UNCTAD XII: over volle tanks en lege magen

Op de openingszitting van de 12de Conferentie voor Handel en Ontwikkeling in Accra, Ghana kondigde VN Secretaris-Generaal Ban Ki Moon de oprichting van een speciale werkgroep rond de huidige voedselcrisis aan. Maar terwijl de ogen van de wereld gericht zijn op het nijpend voedseltekort, wordt er ook volop gesproken over de kansen en gevaren die de productie van biobrandstoffen bieden. Bart Bode, die de UNCTAD conferentie in Accra namens Broederlijk Delen bijwoont, bericht over de evenementen ter plaatse.

Lege magen
De voedselprijzen swingen dit jaar de pan uit. Vooral de graanprijzen stijgen spectaculair. Grondstoffenexperts wijten de pieken van de laatste weken niet alleen aan structurele oorzaken zoals lagere oogsten, een grotere vraag naar vlees vanuit China en India of het gebruik van landbouwgrond voor energieproductie, maar ook aan financiële speculatie. Vele beleggers die de ineenstortende vastgoedmarkt in de VS ontvluchten, zoeken andere korte termijn winsten. Investeren in stockage van schaarse producten, zoals rijst, tarwe en maïs is een van de mogelijkheden. De graanprijzen worden daardoor kunstmatig de hoogte ingejaagd. Dit zorgt voor grote onrust in de landen die veel voedsel importeren. Ban Ki Moon wil de koe bij de horens nemen door een speciale werkgroep op te richten. ?Deze recente crisissen hebben de inspanningen van de laatste zeven jaar om de Millenniumdoelen (MDGs) in Afrika te realiseren teniet gedaan », aldus de VN Secretaris-Generaal. Meteen kondigde hij ook een speciale VN bijeenkomst rond de Millenniumdoelen in september aan.

Volle tanks
Heel wat Afrikaanse landen zien nieuwe kansen tot ontwikkeling in de productie van de zgn. Biobrandstoffen, zoals suikerriet om bioethanol en jatropha om biodiesel te bekomen. De Ghanese president meldde dat hij het peterschap opnam van het Biofuel Initiative, een initiatief van Afrikaanse regeringen en de Wereldbank om ‘schone’ energie in Afrika te produceren. Een Mozambikaanse minister vond dat Afrikaanse regeringen een goede onderhandelingspositie hebben inzake biobrandstoffen. Deze keer kunnen wij de voorwaarden bepalen op welke wijze en hoeveel biobrandstoffen we produceren. In Mozambique zal dit zeker niet ten koste van de voedselzekerheid gaan. Ook een Peruaans politicus geloofde in de groeikansen van een biobrandstoffenmarkt, maar we moeten daar precieze criteria rond vastleggen, en liefst op een wereldwijde basis. Joseph Ssuuna van de Zambiaanse ngo PELUM en lid van de CIDSE werkgroep rond handel en voedselveiligheid, vreest dat dit echter ten koste van de armen zal zijn. ?Van wie komt de vraag naar biobrandstoffen? Wie zal de touwtjes in handen hebben? De kans is groot dat multinationale ondernemingen deze nieuwe energiemarkt gaan beheersen. Dit kan leiden tot volle tanks in het Noorden en lege magen in het Zuiden. Ssuuna ziet wel kansen voor lokale productie en consumptie, op voorwaarde dat het beleid op lokaal niveau kan uitgestippeld worden.
Een UNCTAD medewerker stelde dat op woensdag 23 april een nieuw Fonds voor biobrandstoffen zal opgericht worden, waar vooral de landen van de West-Afrikaanse Economische Gemeenschap (ECOWAS) met landen zoals Ghana, Senegal en Burkina Faso beroep kunnen op doen.

Hulp uit onverwachte hoek
Zowel Brazilië als India dringen zich op als nieuwe donoren voor de Afrikaanse regio. President Lula da Silva van Brazilië, die al meerdere Afrikaanse landen bezocht, stelde voor om de onderlinge handel tussen landen in het Zuiden uit te breiden. Brazilië wil Afrika ook bijstaan in de productie van biobrandstoffen.
Met de opmerking dat suikerriet 7 x meer energie opbrengt dan maïs was tevens een veeg uit de pan voor de VS. Brazilië stelt ook zijn markt open voor producten uit Afrika.

India wou daarbij niet onderdoen en kondigde een bijna vrije markttoegang aan voor producten uit de Minst Ontwikkelde Landen (MOL). Dat deze aankondiging hier in Accra gebeurde en niet op de WTO in Genève, zien sommigen als een ondersteuning voor UNCTAD.

Ten slotte vond Pascal Lamy, directeur-generaal van de WTO, dat voedselsubsidies niet in tegenspraak zijn met de internationale handelsregels. Landen hebben perfect het recht om de voedselprijzen toegankelijk te maken voor de armsten.
Lamy hoopt dat de recente voedselcrisis voor een doorbraak van de handelsbesprekingen zorgt en ziet op lange termijn ook voordelen in deze
crisis: nu beseft men waarom de landbouwbesprekingen zo belangrijk en zo moeilijk zijn in de WTO. Wanneer het juiste beleid gevoerd wordt, zal deze crisis op lange termijn goed nieuws zijn voor de landbouw.

En nu onderhandelen...
Terwijl de ronkende verklaringen nog nazinderen, vertrekken stilaan de limousines van de ministers en kunnen de onderhandelingen echt beginnen. Over meer dan vijftig paragrafen moet nog een akkoord bereikt worden. Vooral de toekomstige taken van UNCTAD vormen een discussiepunt. En als vanouds wordt het opvoeren van de tijdsdruk een beproefde tactiek op deze conferentie.

Bart Bode vanop UNCTAD XII in Accra, Ghana - 22 april 2008

Deel dit artikel