Zink is geen voedsel

Redacteur Bart Haeck vindt niet dat we de melkboeren moeten steunen (De Tijd 15/9). "Waarom zij wel en de toerismesector of zinksmelter Nystar niet", vraagt hij zich af. Antwoord? Omdat zink geen voedsel is. Omdat voedsel een mensenrecht is. Omdat landbouw voor de globale voedselzekerheid instaat en daarmee niet thuishoort in het pure marktgebeuren. Het echte probleem is niet de huidige crisis in de melksector. Het probleem is zelfs niet dat de prijzen nu laag zijn. Het probleem is wel de extreme prijsvolatiliteit die alle landbouwproducten treft en waar zowel boeren als consumenten uiteindelijk de rekening voor betalen.

Die onbeheersbare prijsschommelingen op de voedselmarkten zijn het gevolg van een ondoordachte liberalisering van landbouw. De onzichtbare hand die vraag en aanbod in evenwicht brengt, mist een paar fijngevoelige vingers. De vraag naar voedsel is immers inelastisch. We drinken niet massaal meer melk omdat de prijs nu laag staat. Ook het aanbod is niet flexibel aan te passen aan een gewijzigde vraag. Koeien blijven melk produceren, ook al is er even minder vraag naar. Daardoor ontstaat heel snel een overaanbod... en storten de prijzen razendsnel in elkaar.

Als de vrije markt dus niet kan zorgen voor stabiele, kostendekkende prijzen, hoe zorg je er dan wel voor? Elke regio moet op zijn minst een landbouwbeleid voeren waarin de eigen voedselzekerheid, een zekere bescherming van de eigen landbouw en aanbodbeheersing cruciale ingrediƫnten vormen. Zo nieuw is dat niet, quasi alle ontwikkelde landen hebben een verwante strategie van voedselsoevereiniteit gevolgd in hun ontwikkelingspad.

De opmerking van Haeck "dat het niet opgaat om de prijs van melk kunstmatig te verhogen en de consumenten meer te laten betalen dan nodig", is niet aan de orde. Niemand spreekt immers van kunstmatig hoge prijzen. Het gaat erover dat de melkprijs nu kunstmatig laag is. Boeren worden gedwongen om onder de productiekostprijs te verkopen. Voor televisies of gsm's is zoiets wettelijk verboden omwille van concurrentieredenen. Voor landbouwproducten worden we geacht dit fenomeen normaal te vinden?

Verder kan de steun voor de banken wel op de instemming van Haeck rekenen. De - terechte - redenering is dat ze levensnoodzakelijk zijn voor onze economie. Maar voor zover wij weten is voedsel de primaire voorwaarde van alle leven en is het de landbouw die voor dat voedsel zorgt. Landbouw gaat trouwens over veel meer dan het produceren van voedsel. Het raakt daarbij alle aspecten van onze leefwereld: biodiversiteit, waterkwaliteit, landschappen, cultuur,... Landbouw gaat evengoed over klimaat, want het is volgens de FAO verantwoordelijk voor zo'n 25% van de totale uitstoot van broeikasgassen. Geen oplossing voor het klimaatprobleem dus zonder een verschuiving naar een ecologischer landbouw. Geen oplossing ook voor het armoede- en hongerprobleem zonder een bloeiende landbouw: tweederde van de armen op deze wereld is boer en een inkomen uit landbouw is de efficiƫntste manier om mensen uit de armoede te tillen.

De vraag is dus: wat is er nodig opdat landbouw al die uitdagingen kan waarmaken, en niet enkel die van voedsel produceren tegen een zo laag mogelijke prijs. Wereldwijd hebben kleine en middelgrote familiale landbouwbedrijven daarvoor de beste papieren. Maar ze kunnen die verantwoordelijkheden niet aan zolang hun sector zich van crisis naar crisis sleept omdat de wereldmarkt er niet in slaagt lonende prijzen tot stand te brengen.

(Verschenen in De Tijd 18/09/2009)

Deel dit artikel