Vredesakkoord Colombia: het woord was aan het volk

President Juan Manuel Santos en Timoleón Jiménez, de kopman van de FARC ondertekenen het vredesakkoord onder toeziend oog van Raoul Castro.

Het vredesakkoord in Colombia is nu ook officieel ondertekend. Zondag is het woord aan het volk: dan wordt het akkoord in een referendum ter goedkeuring voorgelegd. Samen met haar partnerorganisaties in Colombia hoopt Broederlijk Delen dat de bevolking zich uitspreekt vóór de opbouw van duurzame en rechtvaardige vrede.

Voor de ogen van de internationale gemeenschap zetten de Colombiaanse president Juan Manuel Santos en Timoleón Jiménez ('Timochenko'), de kopman van de FARC, afgelopen maandag 26 september hun handtekening onder het definitieve vredesakkoord, tijdens een plechtige ceremonie in de kuststad Cartagena.

Een historisch moment. Maar het verhaal krijgt nog een staartje: deze zondag 2 oktober heeft de bevolking de kans om zich uit te spreken over het akkoord tijdens een referendum.

Democratische legitimiteit

President Juan Manuel Santos wil via het referendum democratische legitimiteit geven aan het akkoord. Dat kan in werking treden wanneer minstens 13 procent van de geregistreerde Colombiaanse kiezers 'ja' stemt en daarmee haar zege geeft aan de deal met de FARC. De meeste peilingen wijzen in de richting van een duidelijke overwinning voor het 'ja'-kamp. Maar ook de 'nee'-campagne draait op volle toeren, met als belangrijkste aanvoerder ex-president Álvaro Uribe.

De 'nee'-campagne draait op volle toeren, met als belangrijkste aanvoerder ex-president Álvaro Uribe. Net als een aanzienlijk deel van de Colombianen vindt hij dat er teveel toegevingen gedaan worden aan de rebellen.

Hij heeft zich altijd fel gekant tegen vredesgesprekken met de FARC en is de man van de harde militaire strijd. Net als een aanzienlijk deel van de Colombianen (vooral in de grote steden) vindt hij bovendien dat er teveel toegevingen gedaan worden aan de rebellen. In het akkoord is bijvoorbeeld opgenomen dat strijders amnestie of slechts kleine beperkingen van hun rechten krijgen, in ruil voor het bekennen van oorlogsmisdaden. 

Dit is ook het voornaamste punt van kritiek van Human Rights Watch op het vredesakkoord. President Santos gaat echter voor een pragmatische aanpak, en stelt dat dit het "best mogelijke akkoord" is. 

Wat als?

Wat er gebeurt in het geval van een overwinning voor het 'nee'-kamp, is koffiedik kijken. Wettelijk gezien is het referendum enkel bindend voor president Santos zelf, en enkel voor wat betreft dit specifieke akkoord.

Velen vrezen een terugkeer van de rebellen naar de gewapende strijd, als er onvoldoende draagvlak blijkt voor vrede.

Als de Colombiaanse bevolking 'nee' stemt, heeft de president niet de bevoegdheid het bereikte akkoord te implementeren. In dat scenario zouden er nieuwe onderhandelingen kunnen starten met de FARC, al waarschuwen verschillende analisten dat het nu of nooit is. Velen vrezen een terugkeer van de rebellen naar de gewapende strijd, als er onvoldoende draagvlak blijkt voor vrede.

Een andere optie is dat het parlement, buiten de president om, toch doorduwt om het vredesakkoord te implementeren.

Grond, spil van conflict én vrede

In het Colombiaanse conflict vielen officieel 220.000 slachtoffers, en om en bij de 7 miljoen mensen zijn binnen hun land op de vlucht (op een bevolking van 48 miljoen), het hoogste cijfer interne vluchtelingen ter wereld.

Het platteland, traditioneel altijd verwaarloosd door de overheid, werd het zwaarst getroffen, in het bijzonder de inheemse, Afro-Colombiaanse en boerengemeenschappen.

De grondkwestie is de spil van het vredesakkoord.

Vandaag leeft in de derde grootste economie van Latijns-Amerika nog steeds 45 procent van de plattelandsbevolking in armoede. De ongelijkheid is stuitend. Amper één procent van de landeigenaars heeft meer dan de helft van de landbouwgrond in handen. De grondkwestie is dan ook de spil van het vredesakkoord.

Met een akkoord rond landhervorming (officieel 'Reforma Rural Integral ' of 'integrale hervorming van het platteland'), wil de overheid daar iets aan doen. Doel is om in de komende tien jaar de extreme armoede op het platteland uit te roeien, en de 'gewone' rurale armoede met de helft te verminderen.

Concreet houdt het akkoord maatregelen in zoals een fonds voor boeren zonder grond, formalisering van landgebruik en –titels, en de verbetering van markttoegang voor kleine boeren.

Het akkoord belooft ook betere infrastructuur (water, wegen), onderwijs en gezondheidszorg. Een heel 'masterplan' voor het platteland, dus.

Politieke wil?

De grote vraag is of de overheid erin zal slagen om al die mooie beloftes waar te maken. Wat betreft landhervorming zijn de ervaringen met initiatieven vanuit de overheid niet echt positief.

In 2011 werd bijvoorbeeld al een wet aangenomen die voorziet in de teruggave van gronden (die onrechtmatig werden toegeëigend) aan slachtoffers van het gewapend conflict. Maar die teruggave verloopt erg traag en bureaucratisch. Bovendien krijgen mensen regelmatig gronden toegewezen van slechte kwaliteit, op andere plaatsen dan waar ze oorspronkelijk woonden, en is de veiligheid van gemeenschappen lang niet altijd gegarandeerd. Dat blijkt uit een rapport van Amnesty International.

Daarnaast kiest het ontwikkelingsplan van de Colombiaanse regering volop voor grootschalige exportlandbouw, grondstoffenontginning en energieprojecten, met nieuwe land grabbing en geweld tot gevolg.

Andere gewapende groepen dan de FARC, zoals de kleinere rebellengroep ELN maar ook paramilitaire groepen, blijven op het terrein actief. Mensenrechtenverdedigers, inheemsen, Afro-Colombianen en boerengemeenschappen zijn nog steeds de voornaamste slachtoffers van dit geweld.

Zo werden recent nog, vlak na ingang van het staakt-het-vuren met de FARC, zeven boeren- en inheemse leiders vermoord in het zuiden van het land, waar Broederlijk Delen verschillende partnerorganisaties steunt. Economische belangen vormen een bedreiging voor de opbouw van duurzame vrede.

 

sialapaz6

 

Internationale gemeenschap mee verantwoordelijk

Zoals Broederlijk Delen al meermaals benadrukte, is het vredesakkoord tussen de FARC en de Colombiaanse regering een erg belangrijke stap.

De Colombiaanse regering moet nu werken aan waarheidsvinding, gerechtigheid en compensatie, en voor garanties zorgen dat mensenrechtenschendingen zich niet herhalen. De civiele samenleving moet maximaal betrokken worden bij het proces van vredesopbouw.

De internationale gemeenschap heeft de verantwoordelijkheid er mee over te waken dat de beloftes van het vredesakkoord worden waargemaakt. De Europese Unie schrapte de FARC alvast van haar lijst met terroristische organisaties (de rebellenbeweging zal volgens het vredesakkoord een transitie doormaken naar een politieke partij), en de EU voorziet een speciaal fonds dat Colombia moet helpen bij het proces van vredesopbouw (België draagt daaraan voorlopig geen middelen bij). Een delegatie van het Europees Parlement zal ook het verloop van het referendum waarnemen.

Daarnaast vragen Broederlijk Delen, haar internationale netwerk CIDSE en partnerorganisaties in Colombia ook dat de Colombiaanse overheid meer inspanningen doet om verdere landconflicten te vermijden. Veel conflicten in het land zijn vandaag het gevolg van een gebrek aan raadpleging van lokale gemeenschappen omtrent mijnbouw- en energieprojecten, die gepromoot worden door de overheid en vaak door multinationals worden uitgebaat.

Ook voor de internationale gemeenschap, de EU en België ligt hier een verantwoordelijkheid: zij moeten hun rol spelen in de bindende regulering van bedrijven die in Colombia actief (willen) zijn, om medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen te vermijden.

Wies Willems, beleidsmedewerker natuurlijke rijkdommen & Latijns-Amerika.

 

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels