Tia Maria: Het zoveelste grimmig sociaal conflict rond een mijnproject in Peru

Update:

Het gaat hard rond Tia Maria. Ondertussen staat zowat het hele land in rep en roer. President Ollanta Humala voelde zich genoodzaakt om de natie via televisie toe te spreken. Onderaan een update van de gebeurtenissen die elkaar snel opvolgen.

Protestbetoging tegen Tia Maria

Sinds begin april 2015 is het geweld rond het mijnproject Tia Maria in het Zuiden van Peru terug opgelaaid. Balans tot dusver:  twee doden en verschillende gewonden door politiegeweld, tientallen arrestaties, lastercampagnes ... Tia Maria, geen fleurige Peruviaanse maar het zoveelste mijnbouwproject dat uitmondt in een grimmig sociaal conflict.

El Valle del Tambo is een groene vallei in de provincie Islay in het Zuiden van Peru. De bevolking leeft er van  de landbouwproductie van uien, maïs, druiven, olijven en van de riviergarnalenvangst. Hier wil het Mexicaanse bedrijf Southern Copper koper delven: proyecto Tia Maria, goed voor een investering van 1200 miljoen dollar.

In 2009 organiseerde de bevolking een consultatie: 90 procent van de stemmers verwierp het project. In 2011 kwamen tijdens een eerste reeks protesten 3 mensen om het leven. De overheid stemde daarop in om bijkomend advies te vragen aan UNOPS, 'United Nations Office for Project Services',  over de milieu-impactstudie die het bedrijf zelf had voorgelegd.

UNOPS formuleerde maar liefst 136 ernstige opmerkingen.  De overheid zette het project op stand-by tot het bedrijf alternatieven aanbracht die tegemoet kwamen aan deze opmerkingen. Eind 2013 keurde de regering dan toch de aangepaste milieu-impactstudie goed. Dit gebeurde in een ‘publieke’ hoorzitting van 35 minuten, waarbij 2000 politieagenten  het gebouw omsingelden en de ingang versperden voor de lokale leiders.

Volgens de voorstanders van het project is het grootste probleem opgelost: in plaats van het water te gebruiken van de rivier die de landbouwgronden irrigeert, zou ontzilt zeewater  naar de vallei gebracht worden.

Voor de lokale boeren is dat inderdaad een probleem minder, maar het mijnproject bedreigt hun landbouwactiviteiten op nog vele andere manieren. Southern Copper heeft een slechte reputatie en de gebeurtenissen sinds 2009 hebben het vertrouwen van de bevolking in het bedrijf en de overheid zwaar geschaad. Daarenboven zien de landbouwers van Islay het project Tía María als het begin van een grote mijnbouwexpansie in de zone. Toen bleek dat de overheid terug het licht op groen had gezet, barstte de bom.

Criminalisering van het verzet

“Wat winnen we als we als dit project niet doorgaat?  Gebrek aan water, gebrek aan goede huisvesting en een goed hospitaal, onveiligheid, kortom gebrek aan levensomstandigheden waar een burger in de 21ste eeuw recht op heeft.”  Met die woorden maakte premier Cateriano duidelijk dat wie zich tegen de mijn verzet, zich volgens hem, verzet tegen de vooruitgang.

Zoals in alle conflicten, leeft ook hier weer de gedachte dat de tegenstanders een minderheid vertegenwoordigen, die wordt gemanipuleerd omwille van politieke belangen. Maar het is duidelijk dat het gros van de bevolking zich kant tegen dit project, met inbegrip van de burgemeesters van de direct betrokken gemeenschappen en van de stad Arequipa.

Zolang de overheid haar discours aanhoudt en de legitieme bezorgheden van de bevolking aan de kant schuift, zijn protestacties de enige uitweg. Met een overheid die de milieu-impactstudie al heeft goedgekeurd en ervan overtuigd is dat de mijn er hoedanook moet komen, is het niet eenvoudig om alle partijen rond de tafel te krijgen voor een constructief gesprek.  

Sinds de jaren ’80, met de terreurdaden van het Lichtend Pad in het achterhoofd, is “terrorist” een zwaar beladen woord in Peru. De overheid weet dat maar al te goed en laat niet na om met die term te verwijzen naar iedereen die een mijnbouwproject in vraag durft te stellen. Een sluwe en succesvolle communicatiestrategie.

Ook organisaties, waaronder enkele van onze partners, en individuen die de eisen van de lokale bevolking steunen blijven niet gespaard van lastercampagnes.

Politiegeweld

Alsof dat nog niet genoeg is, komt er ook ernstig politiegeweld aan te pas. Officieel mag de politie geen vuurwapens gebruiken, maar ondertussen zijn al twee doden gevallen door politiekogels.

Onlangs kwam een video aan het licht waarin te zien is hoe een groep politieagenten een landbouwer arresteert. Een andere agent komt aanlopen en duwt hem een stuk ijzer met pinnen in de hand. Een reporter neemt gretig foto’s. Nog geen vijf uur later stond de foto op de eerste pagina van de krant Correo. Een grote kop klaagde verontwaardigd het gebruik van wapens en geweld onder de manifestanten aan. Een sterk staaltje opgezet spel en weer een boer die onterecht op beschuldiging van gebruik van wapens gearresteerd werd.

Deze praktijken doen vele vragen rijzen, zeker over de perverse relatie tussen de bedrijven en de nationale politie. Om wat bij te verdienen mag de politie contracten afsluiten met de bedrijven voor de beveiliging van hun installaties. Diezelfde politieagenten worden op hun ‘gewone’ dienstdagen ingezet om ‘de vrede te bewaren’ bij protestacties tegen diezelfde bedrijven.

Dodelijke balans

Het protest houdt al meer dan 45 dagen aan. Elke boodschap van de overheid of elk gewelddadig optreden versterkt het verzet. De begrafenissen van de 2 overleden boeren begonnen sereen maar mondden uit in nieuwe manifestaties van de verontwaardigde bevolking.

De mensenrechtenkoepel CNDDHH, partner van 11.11.11, doet zijn best om de rechten van de bevolking te verdedigen, door getuigenissen op te vragen en het geweld aan te klagen. Maar de regering weet van geen wijken. Al twee keer brachten ministers een bezoek aan de regio om het gesprek met de leiders aan te gaan. Maar telkens weer liep dialoog vast, want de regering heeft maar één boodschap: het project gaat door.    

Felien De Smedt en

Freya Rondelez
Coördinator Zuidkantoor Latijns-Amerika


Update Tía María - 18 mei 2015

peru tia maria arequipa2
De gebeurtenissen gaan snel. Het conflict rond Tía María houdt ondertussen heel het land in de ban.
Een update:


  • Vorige week stuurde de regering 2000 soldaten ter versterking van de reeds aanwezige politiemacht.

  • Na het overlijden van de twee boeren, is ook de agent aan zijn verwondingen overleden. De huidige balans is dus drie doden.

  • Vorige week was er een tweede grote manifestatie in de stad Arequipa als steunbetuiging aan de bevolking van de provincie Islay.

  • Het Ministerie van Economie en Financiën heeft de rekeningen bevroren van de gemeenten waar geprotesteerd wordt en waar de burgemeesters zich duidelijk tegen de mijn hebben uitgesproken. Volgens het ministerie wordt een deel van het gemeentebudget gebruikt voor de manifestaties. Maar dit is niet onderzocht en daar zijn dus geen bewijzen voor. Volgens José de Echave van 11.11.11-partnerorganisatie CooperAcción, draagt dit enkel bij tot meer polarisering en wantrouwen.

  • Vorige vrijdag sprak President Ollanta Humala de natie toe. Daarin zei hij dat het onmogelijk is om Tía María stop te zetten omdat de staat dan contractbreuk zou plegen. Hij legde daarmee de bal in het kamp van Southern Copper.

  • 20 minuten na de toespraak van Humala, kwam er een reactie van Southern Copper: ze kondigden 60 dagen 'pauze' aan, tijd die ze willen benutten om "de mensen van de voordelen van het project te overtuigen".

  • Vanuit de protestbeweging liet men meteen weten dat een 'pauze' absoluut onvoldoende is en dat de enige oplossing de stopzetting van het project is. De protesten, nu al meer dan 55 dagen, gaan dus door.

  • Cynische anekdote: vorige week kreeg Oscar Gonzalez Rocha, CEO van Southern Copper, de award voor ‘Copper Man of the Year’, uitgereikt door de 'Copper Club', een sectororganisatie die de koperindustrie promoot. Hij mag in juni zijn prijs in New York afhalen.

  • Vrijdag 22 mei heeft de Peruaanse regering de noodtoestand uitgeroepen in de provincie Islay.
    Verschillende bronnen melden dat de politie zondagochtend huiszoekingen heeft gedaan en leiders en gewone burgers heeft opgepakt. Het is nog niet duidelijk om hoeveel mensen het gaat.
11.11.11 DOOR:

Zie ook:

Op 8 juni verscheen een interview met José de Echave van 11.11.11-partner CooperAcciõn in The Guardian.

 

twitter:

Deel dit artikel