Met een hart voor zijn land - intal sprak met een Iraakse cardioloog

William Peynsaert ontmoette de Iraakse dokter Omar Al-Kubaysi tijdens een bezoek in België. Hij nam een interview met hem af.

Ik ontmoet de bejaarde arts in Brussel. Mijn eerste verrassing, maar lang niet mijn laatste, is het rookgedrag van de man. Zijn medische opleiding hindert hem niet om de ene sigaret na de andere op te steken. De wetenschapssectie van een krant heeft mij ooit wijsgemaakt dat rokers per definitie gezelligere mensen zijn, die ook nog eens dieper nadenken dan niet-rokers. ‘Can’t be a man if he does not smoke’, zongen The Stones al. We zullen zien.


De oorlog in Irak begon voor mij knal op mijn verjaardag, 20 maart 2003, nu al weer zes jaar geleden. Sindsdien speur ik regelmatig langs de krantenkoppen om een artikeltje over het conflict mee te pikken. Een tijdlang had ik de gewoonte om wekelijks naar de special reports van CNN te surfen, waar men een zorgvuldige lijst bijhoudt van elke Amerikaanse soldaat die het leven laat in Irak (hetzelfde geldt overigens voor Afghanistan). Namen als Moqtada Al Sadr met zijn Mehdi-leger klinken mij bekend in de oren. Dat de VS Irak zijn binnengevallen onder een flauw voorwendsel van pre-emptive strike, zoals dat zo netjes heet, betwijfel ik ook niet. Iedereen weet onderhand wel dat het hen om de olie te doen is, naast de interessante geo-stragische ligging van Irak. Wat ik uit de mond van Omar verneem, gaat echter nog een hele stap verder. De dingen die de Amerikanen volgens de ervaren dokter uithalen in zijn land, doen mij sterk denken aan Hitlers plannen met Polen. De hele intellectuele middenklasse wordt er systematisch geëlimineerd. Amerika doet er alles aan om het land te herleiden tot een woestijn, niet alleen een materiële, maar zeker ook een geestelijke en spirituele leegte. Waarom?

Dokters herleid tot paupers

Laat ons beginnen met het persoonlijke verhaal van Omar. Tot 2005 werkte hij in het beste hospitaal van Irak. Voor de inval verrichte de medische staf er maar liefst acht zware ingrepen per dag. Mensen kwamen er van over de hele Arabische wereld heen om behandeld te worden. Heel wat buitenlandse studenten kwamen naar Bagdad om er in de leer te gaan van Iraakse specialisten die een uitstekende reputatie genoten omwille van hun hoog ontwikkelde kennis en expertise. Ja, maar, hoe zat het dan met dat embargo? Leverde dat geen problemen op? Volgens Omar niet. Hij had rechtstreeks contact met toenmalig president Saddam Hoessein en die deed er alles aan om de dokter van al het nodige materiaal te voorzien. Hij benadrukt dat Saddam zich persoonlijk erg interesseerde voor de medische sector en er alles aan deed om deze te stimuleren. Het land telde 18 medische scholen, waarvan er zes tijdens het embargo opgericht werden. De Iraakse gezondheidszorg stond hoog aangeschreven, niet enkel in de regio, maar doorheen de hele wereld.

De Amerikaanse aanval van 2003 veranderde dat vrijwel meteen. Ziekenhuizen werden geplunderd, peperdure medische apparatuur werd verkocht op straat voor een appel en een ei. Alle Iraakse ministeries lagen in puin, behalve, wonder o wonder, het ministerie van olie. Sinds de bezetting is het snel bergafwaarts gegaan, de situatie binnen de gezondheidszorg is hallucinant verslechterd. Iraakse dokters moeten nu noodgedwongen junior assistant spelen in landen die vroeger hun zonen en dochters uitstuurden naar Irak. De dokters van Irak zijn herleid tot paupers, die ver van hun moederland nauwelijks nog aan de bak komen. Omdat hun diploma niet erkend wordt, omdat ze het vernederend vinden om hun studies in een ver land nog eens opnieuw te doen.

Die omslag kwam er pijlsnel. Van bij het begin werd niet enkel de medische infrastructuur geviseerd, maar ook de dokters zelf. Ze ontvingen bedreigingen en werden geïntimideerd, een proces dat onverminderd voortduurt. Ook Omar ontving in mei 2005 een briefje met een duidelijke boodschap: het land uit of sterven. Typisch voor dit soort briefjes is dat ze in een erg simplistisch Arabisch zijn opgesteld. Omar liet het zich geen twee keer zeggen en vertrok. Op dat moment was zijn zoon net opgepakt. Toen die gelukkig weer vrijgelaten werd, trok de dokter zijn conclusies en verliet hij het land waar hij een levenlang zijn carrière had uitgebouwd. De man heeft zo maar eventjes drie kinderen en twaalf neven die allemaal onder zijn leiding hun doktersdiploma behaald hebben.

Doctors with guns

Anderen ontsnapten niet zo maar. 450 dokters zijn ondertussen vermoord. Een gelijk aantal wordt met de dood bedreigd. Financieel zijn ze er slecht aan toe, hun werkomstandigheden zijn schrijnend. Hoe pakt de regering de zorgwekkende situatie van haar dokters aan? Doctors with guns. Naast een stethoscoop loopt een Irakese dokter blijkbaar ook met een pistool op zak. Veel verschil zal het niet maken. Als ze het land niet verlaten uit angst voor hun leven, vertrekken ze wel uit financiële overwegingen, een dokter moet ook eten.

Die medische brain drain heeft natuurlijk zo zijn gevolgen. In Irak zijn nauwelijks medicijnen te krijgen. De geneesmiddelen die het land binnenkomen, doen dat via smokkelroutes. Vele van deze medicijnen zijn niet helemaal zuiver en zijn besmet. Daarnaast wordt het land ook nog eens overspoeld door drugs. Opiaten zijn er goedkoper dan in Afghanistan. Het aantal drugsverslaafden ligt dan ook alarmerend hoog. Efficiënte vaccinatieprogramma’s behoren helemaal tot het verleden. De kindersterfte swingt de pan uit. Veel mensen zitten zonder elektriciteit en zonder water. Twee derde van de bevolking heeft minder dan zes uur per dag elektriciteit en één derde heeft zelfs maar drie uurtjes of nog minder.

Wie bedreigt die dokters en waarom, is de vraag die ik me blijf stellen. Volgens Omar is er nooit een serieus onderzoek gedaan. Hij noemt het voorbeeld van Basra. Op een bepaald moment worden alle gevaarlijke militanten in de stad opgepakt. En wat doet het Britse leger? Even later laat ze hen weer vrijuit gaan. Op dit moment zijn er daar dan ook maar liefst 29 milities actief. Omar kan alle namen van die groeperingen noemen. Het valt moeilijk te geloven, maar goed, wie zijn geschiedenis kent, weet dat de Britten tot veel in staat zijn. Dokter Al-Kubaysi is alleszins erg zeker van zijn stuk. Volgens hem willen de bezetters doelbewust de hele middenklasse wegzuiveren. En zonder middenklasse is de lagere klasse reddeloos verloren. Alle mogelijke voorzieningen kunnen dan immers niet meer functioneren, want het was de middenklasse die de openbare diensten (gezondheid, onderwijs) bestafte. Het land lijdt ook ernstig onder sektarisme, de bevolking is verdeeld, de administratie is corrupt. Milities zwaaien de plak en vechten om hun deeltje van de koek. Het wemelt van intriges. Er is geen enkele sprake van democratie. Kan een zogenaamde ‘failed state’ nog meer ‘failed’ zijn?

Chaos bestrijden, chaos creëren

De Amerikanen houden de schijn op dat ze deze chaos willen bestrijden, maar niets is minder waar. Achter de schermen werken zij die zelf in de hand. Het lijkt nogal een paradoxale aanpak natuurlijk. Waarvoor sneuvelen die Amerikaanse soldaten dan? Want sneuvelen doen ze nog steeds. In de special reports van CNN prijkt de foto van een soldaat die recent nog, op vijf april 2009, overleed. Sterven zij om chaos in stand te houden? Omar twijfelt er niet aan. De VS-regering zal allicht niet wakker liggen van de geleden verliezen. Het zijn niet hun zonen daar aan het front. De VS-soldaten in Irak zijn voornamelijk mensen die dienst namen om een green card te bemachtigen, of omdat het hun enige kans is op een schijn van een opleiding of een volwaardig loon. In Vietnam was het moto al ‘put a nigger behind the trigger’, in de Amerikaanse burgeroorlog zei men al ‘it’s a rich man’s war and a poor man’s fight’, en dat is in Irak niet anders.

Omar slaagt erin om mij ervan te overtuigen dat de Verenigde Staten bestuurlijke chaos creëren in Irak, onder het mom van goede bedoelingen. Ze willen ten alle prijze vermijden dat er een groot land opstaat in de regio, en een land als Irak heeft alle potentieel om in gunstigere omstandigheden uit te groeien tot een geduchte reus.

Mijn argwaan rijst wel als dokter Omar een erg rooskleurig beeld ophangt van de tijd onder Saddam. Onder Saddam was bijvoorbeeld alle gezondheidszorg voor iedereen gratis. Ik vraag: ‘Voor alle bevolkingsgroepen?’ Ja, hoor, voor alle bevolkingsgroepen. Dat was niet alleen onder Saddam zo, dat was al zo geregeld sinds 1920. Je kan je voorstellen wat een schok het voor de Iraakse bevolking is dat die dingen nu helemaal niet meer gratis zijn.

Collega-arts Bert De Belder vraagt de bejaarde cardioloog nog of er soms ngo’s in Irak actief zijn die onze steun verdienen. Omar vertelt dat ngo’s met alle mogelijke problemen te kampen hebben en dat vooral buitenlandse hulp onmogelijk wordt gemaakt door tal van bijna absurde restricties. De hele staf van een ngo moet bijvoorbeeld Irakees zijn. Ngo’s worden gedwongen om in gecontroleerde gebieden te werken. Bovendien is er ook binnen de vluchtelingenhulp heel wat corruptie, het geld vloeit naar de verkeerde handen.

Wat te maken van de goednieuwsshow in de Belgische pers? Het dodenaantal is toch fel teruggelopen? Er sterven nu toch veel minder Irakezen dan vroeger? Ja, maar dat zegt meer over een efficiënter lopende moordmachine dan over een verbeterde veiligheidssituatie. Als men in het begin nog lukraak mensen ombracht, zijn de aanslagen nu veel gerichter. De politie zelf is trouwens verantwoordelijk voor heel wat van de aanslagen. President Maliki himself heeft een militie van 60.000 strijders die snel inzetbaar zijn. Milities zijn geïntegreerd in de Irakese politie.

Hoe kan dit land nog van de grond komen als dit allemaal waar is? Wordt het wellicht beter als de Amerikanen vertrekken? Sja, wie gelooft dat nou echt? De VS hebben net de grootste ambassade ter wereld neergepoot in Bagdad, er zit een gigantische inlichtingendienst en de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Irak is sowieso al uitbesteed aan privé-ondernemingen, waarvan de firma Blackwater een voorbeeld is.

Om het met de woorden van generaal Westmoreland te zeggen, ooit de opperbevelhebber in Vietnam: ‘It’s gonna get worse, before it gets better.’

William Peynsaert

Enkele interessante links:

CNN: Databank van de gesneuvelden, luguber, maar het stemt tot nadenken

Brussels Tribunal: Interessant interview met een Iraakse arts, partner van intal, waarin dezelfde wantoestanden aan bod komen

Uitpers: Op deze pagina vind je een belangrijke dosis cijfermateriaal

Interview met cultuurfilosoof Lieven de Cauter over de humanitaire crisis in Irak op intal
 

intal DOOR:

Deel dit artikel