Water transversaal thema in politiek beleid!

10 april 2009

Geachte Ministers, verantwoordelijk voor ontwikkelingssamenwerking, landbouw, energie, volksgezondheid, onderwijs,
geachte leden van de studiediensten van de democratische partijen,

Met deze nota nodigen wij u uit kennis te nemen van de belangrijkste feiten die genoteerd staan in het 3e VN-Wereld Water Rapport. Dit rapport kwam tot stand in het kader van het “World Water Assessment Programme”, en werd gepubliceerd op 16 maart jl. met als titel “Water in a changing world”.

Dit rapport is het resultaat van een gezamenlijke en gecoördineerde inspanning door de 26 agentschappen van de Verenigde Naties die samen het platform VN-water vormen. Ze werkten hiervoor samen met overheden, internationale agentschappen, NGO’s en andere betrokken partijen.
Om de 3 jaar wordt een dergelijk rapport voorgesteld naar aanleiding van het Wereld Water Forum, waarvan de jongste editie plaatsvond van 16 tot 22 maart 2009 in Istanbul.
Het volledige document is beschikbaar op: www.unesco.org/water/wwap/wwdr

Dit rapport onderstreept de gebrekkige huidige besluitvormingsprocessen die bepaalde veranderingsprocessen zouden moeten teweegbrengen. De mensheid verhoogt de druk op de natuurlijke hulpbronnen zoals water en bodem. Voor de eerste maal klinkt een alarmerende toon door het rapport en een dringende oproep om concrete acties te ondernemen, zodat een mondiale watercrisis kan vermeden worden.
De kwaliteit van en de toegang tot water zijn nog nooit zo ernstig bedreigd geweest. Talrijke regio’s overal ter wereld overexploiteren hun lokale watervoorraden, terwijl waterschaarste of zelfs gebrek aan water, die hier en daar al woeden,  de armoede, ongelijkheid en onderontwikkeling nog verscherpen.
Er zijn tal van oorzaken voor de watercrisis. Wij benadrukken, bij wijze van voorbeeld, het gebrek aan samenwerking over de landsgrenzen heen, de voorrang die gegeven wordt aan commerciële overwegingen om niet-duurzame oplossingen te ontwikkelen, evenals het slecht beheer van de watervoorraden en het verzuimen om aan risicobeheer te doen.
“De wateractoren kennen al geruime tijd het probleem en zijn ervan overtuigd, maar nemen geen beslissingen. De verantwoordelijkheid om dringend tot een oplossing te komen, ligt bij de politieke beleidsmakers”, zo besluit Olcay Unver, coördinator van het rapport.

De grote uitdagingen waarvoor we staan en zoals ze te lezen staan in het rapport, zijn deze – in het kort :

  • De toegang tot drinkwatersystemen en sanitaire basisinfrastructuur (latrines): Aan het huidige investeringsritme is het halen van de Millenniumdoelstelling rond water (MDG7) tegen 2015 een illusie! Volgens de meest recente voorspellingen zal 47% van de wereldbevolking in zones met waterstress leven en 67% zal nog helemaal geen toegang hebben tot sanitatie, tussen nu en 2030. Om MDG7 nog te halen, is een jaarlijkse investering van 9,5 miljard dollar alleen al in sanitatie nodig. In 2006 werd 3,9 miljard dollar geïnvesteerd, voor sanitaire voorzieningen en toegang tot drinkwater sámen.
  • Bevolkingsgroei: De wereldbevolking, vandaag geschat op 6,6 miljard mensen, groeit jaarlijks aan met 80 miljoen mensen. Deze bevolkingsgroei brengt een toename in de behoefte aan zoetwater met zich mee van 64 miljard m³ per jaar. Men verwacht dat 90% van de 3 miljard mensen die er volgens de schattingen tegen 2050 bijkomen, in een ontwikkelingsland zullen leven.
  • Landbouw/veeteelt: Landbouw is de meest watergulzige menselijke activiteit, goed voor een gebruik van 70% van de zoetwatervoorraden. Voor de fabricage van een t-shirt zijn in de totale productieketen tussen de 400 en 2000 liter water nodig. Voor de productie van een kilo vlees bedraagt dit 1000 tot 20 000 liter water! Ten gevolge van de bevolkingsgroei en het nastreven van een hogere levensstandaard zal de vraag naar zoetwater voor landbouw tegen 2050 toenemen met 70 tot 90%.
  • Energie: De vraag naar energie die een exploitatie van de waterbronnen inhoudt, zal stijgen met 55% tegen 2030, 60% voor waterkrachtenergie.
  • Sanitatie (afvalwaterzuivering): 80% van het afvalwater belandt ongezuiverd in de natuur. De gevolgen voor de volksgezondheid in dichtbevolkte stadcentra zijn catastrofaal. Om alle stedelijk afvalwater te zuiveren is  100 miljard dollar per jaar nodig. Een onthutsend en verontrustend hoog bedrag!
  • Klimaatsopwarming: Door de klimaatsopwarming wijzigt de beschikbaarheid van water (in tijd en ruimte), tengevolge van de “intensere” en versnelde watercyclus wereldwijd. Dit zal gevolgen hebben voor de intensiteit en de frequentie van extreme natuurrampen, zoals overstromingen en droogteperiodes.
  • Klimaatvluchtelingen: Toegang tot water en sanitaire voorzieningen beïnvloeden in grote mate de menselijke ontwikkelingskansen. Met de wetenschap dat 47% van de wereldbevolking in aride en semi-aride streken zal leven, schat men dat 24 tot 700 miljoen mensen op de vlucht zullen slaan om te ontsnappen aan de gevolgen van waterschaarste en gebrek aan sanitatie, grotendeels te wijten aan de gevolgen van de klimaatsverandering.

Bij dit alles mogen we de huidige omstandigheden en levensstijl niet vergeten; zij verhogen nog de druk op de watervoorraden en dragen bij tot de mondiale watercrisis. Het rapport onderstreept het feit dat de kwaliteit van drinkbaar water en de toegang tot water bedreigd worden door de ongebreidelde verstedelijking, de snelle industriële ontwikkeling van de groeilanden en ontwikkelingslanden, de ecologische en financiële crisis, en de verhoogde energie- en voedselprijzen.

Het WWDR-3-rapport benadrukt ook dat geen enkele Millenniumdoelstelling kan gehaald worden zonder voorafgaande investeringen in de watersector. Water ligt aan de basis van elke menselijke ontwikkeling. Hoe zou je hongersnood en armoede moeten bestrijden als de gemeenschappen en de economie niet over water beschikken? Hoe kunnen de vrouwen onafhankelijk worden of de kinderen aangemoedigd om naar school te gaan, als de kinderen dagelijks meerdere kilometers moeten afleggen om hun familie amper 20 l te bezorgen?

De regeringen blijven huiverachtig om voldoende financiële middelen in te zetten, hoewel de WHO in haar statistieken aantoont dat elke dollar die in de watersector geïnvesteerd wordt,  een return geeft van 3 tot 34 dollar!

Investeren in water, is ook investeren in het milieu, in de toekomstige generaties, in de vrouw, in gezondheid, in voedselzekerheid. Vandaag besteden de ontwikkelde landen jaarlijks tot 200 miljard dollar om verouderde drinkwater- en sanitaire installaties te vervangen; tienmaal het bedrag dat nodig is om MDG7 te halen in 2015!  

Het vitale karakter van water is net als de niet-duurzame wijze waarop we met water omspringen genoegzaam bekend, maar de watersector lijdt nog steeds aan gebrek aan politieke belangstelling en aan onvoldoende investeringen.

De voorgestelde oplossingen zijn vooral van politieke aard.  Olcay Unver stelt: “water moet het middelpunt zijn van elke politieke strategie – landbouw, energie, gezondheid, infrastructuur, onderwijs,…”. Het is inderdaad zo dat factoren en beleidsbeslissingen buiten de watersector meer impact hebben op het waterbeheer dan de talrijke beleidsmaatregelen die worden ondersteund en uitgevoerd door de ministers bevoegd voor water.

Volgende aanbevelingen uit het rapport willen we onder uw aandacht brengen:

  • Institutionele hervormingen moeten aangemoedigd worden, als daar zijn: decentralisatie, deelname van alle betrokken partijen, transparantie, duurzaam beheer van de watervoorraden, ook de grensoverschrijdende.
  • De ‘transversale’ dimensie van de waterproblematiek erkennen en een gecoördineerde aanpak aanmoedigen tussen de verschillende sectoren (landbouw, energie, industrie, enz.) veeleer dan een gefragmenteerde aanpak per sector in de besluitvorming en het beleid. 
  • De uitwisseling van informatie, kennis, gegevens, ervaringen en technologie bevorderen.
  • De civiele maatschappij en de bevolking meer betrekken bij de besluitvormingsprocessen. 
  • De bevolking sensibiliseren, onderwijs en vorming stimuleren omtrent het thema water.
  • Participatieve modellen ontwikkelen voor het beheer van natuurlijke rijkdommen.

Hierop steunend nodigen wij u uit om met aandacht deze 4 eisen aan de Belgische politieke wereld te overwegen:

  • Het recht op drinkwater te erkennen in de grondwet en deze erkenning te promoten in de internationale wetgeving.
  • In alle Belgische ontwikkelingsprojecten water als transversaal thema op te nemen, en ervoor te pleiten dat Europa hetzelfde doet.
  • Een rechtvaardig, duurzaam en participatief waterbeheer te propageren, met een sterke betrokkenheid van de gebruikers.
  • Pleiten dat de “post-Kyoto”-top van Kopenhagen in december 2009 “water” als prioritair thema opneemt. Er is immers nu reeds een grote noodzaak om adaptatiemaatregelen te nemen om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen, die nu al tastbaar zijn in ontwikkelingslanden via de  hoeveelheid water en de toegang tot water, en die een groot effect zullen hebben op de vredessituatie in de wereld.  Waterbeheer moet gezien worden als het sleutelelement in de politiek om conflicten te vermijden.

“There has been a widespread failure to recognize water’s vital role in providing food, energy, sanitation, disaster relief, environmental sustainability and other benefits.
This has left hundreds of millions of people suffering from poverty and ill health and exposed to the risks of water-related diseases.”
- Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties.


Geachte ministers en leden van de studiediensten van de democratische partijen, dank voor de aandacht die u aan dit document wilt besteden.

Met hoogachting,
de ondertekenende organisaties:

Deel dit artikel