Vrijwillig tot aan de afgrond

Somige vrijwilligers wagen hun leven voor een betere wereld. Frauke Decoodt (26) vertrekt binnenkort naar Guatemala als menselijk schild. In een door burgeroorlog en angst ontwricht land zal ze mensenrechtenorganisaties begeleiden voor Peace Brigades International. En ze zal –wat haar zwaarder valt - neutraal moeten blijven.


Frauke woont in een mobilhome. De wereld is haar thuis. Dat merk je als je met haar praat. Begeesterd vertelt ze over wat vanaf juni haar nieuwe adres wordt. Guatemala, een prachtig geschakeerd land, met een samenleving gebrandmerkt door dictaturen en een bloedige burgeroorlog, corruptie en verklikkers.


Verklikkers, menselijke schilden... Het lijkt een thriller.
Frauke: ‘Het is bittere realiteit. Ik ben wel bang maar het “menselijke schild” moet je niet letterlijk nemen: ik ga geen tanks proberen tegenhouden. Als ze met een tank afkomen is het te laat! Met onze fysieke aanwezigheid oefenen wij druk uit.
“Indien je iets doet, dan weet heel de wereld het”. De mensen vergezellen is slechts één deel van het werk. We proberen door middel van neutraliteit de politieke ruimte van de lokale mensenrechtenorganisaties te vergroten. Die wordt beknot door systematische terreur en een cultuur van angst. Met onze hulp kunnen ze beter hun werk uitoefenen.’

Je neemt niet deel, maar je begeleidt die organisaties wel. Is dat dan nog neutraal?
‘Neutraal wil zeggen: we steunen de organisaties niet, nemen geen deel aan hun acties en kiezen geen partij. Maar we leggen ons niet neer bij een samenleving van geweld. Mensenrechtenorganisaties moeten hun werk kunnen uitoefenen, zo staat het ook in de Vredesakkoorden (13 jaar geleden maakten de Vredesakkoorden een formeel einde aan zesendertig jaar burgeroorlog, al blijven de akkoorden vaak dode letter, nvdr). Onze neutraliteit maken we via lobbywerk duidelijk aan de autoriteiten.’

Moet je je eigen identiteit uitschakelen om neutraal te zijn?
‘Je moet jezelf wegcijferen en afstand houden. Dat zal soms moeilijk zijn want normaal gezien help ik de mensen. Ik moet ook mijn uiterlijk opgeven. Er zijn immers heel wat stigma’s rond bepaalde uiterlijkheden: vele Guatemalteken associëren alternatieve kledij en tattoos met bendeleden. Je moet zowel het vertrouwen van hoge autoriteiten en ambassades als van lokale boeren winnen om met hen te kunnen praten. Enerzijds moet je zichtbaar zijn om het geweld te stoppen. Anderzijds moet je onzichtbaar zijn om de lokale dynamiek niet te verstoren.’

Je idealisme gaat wel heel ver als je er je leven voor riskeert.
‘Ik ben misschien wat extreem. Maar Peace Brigades International werkt heel erg rond veiligheid en onveiligheid, dus ik zie het niet te somber in. Je mag ook niet te idealistisch zijn en moet met je beide voeten op de grond blijven staan. Het gaat om nederig zijn: ik ga de wereld niet veranderen, wel een aantal kleine kiezeltjes verleggen in de rivier.’


Waarom raad je vrijwilligerswerk aan?
“Wat brengt het mij op?” is een vraag die onze individualistische maatschappij kenmerkt. Ik denk niet in termen van betaald of onbetaald. Het is mij van kinds af aan ingelepeld: je leeft samen met mensen en dat brengt verantwoordelijkheden met zich mee.
Bosbezettingen of kraken worden helaas niet beschouwd als echt vrijwilligerswerk. Het officiële vrijwilligerswerk krijgt veel meer erkenning, terwijl er zoveel manieren zijn om iets te doen?’

Vanaf juni geef je je sociale leven in België op.
‘Een vriend zei me: “Je huis dat ben jij”. Je sociaal netwerk bouw je overal op. Maar het is toch even slikken. Een sociaal netwerk linken we immers met een identiteit en die moet ik nu net gaan neutraliseren. Ik zal niet meer openlijk kunnen babbelen. Ook tegen met mijn vrienden thuis ga ik niet alles kunnen zeggen. We mogen geen herkenbare foto’s op blogs plaatsen, moeten voortdurend opletten wat we schrijven en het is opletten geblazen met documenten die we bij ons hebben. Daarom hoop ik op een goede vrijwilligersgroep in Guatemala om stoom af te laten. Met een filmpje, een wijntje of een sigaretje.’
‘Het zal zo’n intense, prachtige ervaring zijn dat ik blij ben dat ik ze mág beleven. Hier leef je in een cocoon van huisje-tuintje. Het wordt zo vanzelfsprekend, maar morgen kan het gedaan zijn. Ik word graag geconfronteerd, door elkaar geschud. Ik wil niets vanzelfsprekend vinden.’

Peace Brigades International (PBI)
PBI is een internationale organisatie die sinds 1981 vrijwilligers uitzendt om bedreigde mensenrechtenactivisten te begeleiden. De werking omvat drie peilers: de conflictsituatie analyseren en er informatie over verspreiden; netwerken en lobbyen bij de (inter)nationale autoriteiten en sociale bewegingen; en de lokale mensenrechtenverdedigers vergezellen als ‘menselijk schild’. PBI heeft projecten in Colombia, Guatemala, Mexico, Indonesië en Nepal en is steeds op zoek naar nieuwe vrijwilligers.

www.peacebrigades.org


--- Auteur Liesbeth Vandenbroucke is vrijwilliger voor Jeugddienst Globelink.

Je kan dit artikel nalezen in nummer 36 van het Globelink-tijdschrift Koppelteken

Deel dit artikel