Wetsvoorstellen wijziging opvangwet en asielprocedure kort door de bocht: Vluchtelingenwerk geeft advies

logo_vwvDe crisis in de opvang van asielzoekers dwingt beleidsmakers en overheidsinstanties tot het zoeken van oplossingen die werken op het terrein. Nu de regering in lopende zaken is, zoekt ook het parlement actief naar oplossingen. Ze consulteren daarbij nu eindelijk ook organisaties die actief zijn op het terrein. Ook Vluchtelingenwerk. We hadden graag deze consultaties vroeger gezien. Want we zijn op een kruispunt aanbeland in het asiel- en migratiebeleid: het is tijd om breed gedragen hervormingen door te voeren.

In de Kamer zijn er op dit moment twee discussies gaande: over de opvang van asielzoekers en over de asielprocedure. In de Commissie Volksgezondheid bespreken parlementsleden een wetsvoorstel van Open Vld: 'Het wetsvoorstel tot wijziging van de wetgeving met het oog op het bezweren van de asielcrisis'. Dit voorstel wil wijzigingen aanbrengen in de Opvangwet, de wet die de opvang van asielzoekers in België regelt. Daarmee willen ze het recht op opvang van asielzoekers inperken en ook een traject invoeren dat gericht is op terugkeer naar het land van herkomst.

Hiernaast liggen nog drie voorstellen in de Commissie Binnenlandse Zaken om bepaalde aspecten van de asielprocedure te wijzigen. Het gaat om een wetsvoorstel van N-VA, een wetsvoorstel van Open Vld en een wetsvoorstel van MR. Op elke wetsvoorstel heeft Sp-a nog amendementen ingediend. Alle voorstellen hebben als voornaamste doel het mogelijk maken om in verschillende gevallen versnelde procedures te kunnen gebruiken en asielaanvragen snel te kunnen afwijzen zonder dat het dossier echt grondig wordt behandeld.

In een democratie is het natuurlijk goed dat een parlement zijn rol opneemt en wetten stemt. Maar dit moet dan wel doordacht gebeuren en met grondige consultatie van alle betrokken actoren.
Vluchtelingenwerk vreest dat de voorstellen door hun geringe impact niet echt zullen bijdragen tot een oplossing voor de opvangcrisis. Tegelijkertijd betekenen zij wel een ernstige inperking van de rechten van mensen op zoek naar bescherming. De betrokken partijen op het terrein (Fedasil, de Dienst Vreemdelingenzaken, de Vereniging van Steden en Gemeenten, Vluchtelingenwerk,...) werden pas op het allerlaatste moment geconsulteerd. Dit is spijtig, want we zijn op een kruispunt aanbeland in het asiel- en migratiebeleid: het is tijd om breed gedragen hervormingen door te voeren.

Vluchtelingenwerk heeft op vraag van de twee Commissievoorzitters twee schriftelijke adviezen gegeven. Ook anderen hebben hun schriftelijke standpunten bezorgd aan de Commissies. In de Commissie Binnenlandse Zaken hebben we uiteindelijk ook mogen antwoorden op vragen van parlementsleden We hopen dat de parlementsleden hiermee effectief zullen rekening houden.

Opvang

Open Vld stelt voor om een aantal categorieën van asielzoekers uit te sluiten van het recht op opvang en begeleiding.: Zo kan er vanaf de tweede asielaanvraag geen opvang meer gegarandeerd worden. Ook asielzoekers uit EU-landen worden uitgesloten van de opvang. Deze mensen uitsluiten is geen concrete oplossing voor de opvangcrisis. Want in 2010 werden slechts 256 asielaanvragen ingediend door inwoners van de EU. En in 2010 werd 58% van de meervoudige asielaanvragen overgemaakt aan het Commissariaat Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen. Dit betekent dat deze niet manifest ongegrond waren. Het is dan ook overdreven om voor meervoudige aanvragen uit te gaan van het vermoeden van misbruik van procedure. Voor Vluchtelingenwerk brengt het uitsluiten van deze categorieën van asielzoekers fundamentele rechten in het gedrang. De nadruk die vroeger lag op materiële hulp en begeleiding lijkt nu te komen liggen op een beleid van uitsluiting.

Terugkeer

Het Belgische terugkeerbeleid worstelt al jaren met het moeilijke evenwicht tussen een menselijk en effectief terugkeerbeleid. De voorbije legislatuur zou men werk maken van de 'voorrang aan de vrijwillige en zelfstandige terugkeer'. Daar kwam weinig van in huis. Het nieuwe parlement doet nu een schuchtere poging, maar inmiddels heeft de opvangcrisis voor een verharde publieke opinie gezorgd. Het is daardoor even noodzakelijk als moeilijk geworden om moedige en visionaire voorstellen te doen die misschien niet hard klinken, maar wel effectief zijn. 'Hard' is immers niet steeds gelijk aan 'effectief'.

De sleutel tot succes in elk terugkeerbeleid is afwezig in het voorstel: ruimte voor een intensieve begeleiding van afgewezen asielzoekers. Zo krijgt de asielzoeker amper tien dagen de tijd om na een negatieve beslissing te kiezen voor terugkeer. Anders verliest hij zijn recht op opvang. Met het mes op de keel zullen sommigen misschien wel 'kiezen' voor terugkeer, maar niet omdat ze er zelf achter staan. Anderen zullen dan weer een tweede asielaanvraag indienen, niet omdat dit echt de juiste keuze is, maar omdat tien dagen te weinig is om hen andere perspectieven te bieden. Velen duiken ook onder in de illegaliteit zonder dat ze de kans hebben gehad om na te denken over vrijwillige terugkeer.

Het voorstel gaat zijn doel voorbij. Vluchtelingenwerk wil graag een systeem ingevoerd zien waarin overheid en asielzoeker samen oplossingen uitwerken. Daarvoor zijn nodig: flexibele termijnen, ruimte voor de psychosociale aspecten van terugkeerbegeleiding en bieden van toekomstperspectieven, duidelijke procedures, een deontologische code en taakomschrijving voor alle maatschappelijk werkers die asielzoekers begeleiden (dit was trouwens een aanbeveling van de Federale ombudsman in 2009, maar er kwam nog altijd niets van in huis).

En last but not least: een budget. Nu al moeten organisaties die ondersteuning bij terugkeer aanbieden, hun begeleiding stopzetten wegens onvoldoende budgetten. Het budget voor gedwongen terugkeer is nog altijd 5 keer groter dan dat voor vrijwillige terugkeer. Terwijl de vrijwillige en begeleide terugkeer menselijker, efficiënter maar ook goedkoper is, leren we uit binnen- en buitenlandse voorbeelden. Zonder bijkomend budget is de 'voorrang voor vrijwillige terugkeer' waar men in teksten voor kiest, op het terrein zonder betekenis.

De opvangpartners werken op dit moment voorstellen uit over vrijwillige terugkeerbegeleiding en samenwerking tussen Fedasil en de Dienst Vreemdelingenzaken. Het zou schadelijk zijn dit nu op de helling te zetten door al te snel en ondoordacht werk.

Asielprocedure

Alle voorstellen voorzien in versnelde procedures om asielaanvragen snel te kunnen afwijzen zonder dat het dossier echt grondig wordt behandeld. Dit zou bijvoorbeeld  mogelijk worden als een asielzoeker vanuit een land komt dat als veilig wordt beschouwd en daarom op een lijst van veilige landen zou komen staan.

Vluchtelingenwerk is op zich niet tegen snelle procedures: dat betekent immers snelle duidelijkheid voor de asielzoekers. Snelheid mag wel niet boven de rechten van asielzoekers komen te staan. Daarom moet een kwaliteitsvolle asielprocedure de volgende garanties bieden:

  1. In geen geval mag een asielaanvraag afgewezen worden puur om redenen die niets te maken hebben met de eigenlijke vraag om bescherming (zoals identiteit niet kunnen aantonen of het weigeren om vingerafdrukken te laten nemen, ...)
  2. Men kan beslissen om de behandeling van asielaanvragen van mensen die afkomstig zijn van bepaalde landen met prioriteit te behandelen. Maar een grondig inhoudelijk onderzoek moet gegarandeerd zijn. De beoordeling van de veiligheid in een land kan nooit op algemene wijze worden beoordeeld. En er kunnen steeds individuele redenen zijn waarom een bepaalde persoon nood heeft aan bescherming. Zo wordt Servië vaak genoemd als een land dat veilig zou zijn, en toch werden in 2011 al 22 Serviërs erkend als vluchteling.
  3. Het is positief dat beslissingen op redelijke termijnen worden genomen. Deze termijnen moeten wel voldoende tijd voorzien voor beide partijen om zich goed te kunnen voorbereiden en om het dossier grondig te kunnen onderzoeken.
  4. Het recht om persoonlijk gehoord te worden kan enkel worden weggelaten indien het overduidelijk is dat de asielinstantie een positieve beslissing kan nemen of als de persoon niet in staat is om te worden geïnterviewd (bv. wegens ernstige ziekte)
  5. Een beroep in een asieldossier moet een automatisch schorsend effect hebben. Dat betekent dat mensen in afwachting van een beslissing niet mogen teruggestuurd worden naar hun thuisland. Minstens moet er de mogelijkheid zijn om een schorsing aan te vragen.
Vluchtelingenwerk DOOR:

Deel dit artikel