnen voorzien, vaak met ondervoeding als gevolg. Basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg, onderwijs, water, electriciteit en sanitaire voorzieningen zijn in grote delen van het rurale hoogland ontoereikend of ontbreken volledig. Hierdoor zoeken veel jongeren een betere toekomst in de steden.”

Gevolgen:

Noord west, thuis best?

Eén loon kan een dorp voeden
Salimata en haar kinderen wonen in een afgelegen dorp in Burkina Faso. Haar oudste zoon werkt als kleermaker in de hoofdstad Ouagadougou. Dankzij de maandelijkse bijdrage van haar zoon kan ze kleren kopen en de schooltoelage betalen voor haar andere kinderen.

Er zijn heel wat boeren die in de stad een behoorlijk bestaan opbouwen en hun levenstandaard zien verbeteren. Zij die daarin slagen sturen vaak geld op naar hun families op het platteland. Met het geld dat ze opsturen kan soms een heel dorp onderhouden worden. Jaap Op De Coul, landenvertegenwoordiger in Bolivia, schetst: “Het belang hiervan voor de inkomsten van Boliviaanse families is groot. Ruim een kwart van de Boliviaanse bevolking woont in het buitenland. Jaarlijks wordt er naar schatting 1 miljard dollar overgemaakt, voornamelijk vanuit de Verenigde Staten, Argentinië en Spanje.”

A city of broken dreams
“Het is niet gemakkelijk om werk te vinden in de stad. Mijn broer Donato is teruggegaan naar ons dorp. Hij kon zijn huur niet meer betalen en de huisbazin heeft al zijn hebben en houden afgenomen. Nu bewerkt hij het terrein van mijn vader in Siripaca waar hij aardappels, gerst en tuinbonen verbouwt. Ik wil later ook terug naar mijn dorp, om er groenten te verbouwen.” Simona en haar broer Donato uit Bolivia zijn één van de velen die op zoek zijn naar een beter leven in de stad. De kans op goed werk is voor de meeste boeren zeer klein. Op het platteland verbouwen de boerenfamilies hun eigen voedsel. Stedelingen zijn hiervoor volledig afhankelijk van een inkomen. Dit zorgt ervoor dat de levensomstandigheden in de steden voor de meeste mensen niet veel beter zijn dan op het platteland.

Béatrice Swadogo sprak met Wambi, 20 jaar, afkomstig uit Burkina Faso. Wambi verliet zijn dorp om geld te verdienen in Ivoorkust. Vier volledige seizoenen had hij als landarbeider gewerkt. Uiteindelijk weigerde zijn baas hem ook maar iets te betalen. Toen Wambi aandrong, werd hij door zijn baas vervloekt door middel van zwarte magie. Hij lag met een opgezwollen borstkas op een matje op de grond. Sommige van zijn vrienden hebben ze dood teruggevonden in het veld.

Gebrek aan mankracht in het dorp

Het zijn vaak de sterkste en meest dynamische mensen die het dorp verlaten. Hoop rust op hun schouders. Vooral in het droog seizoen vind je in veel dorpen enkel vrouwen, kinderen en ouderlingen. Men krijgt te kampen met een gebrek aan mankracht en kinderen worden minder goed opgevangen en begeleid. Niet iedereen overleeft de tocht naar de stad of het buitenland. Het lijden is dan immens in de familie. Wim Vereecken, programmabeheerder voor West-Afrika, vertelt: “Tijdens mijn bezoek in een dorp in Noord-Gambia kwamen de dorpoudsten zich bij mij excuseren omdat ze geen muziek en dans hadden georganiseerd. Ze hadden de vorige dag vernomen dat twee van hun zonen in de woestijn van Marokko, onderweg naar Europa, overleden waren.”

Oplossingen:

Eigen projecten, eigen keuzes, eigen toekomst

Kennis van het platteland draagt bij tot een betere stad
Onlangs bracht Ismaïla zijn houten kar mee van zijn dorp naar de stad. Bevrijde Wereld en haar partners sponsoren een microproject voor afvalruiming in de randstad van Dakar in Senegal. Ismaïla’s ervaring op vlak van onderhoud van dergelijke karren en verzorging van de trekdieren zorgt ervoor dat hij een echte sleutelfiguur wordt, een mentor voor de jongeren die hetzelfde beroep uitoefenen. Ismaïla’s eigenwaarde is hierdoor gestegen. Hij is bovendien gestart met een alfabetiseringscursus met steun van de partnerorganisatie én heeft zijn broer aan een job geholpen.

Bevrijde Wereld werkt aan voedselzekerheid op het platteland
Bevrijde Wereld en haar partners werken samen om de voedselzekerheid in arme plattelandsregio’s te verbeteren. Landenvertegenwoordiger in Bolivia Jaap Op de Coul vertelt: “In veel gevallen zijn onze projecten een belangrijke motivatie voor de boerenfamilies om de levenskwaliteit in hun dorp te verbeteren. In Bolivia helpen we bijvoorbeeld irrigatiesystemen aanleggen waardoor ze hun landbouwproductie kunnen vergroten. Dit verhoogt de kans dat ze in hun dorp kunnen blijven. Het is niet zo dat we de migratie naar de steden helemaal kunnen stoppen, maar het geeft in ieder geval een betere thuisbasis waarop ze kunnen terugvallen als hun avontuur in de stad mislukt.”

In Burkina Faso realiseerde Bevrijde Wereld samen met partner AMB ondermeer dammen en compostputten om de erosie van de landbouwgrond tegen te gaan. Het project biedt ook vormingen op maat aan en steunt jongeren om extra inkomsten te genereren via een eigen handeltje. Béatrice Sawadogo, stagiaire landbouwingenieur bij AMB getuigt: “Dit project zorgt voor hogere rendementen en wekt de interesse van de jongeren. De jongeren die ik geïnterviewd heb, zijn enthousiast over de betere vooruitzichten die ze nu hebben op het platteland.”

Bevolking neemt zelf de touwtjes in handen

Hoe kan je het beste inspelen op de noden van de plattelandsbevolking? Bevrijde Wereld werkt samen met partnerorganisatie CDPC aan meer voedselzekerheid in de Filippijnse Cordillera. Het project in het plattelandsdorp Lan-ag toont de successen aan wanneer de bevolking zelf de touwtjes in handen neemt. De dorpsorganisatie van Lan-ag en haar leiders maken deel uit van de planning, organisatie, uitvoering, controle en evaluatie van het project. De inwoners van Lan-ag werden omgevormd tot een heuse boerenorganisatie bekend als Lan-ag Farmers’ Association (LFA). CDPC moedigde ook de oprichting en versterking van verschillende vrouwen-, jongeren- en ouderenorganisaties binnen de eigen dorpsorganisatie aan.

Vier jaar later staat het dorp met de steun van Bevrijde Wereld en CDPC een heel pak verder. Meer rijstvelden konden worden aangebouwd en de jaarlijkse rijstteelt werd verdubbeld. Er is nu voldoende drinkwater voor elk huishouden en de verschillende dorpsorganisaties maakten basismiddelen betaalbaar én bereikbaar. Vrouwen en kinderen moeten nu niet meer handmatig rijst malen of water bij de bronnen gaan halen. Het lobbywerk van LFA resulteerde in de verbetering van het schoolgebouw en de aanleg van een dorpsweg.

Jun-Jun Molina en zijn vrouw droomden van een beter leven in de stad. Na amper twee jaar besloten ze om terug te keren naar hun dorp Lan-ag. “Ik kon niet wennen aan het leven in de stad. Niemand kijkt naar je om als je sterft van de honger. Gelukkig heb ik nu een stuk grond waardoor ik met mijn familie op het platteland kan blijven. Duizendmaal dank aan Bevrijde Wereld en CDPC voor al jullie hulp in Lan-ag. Hopelijk is dit niet jullie laatste bezoek aan onze gemeenschap.”

SPONSOR EEN GROENTETUIN VAN BEVRIJDE WERELD!

Groentetuinen geven landbouwfamilies de kans om het hele jaar door groenten te verbouwen. Wil je mee bouwen aan een toekomst op het platteland? Neem contact op met Bart Meylemans, via bart.meylemans@bevrijdewereld.be of 03 777 20 15.


logo_be_outline

www.bevrijdewereld.be


Lees meer in het gratis driemaandelijks tijdschift van Bevrijde Wereld, Djembé. Abonneer je hier!

Deel dit artikel