“Het is hoog tijd dat België zijn houding inzake Afghanistan radicaal wijzigt”

Intal heeft mee de petitie gelanceerd tegen het sturen van Belgische F-16-vliegtuigen naar Afghanistan. 6500 handtekeningen later telt België méér F-16's (6) en méér troepen (550) in Afghanistan. Welke lessen trekt intal-vrede daaruit?

Danny Claes (intal-vrede): Ten eerste, we hadden overschot van gelijk om deze actie te voeren. De resultaten op het terrein zijn catastrofaal, de situatie wordt dramatisch. We betalen elk jaar 18 euro per gezin voor deze oorlog. Dat is weggegooid geld. Tweede les: minister De Crem en de regering blijven doof voor de standpunten en de eisen van de vredesbeweging. Dus moeten we onze stem luider laten horen. En drie: de publieke opinie is wel tegen de oorlog, maar vraagt tegelijk om een alternatief. Een veelgehoorde opmerking is dan ook: “Je kan de taliban toch niet terug aan de macht laten komen!?”

Goede vraag.

Danny: Eigenlijk niet. Wij kijken met een verrekijker naar het verre Afghanistan en verdelen de maatschappij in 'goeden' en 'slechten'. Maar dat beeld wordt ons aangereikt door de militairen van de Navo. De vraag die we ons moeten stellen is eerder: wat is het gevolg van het militair optreden voor de grote meerderheid van de Afghanen? Is hun situatie verbeterd of niet? En hierop is het antwoord zonder twijfel negatief, op drie belangrijke terreinen: veiligheid, democratische rechten en sociale vooruitgang.

De taliban zouden terug aan de macht kunnen komen. Maar het Amerikaans militair opperbevel stelt dat de Afghaanse regering en de buitenlandse troepen vandaag op 80 % van het Afghaans grondgebied de situatie niet in handen hebben. Met andere woorden, de rechtloosheid, de chaos en de onveiligheid nemen nog toe. In een volledig verscheurd land hebben de Verenigde Staten één van de strijdende partijen ondersteund, bewapend en aan de macht gebracht. Dat waren eerst de taliban zelf. Maar toen die niet volgzaam genoeg waren in de strijd tegen het terrorisme, switchen de VS naar de noordelijke oorlogsheren. Zo versterk je een dynamiek van burgeroorlog en toenemende verdeeldheid in de maatschappij.

Er was toch het perspectief van de verkiezingen, en van de opbouw van democratische instellingen?

Danny: De uitgaande president Karzai beweert dat hij de verkiezingen heeft gewonnen, de oppositie zegt 2000 ernstige gevallen van fraude te kunnen aantonen. Zeker de helft van de Afghanen is niet gaan stemmen. Als oefening in democratie is dat dus niet echt overtuigend. Maar de belangrijkste kwestie is fundamenteler: de instellingen die worden uitgebouwd onder supervisie van de Navo zijn afhankelijk van het geld en de omkadering van de Navo. Hun legitimiteit binnen de Afghaanse maatschappij is dus bedenkelijk. De Patanen, de grootste bevolkingsgroep in het land, zijn ondervertegenwoordigd in het bestuur, omdat zij ervan verdacht worden aan de kant van de taliban te staan. De arme boeren komen niet aan de bak, het is de elite van Kaboel die de postjes verdeelt. De rekrutering voor de 'democratische' instellingen - en daar hoort ook de politie bij - gebeurt op basis van machtspolitiek. Elke oorlogsheer tracht zoveel mogelijk in de wacht te slepen voor zíjn regio.

Maar vergeleken met het taliban-regime is er nu toch een opmerkelijke vooruitgang op sociaal vlak: onderwijs, vrouwenrechten,...?

Danny: Ken je het gezegde “Het eerste slachtoffer van een oorlog is de waarheid”? Dat is hier zeker van toepassing. De Navo geeft zelf toe dat er ongeveer 3 miljoen Afghaanse vluchtelingen zijn. En dat ze 20 km buiten Kaboel de situatie niet meer onder controle heeft. De opbrengst van de opiumproductie gaat in stijgende lijn. Hoe kan je dan spreken van sociale vooruitgang?
De Navo spendeert enorme sommen voor de opleiding van een leger van 162.000 Afghaanse soldaten. Een leger dat één derde van het nationaal budget opsoupeert. Wat blijft er nog over voor de landbouw, onderwijs of gezondheidszorg?
In het beste geval worden er enkele tijdelijke successen geboekt met buitenlandse steun, maar niets daarvan is blijvend.

Wat is dan het alternatief?

Danny: Dat gaat het Afghaanse volk zelf moeten uitzoeken en uitwerken. Maar nu krijgt het daarvoor zelfs de kans niet. De oorlog polariseert de maatschappij, zet de ene bevolkingsgroep tegen de andere op en ontreddert heel het land.

Zelfs de inspanningen van ontwikkelingswerkers worden nu door de Navo ingepast in een militaire strategie. Generaal McChrystal heeft het over psychologische oorlogsvoering, en een onderdeel daarvan is: uitpakken met resultaten, tonen dat 'wij' de 'goeden' zijn en 'zij' de 'slechten'.

Daar stellen wij tegenover: de terugtrekking van de Belgische en andere Navo-troepen. De vervanging van de oorlogsmissie van de Navo door een vredesinitiatief onder leiding van de Verenigde Naties. De wapens doen zwijgen en vredesonderhandelingen op gang brengen, met alle krachten die willen meewerken aan het herstel van de soevereiniteit van Afghanistan en aan een echte ontwikkeling van het land, in het belang van het Afghaanse volk.

Wat kan België doen, als kleine speler op het internationaal vlak?

Danny: Je kan de vraag ook omkeren. Als België toch zo onbetekenend is, waarom zouden we dan meedoen aan zo'n operatie? Wat betekenen 550 soldaten op een totaal van 100.000? Antwoord: het is een belangrijk politiek statement dat België, waar het Navo-hoofdkwartier gehuisvest is, onvoorwaardelijk solidair is met de Navo. Navo-secretaris-generaal Rasmussen legt op de site van de Navo uit dat Afghanistan een belangrijke politieke betekenis heeft. Hij zegt onomwonden dat het Westers bondgenootschap er getest wordt, en wel “om onze belangen wereldwijd te verdedigen”. Hij legt uit dat hij de Navo resoluut in die richting wil sturen: het vergroten van de militaire paraatheid om overal, “ver buiten onze grenzen, onze veiligheid te verdedigen”.
Je moet je dus afvragen: is het dàt wat we willen, is dàt de politieke boodschap die wij naar de rest van de wereld willen sturen? Of moet België een heel àndere politiek voeren inzake Afghanistan, een die echt leidt naar vrede en ontwikkeling? De onmiddellijke terugtrekking van de Belgische troepen zou een duidelijk politiek signaal zijn dat een totaal andere aanpak dan de militaire nodig is.

Lees hier het intal-standpunt bij de 8-ste verjaardag van de Afghanistan-oorlog.

Deel dit artikel