Patenten ter discussie op de algemene vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie

De jaarlijkse gezondheidsassemblee, de algemene vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), is het moment waarop de lidstaten hun stem kunnen laten horen over het beleid van deze organisatie. Ook verschillende ngo's maken ervan gebruik om het recht op gezondheid, en de vele schendingen ervan, onder de aandacht te brengen. Intal en Geneeskunde voor de Derde Wereld maakten eerder deze maand deel uit van de delegatie van de People's Health Movement (PHM) die de stem van het volk in de gangen van het prestigieuze Paleis der Naties in Genève laat weerklinken.

Net zoals vorig jaar stonden patenten--de intellectuele eigendomsrechten--hoog op de agenda. Kort gezegd komt het erop neer dat patenten op geneesmiddelen de farmaceutisch firma's woekerwinsten opleveren maar een rem betekenen op de beschikbaarheid ervan. Vooral in arme landen kost deze problematiek mensenlevens en bijgevolg dringen die landen er al lang op aan dat de WHO actiever zou tussenkomen zodat de patentwetgeving de volksgezondheid niet in het gedrang brengt. Nu is het vooral de Wereldhandelsorganisatie (WTO) die dit terrein in handen heeft en reguleert dankzij het akkoord dat als TRIPS bekend staat. Bij de assemblee van vorig jaar werd een bescheiden doorbraak bereikt toen beslist werd om in de schoot van de WHO een werkgroep op te richten om deze problematiek uit te spitten en om met alternatieven voor het gebruik van patenten op de proppen te komen. Eén jaar later is de ontgoocheling groot: de "Inter-Governmental Working Group on Innovation and Intellectual Property" is nog geen stap verder geraakt.

De vertegenwoordigers van Brazilië dienden daarom een resolutie in om de werkgroep nieuw leven in te blazen. Dat was niet naar de zin van de rijke industrielanden, waar de farmaceutische industrie gevestigd is, maar de Europese Unie en de andere Europese landen draaiden uiteindelijk bij. Enkel de Verenigde Staten bleven dwarsliggen. Tot tweemaal toe verlieten ze met slaande deuren de besprekingen. Na verschillende dagen van onderhandelingen werd uiteindelijk een resolutie aangenomen die de WHO oproept om meer steun te verlenen aan de werkgroep en de organisatie een mandaat geeft om lidstaten te helpen zodat ze TRIPS flexibel kunnen toepassen. Dat is van belang omdat arme landen vaak onder druk staan om geen gebruik te maken van de mogelijkheden die dit akkoord biedt om de negatieve impact ervan te beperken. De VS bleven echter het akkoord afwijzen.

Vogelgriep

Een andere hot issue tijdens de assemblee maakte het belang van patenten duidelijk. Indonesië had zich eerder dit jaar flink boos gemaakt toen een farmaceutische firma een vaccin tegen vogelgriep aanbood dat ontwikkeld was dankzij staaltjes van het virus die het land gratis ter beschikking gesteld had van de WHO.

Hoewel de getroffen landen gratis materiaal ter beschikking stellen, speelt de WHO dit door aan privé-firma's die uiteindelijk een patent nemen op hun producten zodat ze die met een flinke winst kunnen verkopen. In het geval van vogelgriep, een ziekte die erkend is als een groot gevaar voor de volksgezondheid, zijn de meest getroffen landen, die bovendien het onderzoeksmateriaal hebben aangeleverd, niet in staat om de vaccins aan te kopen.

Dit zat Indonesië zo hoog dat het geen staaltjes van het virus meer wilde ter beschikking stellen. Tijdens de assemblee eiste het, met de steun van de ngo's en de ontwikkelingslanden, dat de lidstaten van de WHO niet alleen stalen moeten ter beschikking stellen voor onderzoek maar ook van de vruchten van dit onderzoek moeten kunnen genieten.

Uiteindelijk kon over deze principes overeenstemming bereikt worden. Hopelijk worden deze principes ook in de praktijk gezet.

Basisgezondheidszorg

In de marge van de Assemblee trachtte de People's Health Movement (PHM), een wereldwijd netwerk van gezondheidsactivisten, druk uit te oefenen op de delegaties en het secretariaat van de WHO. Zij wilden vooral meer aandacht voor de sociale en economische dimensies van gezondheid. Onrecht en armoede zijn wereldwijd immers de grootste bedreigingen voor de gezondheidszorg. Dit was ook wat ze tijdens een onderhoud met de WHO directeur-generaal, Dr. Margaret Chan, onderstreepten.

Een vroegere topman van de organisatie, Dr. Halfdan Mahler, is daar al lang van overtuigd. Hij was WHO directeur-generaal in de jaren 70 en stimuleerde de vernieuwende ideeën rond basisgezondheidszorg. Aangezien het wereldgezondheidsrapport van volgend jaar die draad weer wil opnemen, was Mahler een graag geziene gast op allerlei activiteiten en debatten. Hijzelf voelt zich sinds hij op pensioen is beter thuis tussen de activisten van PHM dan in het pluche van de congreszalen. Tijdens een van de PHM activiteiten waarschuwde hij ervoor dat men de ideeën van basisgezondheidszorg niet mag afdoen als een technische oplossing voor gezondheidsproblemen. "Basisgezondheidszorg heeft ook een politieke dimensie en veronderstelt ook een engagement voor sociale rechtvaardigheid," besloot hij. Of die dimensie ook zijn weg vindt in de teksten van de WHO anno 2008, dat valt nog te bekijken. PHM deed tijdens deze gezondheidsassemblee alvast een voorzet.

Meer lezen:

Deel dit artikel