Indonesië: REDD het bos, of niet?


indonesia kalimantan arie rompas

[Foto: Arie Rompas in Kalimantan. co http://www.regnskog.no]




Ook al ligt de oorzaak van de opwarming van de aarde grotendeels in het geïndustrialiseerde Noorden, intussen is Indonesië na China en de VS de derde grootste uitstoter van CO2.




Maar liefst 80% van de Indonesische uitstoot heeft te maken met ontbossing.  De houtkap, goed voor zo'n 2 miljoen ha verlies aan bos per jaar, dient enerzijds om de wereldwijde honger naar energie te stillen (olie en mijnbouw), anderzijds om gronden vrij te maken voor palmolieplantages. Met andere woorden, de houtkap dient de export en komt de lokale bevolking nauwelijks ten goede.

Daarnaast telt het land ook de helft van alle veenbossen ter wereld. Veenbossen zijn een vrij unieke biotoop en herbergen heel wat unieke dier- en plantensoorten. De veenlaag kan tot 12 m dik zijn en is een belangrijke bewaarplaats van koolstof. Bij uitdroging of verbranding komt heel wat methaan vrij, een broeikasgas dat 21 maal schadelijker is dan koolstof. De bescherming van veenbossen is dus cruciaal in de strijd tegen de opwarming.


Kalimantan

De oude naam Borneo is intussen vervangen door Kalimantan. Ooit bestond het eiland grotendeels uit regenwoud, maar vanaf de jaren '80 kende het een massale ontbossing. Oorzaak was de grote vraag naar tropisch hardhout en de zoektocht naar ruimte voor palmolieplantages en andere monoculturen.

Een voorbeeld was het megalomane Mega Rice Project in de provincie Centraal-Kalimantan. Plan was om ruim 1 miljoen ha veenbossen om te toveren tot rijstvelden, om de sterk groeiende Indonesische bevolking te voeden.

Het rijstproject werd een gigantische flop en veroorzaakte enorme milieuschade. Maar hoewel het project werd stilgelegd, gaat de ontbossing gewoon verder. Daarom heeft de regering Centraal-Kalimantan uitgeroepen tot pilootgebied voor REDD.


REDD

Reducing Emissions from Deforestation and Degradation of kortweg REDD is een mechanisme dat tijdens de klimaatonderhandelingen werd uitgedacht om de uitstoot afkomstig van ontbossing tegen te gaan.

Het principe is simpel: de industrielanden compenseren de landen in het Zuiden voor het behoud van hun tropisch bos. Want als het Zuiden kiest om zijn bossen niet te kappen, verliest het inkomsten uit hout, landbouw of mijnbouw.

Maar wat doe je met de miljoenen mensen, vaak inheemse volkeren, die in de wouden wonen? Een goedbedoeld REDD-project met een totaalverbod op houtkap zou er toe kunnen leiden dat zij gedwongen moeten verhuizen.

Het 'Free and Prior Informed Consent' is een internationaal erkend mechanisme waarbij een lokale gemeenschap vooraf haar akkoord moet geven wanneer land wordt toegewezen aan een concessie, of het nu om een plantage gaat of een REDD-project. 
Helaas blijft dit principe vaak dode letter. In Ecuador loopt een experiment waarbij lokale gemeenschappen het bos mogen gebruiken voor het eigen levensonderhoud, maar niet voor commerciële verkoop. In ruil krijgen ze een vergoeding. Er zijn dus zeker voorbeelden die kunnen inspireren. Maar laten we terugkeren naar Indonesië.


WALHI

11.11.11-partner WALHI is het grootste en oudste forum van ngo's en basisorganisaties in Indonesië. Met 483 ledenorganisaties in 27 provincies is de beweging een krachtige stem in het milieudebat. 

Arie Rompas, directeur van Walhi in Centraal-Kalimantan, is kritisch voor het Forests and Climate Partnership, een REDD-pilootproject gefinancierd door Australië: "Het loopt aan alle kanten fout. Het Free and Prior Informed Consent is niet ernstig toegepast. De lokale Dayaks kregen enkel een propaganda-verhaal te horen: REDD is geld. Wie meewerkt krijgt geld, wie tegenwerkt verbrandt zijn kansen.

Dit leidde tot verwarring en zelfs tot conflicten binnen de Dayak-gemeenschap. Jongeren gingen in de clinch met hun leiders omdat die hun autonomie verkozen boven het geld. Eind 2010 organiseerden consultants zelfs een sexy nacht met dangdut popmuziek in elk dorp. Net op dat moment kregen de aanwezigen een vragenlijst voorgeschoteld met hun verwachtingen over het REDD-project. Dat is toch wel een heel vreemde procedure."


Structurele aanpak graag

Voor WALHI is er wel meer mis met REDD. Arie: "Hoewel op papier de bedoelingen goed zijn, is het in de praktijk zo lek als een zeef. Wat baat het om enkele oases bos te redden, als er geen globaal plan bestaat? De honger naar hout blijft toenemen. Hoe kunnen we dan de bossen vrijwaren? De vraag naar en de consumptie van hout moet aangepakt worden, dat is veel structureler.

Bovendien is er de link met de koolstofmarkt. REDD-projecten kunnen gefinancierd worden door bedrijven en landen die daarvoor emissierechten krijgen. Ze kopen 'schone lucht' in Indonesië om de vermindering van hun eigen uitstoot te omzeilen. Wat heeft de aarde daar nu aan? En tenslotte, naar wie gaan de REDD-fondsen? Naar de concessiehouders? Naar de lokale overheid? Naar de bevolking? Als we deze simpele vragen stellen krijgen we nooit duidelijke antwoorden van de overheid of de projectbeheerders."

 

Moratorium

Arie: "WALHI pleit al 10 jaar voor een moratorium op boskap. Geen nieuwe concessies dus, maar een herziening van de bestaande licenties. 

Er was even hoop dat de regering een flink eind in onze richting opschoof. Toen Noorwegen in 2010 1 miljard dollar bood in ruil voor een aantal doortastende maatregelen, kondigde president Yudhoyono een moratorium van 2 jaar aan op nieuwe concessies in regenwouden en veengebieden. Helaas werd de impact van het moratorium uitgehold nog voor het effectief in werking trad in mei 2011. Het ministerie van Bosbouw, dat bekend staat als pro bedrijfswereld, verleende nog snel een pak nieuwe licenties.

Ook viel het gebied waar het moratorium van toepassing is, kleiner uit dan verwacht. Bovendien moeten we niet alleen de eeuwenoude bossen beschermen, er is de afgelopen decennia zoveel gekapt dat we ook de half gerooide bossen de tijd moeten gunnen om te herstellen."


Lokale waarden

Tot slot keert Arie nog een keer terug naar de rol van de lokale bevolking: "De Dayaks hebben een lange traditie van duurzaam bosbeheer. Zij kappen enkel voor eigen gebruik en zorgen voor diversiteit door het aanplanten van fruitbomen. De meeste Dayaks hebben enkele rubberbomen en oogsten die wanneer ze extra geld nodig hebben.

Een rubberboom is hun bankautomaat. De zaken veranderen wanneer ontginners in de buurt komen. Dan krijg je illegale praktijken. Elk nieuw project, met welke goede bedoelingen ook, moet daar rekening mee houden." Samenwerken met de lokale bevolking, het is de enige redding voor REDD.

Arie: "Het is essentieel dat de regering snel duidelijkheid schept over de landrechten van de lokale bevolking. Nu controleert de overheid het overgrote deel van het land. Geef de gemeenschappen rechtszekerheid en een betere technische omkadering. Alleen deze weg kan leiden tot een duurzame aanpak die enerzijds de bevolking ten goede komt en anderzijds ook de CO2-uitstoot kan reduceren."

Kris Vanslambrouck, Verantwoordelijke partnerwerking Azië


Meer info:


Deel dit artikel