Reynders en de Croo terug uit Congo: een analyse

decroo reynders incongo websitedecroo[Foto:©BZ]

Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders en minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo zijn net terug van een vierdaagse reis naar Congo. Het minste wat je kan zeggen is dat De Croo’s eerste bezoek aan de grootste ontvanger van Belgische ontwikkelingshulp niet onopgemerkt is gebleven. Onze analyse.

Reynders was eerder al in Congo, voor De Croo was het zijn vuurdoop. Dat weerhield De Croo niet om enkele uren na zijn aankomst al enkele duidelijke uitspraken te doen. “De situatie die we nu hebben, met arrestaties, willekeur van justitie, mobiel internet en sms-verkeer dat onderbroken wordt, is niet ok", liet de minister weten en hij riep op om de grondwet te respecteren.

Sterke uitspraken, maar we klagen niet, ze liggen volledig in lijn met onze standpunten terzake. De reacties op de recente manifestaties tegen de kieswet waren immers buiten-proportioneel: tientallen personen stierven door politiekogels of werden achter de tralies gezet. Internet en sms-verkeer lagen geruime tijd plat.

Door een combinatie van sensatiezucht in de pers, het hernieuwde soevereiniteitsdiscours van de Congolese regering en wat communautair gehakketak over het Belgische Congo-beleid, werden De Croo’s uitspraken breed uitgesmeerd.Vooral in de Belgische media.

De alomtegenwoordige Lambert Mende, minister van communicatie in de Congolese regering, vergeleek De Croo met Karel De Gucht, die enkele jaren geleden voor een fikse diplomatieke rel met de Congolese regering zorgde. De stijl nu was gematigd, maar De Croo verwoordde evengoed kritisch wat veel Congolezen denken. En dat mag.

Ivan Godfroid van Vredeseilanden verwoordde het zo: “In een land waar het voor een burger levensgevaarlijk is om zijn mening te uiten, is het altijd beter dat de boodschap wordt gebracht door wie geen ander risico loopt dan een scheldtirade van de minister van communicatie. Liever dat dan dat de problemen met de mantel der diplomatieke liefde worden bedekt.”

Andere prioriteiten

Didier Reynders was opvallend afwezig tijdens het discours van De Croo, hoewel hij wel verwacht werd. Reynders verklaarde zich akkoord met de uitspraken van De Croo, maar zei later toch dat het blokkeren van internet misschien nog niet zo’n slechte maatregel was om meer geweld te voorkomen.

Het is begrijpelijk dat men de situatie wou afkoelen, maar geweld voorkomen gebeurt door dialoog en het streven naar consensus, niet door het SMS-verkeer en internet twee weken plat te leggen.

De ongerustheid over de recent goedgekeurde verkiezingskalender, het platleggen van het internet of de politiehervorming: ze kwamen allen aan bod tijdens de ontmoetingen die Reynders had met de verschillende autoriteiten. Toch kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat Reynders soms andere prioriteiten had.

Belangrijke observatie: de Congolese pers had niet zoveel aandacht voor het diplomatieke relletje tussen België en Congo. Misschien is men de uitspraken van minister Mende ondertussen wel gewoon en vindt men andere zaken belangrijker. Zoals de socio-economische ontwikkeling in het straatarme Congo bijvoorbeeld, het hoofdthema van de gesprekken van De Croo met de relevante vakministers tijdens zijn terreinbezoeken. De opgeklopte sfeer rond de uitspraken van De Croo  doet bijna vergeten dat een minister van ontwikkelingssamenwerking ook daar mee bezig moet zijn.

Opvallende constante: het pleidooi voor meer buy-in van de Congolese regering in ontwikkelingsprogramma’s. Inderdaad een ernstig probleem voor de effectiviteit en duurzaamheid van ontwikkelingsprogramma’s in Congo.

Er is meer dan de militaire optie

Een ander belangrijk gegeven was wellicht ook de militaire operatie tegen rebellengroep FDLR. Die operatie ging net op de dag dat de ministers een uitstap maakten naar Oost-Congo van start in Zuid-Kivu.

De dag ervoor had minister van buitenlandse zaken Tshibanda tijdens een gezamenlijke persconferentie met Reynders en De Croo de deur terug op een kier gezet voor steun van Monusco aan die operaties, daartoe wat aangepord door Reynders. Die deur was een week eerder met een klap dichtgegooid door president Kabila, nadat de VN gevraagd had om twee generaals met een bloederig verleden te vervangen.

Reynders sprak in Goma zijn steun uit aan de operaties tegen het FDLR maar had  nauwelijks aandacht voor het demobiliseringsproces of de humanitaire consequenties van dergelijke operaties. Iets waar het middenveld in Oost-Congo net de nadruk op legt. Nochtans bezocht Reynders een kamp van ex-rebellen die de wapens hebben neergelegd maar daar ondertussen verhongeren zonder enig toekomstperspectief.

De Croo bezocht op dezelfde dag een kamp met ontheemden in de buurt van Goma en kon daar met eigen ogen de gevolgen zien van de vluchtelingstromen.

Nog op de agenda in Goma: discussies over het Belgische programma voor infrastructuur in de Kivu's, ook wel bekend onder de afkorting PAIK. Dat moet binnenkort van start gaan, maar wat de impact van een geïsoleerd Belgisch programma zonder globale politieke strategie zal zijn valt nog af te wachten. In totaal zou er 30 miljoen euro geïnvesteerd worden in projecten rond energie en wegeninfrastructuur, al blijkt nu dat het ook bij 10 miljoen euro kan blijven.

Interessant detail: dit was het geesteskind van De Croo’s voorganger Jean-Pascal Labille, die De Croo bekritiseerde over zijn uitspraken over mensenrechten.

Kabila

Woensdag kwam eindelijk het verlossende bericht: Kabila bevestigde de ontmoeting met Reynders en De Croo.

Kabila laat graag op zich wachten, maar zeker na de uitspraken van De Croo was het niet zeker of de ontmoeting zou doorgaan. Toch verliep die ontmoeting, aldus De Croo, in een ontspannen sfeer.

Reynders liet weten dat hij met Kabila onder meer heeft gesproken over de vrijlating van de betogers die vorige maand tijdens de bloedige rellen werden opgepakt.

De positieve boodschap die hij naar eigen zeggen bracht over de verkiezingen en Oost-Congo verdient echter wel wat nuance. Over de verkiezingskalender heerst heel wat ongerustheid, omwille van het gebrek aan realisme en de trage verloop van de voorbereidingen.

Er werden inderdaad acties tegen M23 ondernomen, maar de geruchten over een hergroepering van de rebellen blijven circuleren. Er is duidelijk minder actiebereidheid vanuit Kinshasa te bespeuren tegen het FDLR en te weinig aandacht voor de niet-militaire aspecten, terwijl die net een stuk belangrijker zijn.

Conclusie: Het is jammer dat de reis gedomineerd werd door een hetzerige sfeer rond de uitspraken van De Croo, hoewel die zeker niet overdreven waren. Het beeld van een kritische maar geïnteresseerde minister, een combinatie die op ontwikkelingssamenwerking niet onbelangrijk is, blijft overeind.

Wat Reynders betreft weinig nieuws: hij blijft zijn eigen diplomatische zelf. Het is niet altijd duidelijk wat zijn prioriteiten zijn of wat zijn gesprekken met de Congolese autoriteiten juist hebben opgeleverd.

Het is hoogtijd voor een reflectie over het Belgische Centraal-Afrikabeleid, zoals aangekondigd in het regeerakkoord.

 

Thys Van Laer, 11.11.11-Beleidsmederker Centraal-Afrika

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels