Overstromingen in West-Afrika wijzen op noodzaak preventieve maatregelen

Hevige regenbuien in West-Afrika troffen volgens recente VN-cijfers al enkele honderdduizenden mensen, in een tiental West-Afrikaanse landen. Het dodentol loopt op tot minstens vierhonderd slachtoffers. De omvangrijke humanitaire kosten van de overstromingen versterken de vraag naar een andere en betere aanpak van natuurrampen. Humanitaire organisaties dringen erop aan dat internationale donoren investeren in preventieve maatregelen, zoals risicoreductie en early warning-systemen.

 

 


 

Het Rode Kruis beschreef de recente overstromingen in West-Afrika als “nooit eerder gezien”. Tienduizenden inwoners van Mali, Burkina Faso, Mauritanië, Niger, Ivoorkust, Senegal, Gambia, Liberia en Nigeria zagen hun huizen en bezittingen letterlijk wegspoelen door het wassende water. Tientallen mensen lieten daarbij het leven. Bovendien bracht de extreme regenval ernstige schade toe aan cruciale water- en transportinfrastructuur.

 

De hele West-Afrikaanse regio wordt sinds een vijftal jaar met de regelmaat van de klok geteisterd door overstromingen. Toch hebben de meeste West-Afrikaanse landen nog altijd geen preventief waarschuwingssysteem. In tegenstelling tot een regionaal early warning-systeem voor droogtes en voedselschaarste (Permanent Interstate Committee for Drought Control in the Sahel), bestaat er vooralsnog geen gelijkaardig systeem voor extreme regenval.

 

Sinds mei 2007 waarschuwt het  African Centre of Meteorological Applications for Development al voor uitzonderlijk zware regenval in sommige delen van de Sahel. Het centrum beschikte echter niet over de nodige apparatuur om nauwkeurig het tijdstip, de plaats en de omvang van de neerslag te voorspellen.

 

Een andere aanpak?

 

“In de toekomst zullen we steeds meer met deze problematiek te maken krijgen. De regio wordt steeds kwetsbaarder, en extreme neerslag zal frequenter voorvallen,” aldus Stéphane Quinton, het hoofd van het West-Afrikaanse departement van de Dienst Humanitaire Hulp van de Europese Unie. Hij meent dat een andere aanpak hoogst noodzakelijk is. “In plaats van achteraf te reageren, moeten we evolueren naar een strategie die de risico’s in de toekomst kan inperken.”

 

Rond het opstellen van rampenplannen werkt OCHA (UN-Office for the Coordination of Humanitarian Affairs) al een tijdje samen met een aantal landen in de West-Afrikaanse regio. Ibrahim Barry, hoofd van de regionale OCHA-afdeling, erkent dat die inspanningen belangrijke lacunes vertonen. In het verleden vormden vooral conflicten, epidemieën en vluchtelingen de belangrijkste humanitaire uitdagingen in de regio. De beschikbare noodhulpplannen zijn dus zelden op watersnood of natuurrampen afgestemd. “Nu overstromingen frequenter plaatsvinden en de humanitaire gevolgen omvangrijker worden, wordt het tijd om onze inspanningen inzake risicobeperking danig op te krikken.”

 

Praktische maatregelen

 

Volgens hulpverleners ter plekke begint risicoreductie met het in kaart brengen van bevolkingsgroepen en gebieden die vatbaar zijn voor mogelijke overstromingen. Een preventief waarschuwingssysteem moet vervolgens een snelle evacuatie uit risicogebieden mogelijk maken. Adequate rampenplannen stellen regeringen en hulpverleners in staat om extra voedselvoorraden aan te leggen, en noodopvang te organiseren voor de getroffen bevolking. Een goed uitgewerkt noodplan vergemakkelijkt bovendien de coördinatie tussen de instanties die noodhulp verlenen.

 

Ook op langere termijn kan men maatregelen nemen die de omvang van rampen gevoelig kan beperken: de constructie van steviger huizen, de aanleg van afvloeiingskanalen of zelfs permanente migratie uit kwetsbare gebieden.

 

 

Huidige situatie

 

Voor de meeste landen in de regio waren preventie en het opstellen van rampenplannen nooit echt een beleidsprioriteit. Ook in het kurkdroge Mali werd nooit echt nagedacht over de vernietigende impact van eventuele overstromingen. De humanitaire tol is navenant op dit moment. De Malinese regering schat dat de hevige regenval van de laatste maanden zowat 30,000 inwoners heeft getroffen. Hulp aan getroffen gebieden verliep tergend traag. Bovendien is er een groot tekort aan alternatieve huisvesting, voedsel en medicijnen. Met een operationeel rampenplan had men ongetwijfeld veel sneller en adequater kunnen ingrijpen.

 

Bestaande waarschuwingssystemen bieden geen sluitende garantie voor een succesvolle interventie in geval van nood. De informatie wordt centraal verzameld, maar in het geval van een nakende ramp blijkt vooral de communicatie – het ‘waarschuwen’ – naar de bevolking toe mank te lopen.

 

Het lijkt erop dat de recente wateroverlast de druppel is die de emmer deed overlopen. West-Afrikaanse overheden lijken nu de noodzaak van doeltreffende rampenplannen in te zien. Mali is nu druk in de weer met een risico-analyse van de verschillende regio’s in het land. Het onderzoek gebeurt in samenwerking met het UN Development Programme's Bureau for Crisis Prevention and Recovery (BCPR) De bevindingen worden vervolgens in een nationale strategie gegoten. Een preventief waarschuwingssysteem en een duidelijke taakverdeling moeten de overheid in staat stellen om voortaan sneller te reageren.

 

Financiële barrière

 

Toch zullen de meeste West-Afrikaanse overheden ongetwijfeld een pak moeilijkheden ondervinden bij de uitwerking van de plannen. Het grote obstakel is wellicht van financiële aard. Risicoreductie inzake overstromingen impliceert ondermeer structurele veranderingen aan de bestaande afwateringssystemen, de bouw van dijken en een beter beheer van stroomgebieden. Doorgedreven risicoreductie is dus een ontzettend dure aangelegenheid.

 

Landen als Mali en Burkina Faso, die hard getroffen werden door de recente zondvloed, moeten hun beperkte middelen verdelen over cruciale uitgavenposten als onderwijs, voedselzekerheid en de strijd tegen epidemieën. Gezien het zeer beperkte overheidsbudget van de meeste Sahel-landen, is het vrij logisch dat de preventie van natuurrampen vooralsnog geen prioriteit vormt.

 

Ook op internationaal niveau is financiële hulp voor risicoreductie geen vanzelfsprekendheid. Internationale donoren geven makkelijker geld voor onmiddellijke hulp bij noodgevallen. Dit soort hulp is namelijk is een pak zichtbaarder dan financiële steun aan preventie-projecten.

 

Initiatieven

 

Zowel op nationaal als internationaal niveau worden nu de eerste, kleine stapjes gezet. Niger, het armste land ter wereld, heeft naar eigen zeggen lessen getrokken uit de overstromingen van vorig jaar. Toen werden ongeveer 44 000 mensen getroffen. De overheid was dit jaar beter voorbereid om te reageren op de watersnood. Zowel de voedselbevoorrading als de coördinatie van de noodhulp verliepen een stuk vlotter.

 

Op regionaal vlak stelde het OCHA een eerste, integrale strategie op. Met het document verbindt het OCHA zich ertoe regeringen te assisteren bij het opstellen van rampenplannen. Verder legt de nieuwe strategie de basis voor de creatie van een regionaal interventieteam, het UN Disaster Assessment and Coordination Team.

 

Ook het Sahel-plan van de Europese Commissie bevat soortgelijke initiatieven. Het plan, ter waarde van 25 miljoen euro, beoogt ondermeer de uitbouw van een aantal overheidsinstanties, met het oog op risicoreductie. Ook het oprichten van preventieve waarschuwingssystemen staat op het programma.

 

Ook lokale gemeenschappen worden betrokken in het preventiemechanisme. Het Rode Kruis startte vorig jaar met vijfdaagse workshops voor mensen in kwetsbare gebieden. De organisatie wil de inwoners leren omgaan met crisissituaties, ook als noodhulp op zich laat wachten. Voorlopig organiseert het Rode Kruis cursussen in Guinee, Burkina Faso, Mauritanië en Mali.

 

Ondanks de substantiële vooruitgang die wordt geboekt, is er nog een lange weg voor de boeg. Dit jaar troffen overstromingen in West-Afrika dubbel zoveel mensen als vorig jaar. De omvang van de huidige overstromingen bewijst dat er in de toekomst nog meer aandacht nodig is voor risicoreductie en preventie.

 

 

Korneel Holvoet

 

 

Bron: IRIN

Solidagro DOOR:

Deel dit artikel