Q&A: Protesten in Gaza

De Palestijnse inwoners van de Gazastrook startten op vrijdag 30 maart een zes weken durende campagne die aandacht vraagt voor het 'recht op terugkeer' van Palestijnen die bij de oprichting van de staat Israël in 1948 werden verdreven. Daarnaast vragen ze aandacht voor de uitzichtloze situatie waarin ze zich bevinden. De acties leidden tot een buitensporige en brutale reactie van het Israëlische leger met tientallen doden tot gevolg.

In deze Q&A vindt u een stand van zaken en een reactie van 11.11.11.

(Klik op één van de vragen om het onderliggende antwoord te bekijken.)

Wat is er aan de hand in Gaza?

Op 30 maart 2018 vond de eerste van een reeks protesten plaats, waarbij over heel Gaza tentenkampen werden opgericht op enkele honderden meters van het afscheidingshek met Israël. De protesten worden georganiseerd door een aantal actiecomités en gesteund door alle belangrijke politieke fracties in Gaza (inclusief de radicale Islamitische organisatie Hamas en de Fatah van Palestijns President Abbas).

Via de "Grote Terugkeermars" willen tienduizenden Palestijnen de aandacht vestigen op het "recht op terugkeer" van de honderdduizenden Palestijnen (en hun nakomelingen) die in 1948 werden verdreven, op de uitzichtloze situatie in de Gazastrook en op het totale gebrek aan een politieke horizon. De mars duurt daarom tot 15 mei 2018, de 70ste verjaardag van de 'Nakba' (catastrofe in het Arabisch). Dit jaar belooft deze herdenking extra explosief te worden, aangezien op 14 mei de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem zal verhuizen.

Het Israëlische leger schoot onmiddellijk met scherp op ongewapende Palestijnse demonstranten. Op 30 maart werden 19 Palestijnen gedood en 1.400 Palestijnen verwond, het hoogste aantal slachtoffers sinds de laatste Gaza-oorlog in 2014. Op 6 april doodde Israël nog eens 9 Palestijnen en werden 1.350 Palestijnen verwond. Onder de dodelijke slachtoffers bevond zich ook een Palestijnse journalist die verslag uitbracht van de protesten.

De Israëlische defensieminister Lieberman stelde dat er zich "geen onschuldige mensen" bevinden in Gaza, en verklaarde zo de facto elke Palestijnse demonstrant vogelvrij. Eli Hazan, de directeur Buitenlandse Zaken van de Likoedpartij van de Israëlische Premier Netanyahu, verklaarde dat alle demonstranten "legitieme doelwitten" zijn. Dat wordt letterlijk genomen door het Israëlische leger. Video's tonen hoe Israëlische soldaten met scherp schieten op Palestijnen die bidden, een vlag vasthouden, ongewapend in de richting van de grens wandelen, en in de rug worden geschoten terwijl ze weglopen van het grenshek. "Alle slachtoffers Palestijnen, en alle munitie Israëlisch", vat de Nederlandse journaliste Carolien Roelants de situatie bondig samen.

De Israëlische mensenrechtenorganisatie B'Tselem lanceerde ondertussen een campagne die individuele soldaten oproept om in geen geval op ongewapende demonstranten te schieten. In plaats van deze oproep te beamen, riep de Israëlische defensieminister Lieberman op tot een onderzoek naar Btselem wegens "insubordinatie". Lieberman blijft er wel bij dat het Israëlische leger "het meest morele leger ter wereld is".

Verlopen de protesten vreedzaam?

De protesten verlopen grotendeels vreedzaam, op expliciet aandringen van de organisatoren. Een klein aantal demonstranten wierp wel stenen en molotovcocktails in de richting van het afscheidingshek. De VN stelt echter expliciet dat de Palestijnse doden en gewonden ongewapend waren, geen ernstige bedreiging vormden voor Israëlische soldaten en in bepaalde gevallen juist wegliepen van het afscheidingshek. Aan Israëlische zijde werd niemand gedood of verwond. Het Israëlische leger gaf tot nog toe geen enkel bewijs of beeldmateriaal vrij van demonstranten die op Israëlische soldaten vuren of die een direct gevaar vormen voor de fysieke veiligheid van Israëlische soldaten.

In officiële Israëlische video's is sprake van molotovcocktails en brandende autobanden, maar niet van Palestijnse demonstranten met vuurwapens. Een andere video toont wel gewapende Palestijnen, maar stelt zelf dat dit materiaal werd opgenomen in Noord-Gaza, weg van de locatie van de demonstraties.

De Verenigde Naties, lokale en internationale mensenrechtenorganisaties en Israëlische professoren in het internationaal recht klagen unaniem het buitensporige Israëlische geweld en de schendingen van de vrijheid van meningsuiting en bijeenkomst aan. Onder de internationale mensenrechtenwetgeving is dodelijk geweld enkel gerechtvaardigd als er sprake is van een 'imminent gevaar' voor veiligheidstroepen, en als alle andere opties zijn uitgeput ('last resort'). De VN-Mensenrechtencommissaris stelde uitdrukkelijk dat dit niet het geval is in Gaza.

Ook mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch (HRW) en al Mezan noemen het Israëlische geweld 'onwettelijk'. HRW noemt het geweld ook 'berekend' en wijst op de verantwoordelijkheid van hooggeplaatste Israëlische politici en op de cultuur van straffeloosheid in het Israëlische leger. "Israeli soldiers were not merely using excessive force, but were apparently acting on orders that all but ensured a bloody military response", aldus HRW. Het Israëlische leger schepte in een later verwijderde tweet op dat "niets ongecontroleerd werd uitgevoerd. Alles was accuraat en afgewogen, we weten waar elke kogel terechtkwam".

Hoe ziet de dagelijkse realiteit in Gaza eruit?

Bijna 2 miljoen Palestijnen, waaronder 1.3 miljoen Palestijnse vluchtelingen, leven in Gaza. Sinds 2007 wordt het gebied door Israël hermetisch afgegrendeld van de buitenwereld, en het wordt daarom de 'grootste openluchtgevangenis ter wereld' genoemd. Israël oefent via die blokkade nog steeds effectieve controle uit over Gaza, waardoor het onder internationaal recht nog steeds de bezettende macht is in Gaza. Meer recent sloot ook Egypte de grensovergang tussen Gaza en Egypte.

De Israëlische blokkade zorgt al jaren voor een dramatische humanitaire situatie in Gaza, die de afgelopen maanden nog toenam. 44 procent van de bevolking is werkloos, en de werkloosheid onder jongeren loopt zelfs op tot 60 procent. Functionerende basisdiensten zijn grotendeels afwezig. Drinkbaar water, elektriciteit, medicijnen en medische uitrusting worden steeds schaarser. De beperkingen op import, export en bewegingsvrijheid van personen maakt economische ontwikkeling grotendeels onmogelijk. Ontwikkelingsorganisaties waarschuwen al jaren voor de 'on-ontwikkeling' van Gaza. De VN stelde al in 2012 dat de Gazastrook in 2020 "onbewoonbaar" zal zijn.

De dramatische humanitaire situatie wordt nog verergerd door intra-Palestijnse rivaliteit tussen Hamas en Fatah. Sinds maart 2017 stelde de Palestijnse Autoriteit (PA) van President Abbas een reeks van bestraffingsmaatregelen in tegen Gaza, in de hoop dat deze Hamas zouden dwingen om controle over Gaza over te dragen aan de PA. In oktober 2017 bereikten Hamas en de PA een verzoeningsakkoord, maar de uitvoering van dit akkoord laat nog steeds op zich wachten. Het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) heeft ondertussen te kampen met een financieel tekort van 446 miljoen dollar, nadat de VS een deel van hun bijdrage opschortten.

Hoe moet het nu verder?

België en de EU moeten duidelijk maken dat het Israëlische geweld tegen ongewapende demonstranten en de verklaringen van Israëlische ministers onaanvaardbaar zijn. Ook de Israëlische schendingen van de vrijheid van bijeenkomst en meningsuiting moeten scherp en ondubbelzinnig veroordeeld worden. De diplomatieke druk moet opgevoerd worden, onder meer door de Israëlische ambassadeur in Brussel op het matje te roepen. Als Israël op grote schaal het internationaal recht blijft schenden, moet het EU-Israël Associatieakkoord opgeschort worden.

De EU moet daarnaast een onafhankelijk en extern onderzoek naar het Israëlische legergeweld blijven eisen, en er op toezien dat de verantwoordelijken voor dit geweld verantwoording afleggen.

De nieuwe reeks van protesten zijn een zoveelste herinnering dat de internationale gemeenschap ook dringende actie moet ondernemen om de 'on-ontwikkeling' en illegale blokkade van Gaza te beëindigen. De EU en Europese lidstaten moeten in dit verband:

  • Eisen dat de Israëlische en Egyptische grensovergangen met Gaza onmiddellijk worden opengesteld voor humanitaire hulpgoederen en import en export. Ook de water- en elektriciteitstekorten moeten prioritair worden aangepakt, onder meer via investeringen in zonne-energie.
  • Verzekeren dat het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen (UNRWA), dat hulp verleent aan 80 procent van de Gazaanse bevolking, over voldoende middelen beschikt.
  • Fatah en Hamas aansporen om het intra-Palestijnse akkoord van 12 oktober 2017 volledig uit te voeren. De Palestijnse Autoriteit moet ook de strafmaatregelen die ze in maart 2017 instelde onmiddellijk opheffen.

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels