Toegang tot water is een mensenrecht


waterdragen vrouwen 230 [Foto: United Nations Photo via photopin cc]

Water is de voorwaarde voor alle leven op aarde. Het lijkt vanzelfsprekend, maar beschikken over drinkbaar water en goede sanitaire voorzieningen werd pas op 28 juli 2010 door de Algemene Vergadering van de VN als een mensenrecht erkend.


Het soms heftige debat over 'recht op water' woedt al meer dan 15 jaar. En hoewel de resolutie niet bindend is, heeft ze toch een grote politieke betekenis.

De VN-resolutie roept de staten en internationale organisaties bovendien op te zorgen voor de nodige financiële middelen, capaciteit en technologie om landen - in het bijzonder de ontwikkelingslanden - te helpen om veilig, zuiver, bereikbaar en betaalbaar drinkwater en basissanitair te voorzien voor IEDEREEN."

Toegang tot water en sanitatie is een mensenrecht. Om dit mensenrecht door de burger afdwingbaar te maken, moet de resolutie worden opgenomen  in de grondwet  of nationale wetten van alle landen.  

 

Zoet water wordt schaars

Een tekort aan water ondergraaft de ontwikkelingskansen van talloze gemeenschappen. Ook de kwaliteit van de watervoorraden gaat erop achteruit door vervuiling, slecht beheer en door de toegenomen vraag, het gevolg van een groeiende wereldbevolking en toenemende irrigatielandbouw.

 

 

De opwarming van de aarde

Te veel water in een te korte tijd, of te weinig water over lange periodes. De gevolgen van de opwarming van de aarde manifesteren zich het eerst en het meest via de watercyclus. Overstromingen en droogtes worden meer en meer ons deel. Vooral de bevolking in de ontwikkelingslanden voelt deze gevolgen nu reeds.

Integraal waterbeheer, met een brede participatie van de gemeenschap, is de beste methode om de weerbaarheid van de bevolking te verhogen.

Het drastisch verminderen van de uitstoot van broeikasgassen is de grootste solidariteit die de ontwikkelde en groeilanden kunnen betonen met de ontwikkelingslanden.

 

 

Waterschaarste en waterconflicten

De groeiende vraag naar water en de groeiende ongelijkheid in de verdeling van water leidt tot interne spanningen en zelfs tot internationale conflicten. Wereldwijd zijn er 263 stroomgebieden die door meerdere landen worden gedeeld.

 

 

Water een koopwaar?

Water wordt zo schaars dat het zijn gewicht in goud waard dreigt te worden, en bijgevolg verhandeld dreigt te worden als de duurste koopwaar, enkel toegankelijk voor hen die het zich kunnen veroorloven. Waterrechten toekennen en laten verhandelen is ontoelaatbaar. Water is, net zoals lucht, een gemeenschappelijk goed dat  publiek beheerd moet worden.

De privatisering van drinkwater was een hype in de jaren '90 tot half 2000. Dit proces werd voluit gepromoot door de Wereldbank en het IMF. En ook de door de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die in de GATS-akkoorden de privatisering van de dienstensector vastlegt.

Ook Europa onderschreef dit liberale gedachtengoed. Naast onderwijs, openbaar vervoer, ziekenzorg, gas en elektriciteit zou dan ook de watervoorziening geliberaliseerd worden. Op die manier dreigde drinkwater onderworpen te worden aan de marktregels van vraag en aanbod. En zo zou drinkwater het gevaar lopen het exclusieve privilege van een bemiddelde klasse te worden...

De Europese Unie vroeg aan 72 landen om hun milieudiensten te liberaliseren, met inbegrip van de waterzuivering en de drinkwatervoorziening. In april 2003 maakte de Europese Commissie echter zelf het 'Europese aanbod' bekend, dat wil zeggen de lijst met de diensten die het bereid is te liberaliseren. Drinkwatervoorzieningen waren niet opgenomen in dit aanbod...
Privatisering van drinkwater heeft lang niet altijd het vooropgestelde resultaat opgeleverd. Studies tonen aan dat privébedrijven niet noodzakelijk efficiënter zijn. Misbruiken en corruptie worden ook in de privésector vastgesteld. In veel gevallen werd de waterprijs tot een veelvoud opgetrokken na privatisering...

De 'liberaliseringsrage' lijkt nu voorbij. Toch is waakzaamheid geboden. In tijden dat staten moeten besparen, kunnen dit soort denkpistes weer snel opduiken.

 

Millenniumdoelen

De internationale gemeenschap engageerde zich in het jaar 2000 om er voor te zorgen dat het gebrek aan toegang tot drinkwater en sanitatie tegen 2015 gehalveerd wordt ten opzichte van 1990.
In 2010, 5 jaar voor de deadline, was het aantal mensen dat geen toegang heeft tot drinkbaar water gehalveerd. Dat betekent dat tussen 1990 en 2010 meer dan 2 miljard mensen toegang kregen tot drinkwater.

De millenniumdoelen voor water zijn dus gehaald. Of niet? Er zijn helaas in veel regio's veel vraagtekens te plaatsen bij de gewenste kwaliteit van het (drink)water en bij de permanentie van de dienstverlening (24u op 24u).

Tot op vandaag zijn er nog steeds 768 miljoen mensen die geen drinkwater in hun nabije omgeving hebben. Dat is meer dan 1/10 van de wereldbevolking. 40% van die groep woont in sub-Saharaans Afrika.

In de ontwikkelingslanden steeg tussen 1990 en 2010 het aantal mensen met toegang tot een sanitaire basisinfrastructuur met 20%. De grootste vooruitgang werd geboekt in Oost- en Zuid-Azië.
Toch beschikken nog steeds 2,5 miljard (!) mensen niet over een sanitaire infrastructuur. Dit subdoel zal volgens de laatste prognoses met een half miljard mensen gemist worden.

 

 

Duurzaam waterbeheer

Duurzaamheid is lang niet altijd een criterium geweest bij het plannen van waterprojecten. Grote stuwdammen hebben overal ter wereld aanleiding gegeven tot sociale en ecologische drama's. Grootschalige irrigatieprojecten liggen aan de basis van het opdrogen van rivieren en meren.
Ondoordacht oppompen van grondwatertafels zorgt voor verlaging van de grondwatertafel en verdroging van kwetsbare ecosystemen. Vervuiling van waterlopen en grondwatervoorraden hebben langdurige negatieve gevolgen voor volksgezondheid en milieu.

Al te vaak wordt alle heil verwacht van technologische oplossingen. De ervaring leert, ook hier bij ons, dat men niet ongestraft watersystemen kan 'bedwingen'. Respect voor natuurlijke waterregimes, ruimte geven aan water (overstromingsgebieden...) en de kans laten dat water in de bodem kan insijpelen, maken mee deel uit van een duurzaam waterbeleid.

Een globale benadering van het watervraagstuk is essentieel voor duurzame ontwikkeling: geografisch door stroombekkens als basis voor het beleid te beschouwen, in tijd door rekening te houden met de toekomstige generaties, functioneel door ecologische, sociale en culturele aspecten in rekening te brengen en organisatorisch door alle belanghebbenden erbij te betrekken.

263 stroombekkens zijn grensoverschrijdend en dit vergt een beleid en beheer dat afgestemd wordt met de verschillende staten binnen het stroomgebied. Integraal stroombekkenbeheer is dus duidelijk een materie die de soevereiniteit van een land overstijgt.

De beheersing van de vraag en de afstemming op het aanbod via de natuurlijke watercyclus ten slotte is het sluitstuk van een duurzaam waterbeleid. De watervoorraden zijn eindig, maar het waterverbruik blijft stijgen. Niet alle watergebruik stelt dezelfde strenge eisen aan de waterkwaliteit. Vaak kan regenwater gebruikt worden in plaats van leidingwater, leidingwater is net zo gezond als flessenwater, afvalwater kan na enige zuivering, hergebruikt worden voor irrigatie...

 

 

Water en gender

De tijd die besteed wordt aan het water halen in landelijke gebieden kan oplopen tot 4 à 5 uren per dag. Dit heeft een directe impact op de mogelijkheid en de tijd die vrouwen hebben om zich te ontplooien, voor onderwijs of om te voorzien in hun onderhoud.

In de meeste ontwikkelingslanden bestaat een heel duidelijke taakafbakening tussen mannen en vrouwen. Vrouwen zijn bijna altijd verantwoordelijk voor de huishoudelijke taken, waaronder de zorg voor de kinderen, de hygiëne en het halen van het water voor het hele huishouden.
Als meest belanghebbende partij zijn vrouwen dus uitzonderlijk goed geplaatst om binnen de verschillende participatie- en beslissingsmechanismen rond water het hoge woord te krijgen, of alvast een evenredige inbreng te kunnen doen. Dit is echter meestal nog bijlange niet het geval.


Tekst: PROTOS




Deel dit artikel