Worden alle mensen vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren?

WHet gebrek aan zichtbaarheid van personen met een handicap legt in grote mate uit waarom hun fundamentele rechten niet eerbiedigd worden. Dit is uitgesproken het geval in zich ontwikkelende landen. Personen met een handicap zijn niet uitgesloten van de Algemene Verklaring van de Rechten van de Mens, toch tonen de feiten duidelijk aan dat de mensen met een handicap niet dezelfde kansen kunnen genieten zoals iedereen en makkelijk in de vergeethoek terechtkomen.
Worden alle mensen vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren?

In 2007 telde de V.N. slechts 45 landen met specifieke antidiscriminatieregels of wetten die personen met een handicap specifiek vermelden. Deze onrechtvaardige situatie zette Handicap International er eerder al toe aan om deel te nemen aan de onderhandelingen die geleid hebben tot de Internationale Conventie voor de Rechten van Personen met een Handicap, goedgekeurd door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 13 december 2006. Deze gaat niet over nieuwe rechten maar specificeert die van mensen met een handicap, net zoals de rechten van het kind en de vrouw gevrijwaard worden in een apart internationaal verdrag. Op die manier wordt de visie van een inclusieve maatschappij waar iedereen dezelfde rechten en dezelfde kansen heeft kracht bijgezet. Via de Conventie engageren de staten zich om personen met een handicap de mogelijkheid te geven om te leven binnen hun gemeenschap en op een plaats van hun eigen keuze.
 
Op 30 maart 2007 werd deze Conventie voor ondertekening en bekrachtiging voorgelegd. Nadat de Conventie op 3 april 2008 door een twintigste land bekrachtigd werd, is ze de facto een internationale referentietekst met dwingend karakter geworden. De staten die deel uitmaken van de Conventie moeten de wetten die tegenstrijdig zijn met het verdrag afschaffen en via nieuwe wetgevende initiatieven de rechten van personen met een handicap garanderen en deze groep in al hun beleidsdaden meerekenen. Eind maart 2009 zijn er al 139 landen de conventie ondertekenden. Vijftig van hen ratificeerde het nationale parlement de verdragstekst.
 
Hier volgen twee artikelen van de Conventie die voor Handicap International van bijzonder belang zijn voor het werk rond rechten van mensen met een handicap in zich ontwikkelende landen.
 
Artikel 29 over het belang van de civiele maatschappij
De Staten die Partij zijn garanderen personen met een handicap politieke rechten en de mogelijkheid deze op voet van gelijkheid met anderen te genieten, en verplichten zich te waarborgen dat personen met een handicap effectief en ten volle kunnen participeren in het politieke en openbare leven, hetzij rechtstreeks, hetzij via in vrijheid gekozen vertegenwoordigers, met inbegrip van de participatie in non-gouvernementele organisaties en verenigingen die zich bezighouden met het openbare en politieke leven in het land en in de activiteiten en het bestuur van politieke partijen ";
 
Artikel 32 over het belang van internationale samenwerking
De Staten die Partij zijn onderkennen het belang van internationale samenwerking en de bevordering daarvan [?] maatregelen kunnen onder meer bestaan uit: het waarborgen dat internationale samenwerking, met inbegrip van internationale ontwikkelingsprogramma's, toegankelijk is voor personen met een handicap en dat daarbij niemand uitgesloten wordt. Het faciliteren en ondersteunen van capaciteitsopbouw, onder meer door het uitwisselen en delen van informatie, ervaringen, trainingsprogramma's en goede praktijken ";
 
De tekst is concreet en bevat veel details. Dit is een gevolg van de input die organisaties van personen met een handicap konden geven tijdens het schrijven van de conventie. Ze deden dat onder het motto "Nothing about us without us". Handicap International brengt die bekende slogan van die organisaties van personen met een handicap in de praktijk. De organisatie steunt in de projectlanden systematisch verenigingen voor personen met een handicap. Deze strategie bestaat uit het versterken van de capaciteit van deze verenigingen opdat zij kunnen wegen op het beleid. De Belgische sectie van Handicap International leidt tien zulke projecten Angola, Burundi, Cambodja, China, Colombia, Congo, Cuba, Laos, de Maldiven en Noord-Korea. De conventie vormt de achtergrond voor deze interventie met een drievoudig doel.
 
We investeren allereerst in verenigingen voor personen met een handicap die democratisch functioneren en een duidelijke groep vertegenwoordigen. Naast goed bestuur staat de dienstverlening aan de leden centraal. Ten tweede willen de projecten via bewustmaking de heersende vooroordelen over handicaps wegnemen bij de bevolking. Ten derde moet de deelname van personen met een handicap aan besluitvorming op verschillende niveaus omhoog. Dit kan enkel door pleitbezorging en beleidsopvolging op lokaal, provinciaal en nationaal niveau.
 
Uiteraard moeten deze doelen naar de locale context vertaald worden. In Angola wil het steunproject via de verenigingen aan armoedebestrijding doen en de integratie van personen met een handicap bevorderen. De toegang tot de basisdiensten op lokaal, provinciaal en nationaal niveau moet worden verbeterd voor mensen met handicaps met inspraak van deze groep zelf.
 
Het project in Angola loopt nog maar de eerste resultaten zijn de versterking van het mandaat en de capaciteit van de verenigingen van personen met een handicap in Huambo, Benguela en Huila. Hun rol is duidelijk en de verenigingen waarmee we werken kwijten zich op voortreffelijke wijze van hun taken. De samenwerking tussen de verenigingen voor personen met een handicap onderling is op provinciaal en nationaal vlak enorm vooruitgegaan. Ook de band tussen de nationale federatie en organisaties op regionaal en op internationaal niveau is versterkt. De verenigingen van personen met een handicap in Huambo, Benguela en Huila voerden effectief campagne voor hun rechten en traden in contact met beleidsmakers. De verenigingen hebben hun antwoord op de praktische noden van de leden verbeterd en hebben nu een sterkere en meer representatieve basis.
 
Na één jaar is het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken uit dit project. Niettemin kunnen we stellen dat deze projecten goed begonnen zijn en de verenigingen zich zeer enthousiast tonen. Wij werken hand in hand met de hun vertegenwoordigers. De verenigingen krijgen technische hulp van Handicap International maar organiseren alle activiteiten autonoom.
 
Er blijft de vrees dat bepaalde zich ontwikkelende landen niet in staat zijn om de primaire noden van de bevolking te ledigen en dus ook voorbijgaan aan mensen met een handicap. Bij de bestaande tekortkomingen op het gebied van gezondheid, opvoeding en tewerkstelling raken de specifieke noden van mensen met een handicap makkelijk in de vergeethoek. Dat is juist de drijfveer van Handicap International om tussenbeide te komen met de Conventie van de Verenigde Naties als uitgangspunt. De conventie schetst een gedetailleerd beeld van de ideale toestand en houdt rekening met nagenoeg alle soorten handicaps. Deze "guidelines" voor het in aanmerking nemen van de specifieke noden van personen met een handicap zijn een belangrijke eerste stap. Voor een reële verandering zijn er twee voorwaarden die absoluut vervuld moeten worden. Ten eerste de ondertekening en de bekrachtiging van de conventie door de verschillende landen en ten tweede het bestaan van een sterke civiele maatschappij die zich inzet voor de integratie en de toepassing van de specifieke wetten. Zonder deze twee aspecten, zal de conventie een dode letter blijven.
 
Zonder ons uit te spreken over de situatie in geïndustrialiseerde landen stellen we dat zich ontwikkelende landen in hun wetgeving weinig of geen rekening houden met de specifieke noden van de personen met een handicap. De lokale verenigingen moeten daarom over de juiste competenties en capaciteiten beschikken om op te komen voor hun rechten. Alleen zo komt er een sterke vertegenwoordiging en krijgen ze medezeggenschap bij de besluitvormingsprocessen. Alle staten moeten de rechten van personen met een handicap eerbiedigen, net zoals de rechten van iedere andere burger.

Tekst Sophie Wyseur.

Sophie Wyseur begon haar werk bij Handicap International België begin 2007 als "technisch expert" voor de projecten die verenigingen van personen met een handicap in het zuidelijke halfrond steunen. Ze volgt ook de projecten voor socio-economische integratie op. Daarvoor werkte ze 16 jaar als ontwikkelingscoöperant in Afrika, waarvan 5 jaar voor Handicap International in Casamance (in het zuiden van Senegal) als verantwoordelijke van een programma rond landmijngevaren.


Lees ook het interview met Jeroen Stol over Noodhulp en de rechten van personen met een handicap in de Maldiven .
 

Deel dit artikel