11.11.11 verontwaardigd over arrestatie Belgische witte Pater

Dinsdagavond  6 september werd de Belgische Witte Pater Guy Theunis op de luchthaven van Kigali gearresteerd en beschuldigd van “aanzetten tot haat” in het begin van de jaren negentig. Guy Theunis werkte in Rwanda van 1970 tot hij werd geëvacueerd op 13 april 1994, een kleine week na het uitbarsten van de genocide.

Op zondag 11 september verscheen hij voor een gacaca. De gacaca’s zijn volksrechtbanken die bestonden binnen de traditionele maatschappij in Rwanda, en die recentelijk werden geactiveerd, onder meer om de grote gerechtelijke achterstand weg te werken. De misdaden in het kader van de genocide zijn in een aantal categorieën ingedeeld, waarbij de laagste verder worden behandeld door de gacaca’s, en de hoogste worden doorverwezen naar de klassieke gerechtelijke instanties. Wat uiteindelijk ook gebeurd is voor Theunis: wat hem verweten wordt valt in de zwaarste categorie, die van de planners van de genocide. De wet voorziet daar twee mogelijke straffen voor: doodstraf of levenslang.

Als we concreet bekijken wat het twintigtal getuigen van zondag tegen Theunis inbrachten, kunnen we het samenvatten als:

  • hij zat in de redactie van het tijdschrift Dialogue, dat in haar persoverzicht ook verwees naar extremistische publicaties (concreet: het tijdschrift Kangura, dat onder andere de Tien Geboden van de Hutu had gepubliceerd)
  • hij had contacten met pastoor Munyeshaka van de Kerk van de Heilige Familie. In die kerk zaten vele Tutsi verborgen, die later ook werden vermoord. Munyeshaka werd er niet aleen van beschuldigd Tutsi te hebben uitgeleverd aan de extremistische milities, maar ook van verkrachting op mensen die zich in de kerk verscholen hadden. Niemand zegt dat Theunis dit soort misdaden op zijn geweten heeft, maar men beschuldigt hem bij verschillende gelegenheden Munyeshaka te hebben verdedigd
  • hij zou een aantal vergaderingen gehad hebben met mensen die nadien kopstukken van de genocide zijn geworden (of minstens daarvan verdacht worden).
  • Men verwijt hem dat hij tussen zeven april (het uitbreken van de genocide) en dertien april (zijn evacuatie) in zijn communicatie met zijn oversten in Europa de situatie op dat moment onderschatte (of zelfs bewust minimaliseerde), en op die manier mee aan de basis lag van de weinig adekwate reactie van de internationale gemeenschap.

Guy Theunis is geen onbekende voor de Vlaamse Noord-Zuidbeweging. Hij heeft er zelfs intensief mee samengewerkt. Er is altijd een grote appreciatie geweest voor het tijdschrift Dialogue, dat zijn naam altijd heeft waargemaakt door vooral een brug te willen zijn tussen de verschillende gemeenschappen. In de persoverzichten waarin Kangura word geciteerd, staat trouwens erg duidelijk dat het gaat over racistische en destructieve publicaties. Theunis was mede-oprichter van een aantal mensenrechtenorganisaties zoals ADL en de koepel Cladho, in wiens rapporten de mensenrechtenschendingen van het toenmalige regime zwaar werden aangeklaagd. Na de eerste slachtpartijen in het begin van de jaren negentig was de stem van Theunis één van de eerste die vroeg om een tussenkomst van de internationale gemeenschap. Hij begeesterde jarenlang radio Amahora, die werkte voor vrede en verzoening.

De Vlaamse Noord-Zuidbeweging heeft dus steeds in Pater Theunis een medestander gevonden, en heeft nooit getwijfeld aan zijn integriteit. We zijn er honderd procent van overtuigd dat Theunis niets te maken heeft met het plannen van de genocide of het aanzetten tot haat.

We zien de arrestatie en het feit dat hij in de zwaarste categorie wordt gestoken eens te meer als belangrijke indicatie van de steeds kleiner wordende ruimte in Rwanda voor democratie, mensenrechten en vrije meningsuiting. We hebben voorlopig het raden naar de motivatie van het Rwandese gerecht om hem te arresteren: misschien wil men het tijdschrift Dialogue treffen, dat nog steeds verschijnt, maar de laatste jaren vanuit Brussel omdat het in Rwanda niet meer mogelijk is om aan onafhankelijke journalistiek te doen. Of wil men door hem op te pakken de mensenrech-tenorganisaties intimideren, wiens kritiek op het huidige regime in steeds mindere mate geduld wordt. Sommigen suggereren dat men hem heeft gearresteerd voor de rol die hij speelt in het San Egidio-proces, de onderhandelingen tussen de Rwandese staat en de rebellen die nog steeds op Congolese bodem aanwezig zijn. Niet iedereen binnen de Rwandese staat ziet deze toenadering zitten, omdat de goede afloop van deze onderhandelingen een belangrijk stuk van de redenen van Rwanda’s betrokkenheid in Congo zou wegnemen. Iets waar een aantal mensen heel veel geld mee verdienen.

Het is een beetje koffiedik kijken en het is ook niet het eerste probleem. Het belangrijkste is dat iemand waar we een groot vertrouwen in hebben vastzit op basis van heel vage beschuldigingen, gestaafd door flinterdunne getuigenissen. Beschuldigingen waartegen men zich nauwelijks kan verdedigen. Theunis heeft inderdaad (terecht of onterecht) Munyeshaka verdedigd, maar is dit een misdaad? Als journalist heeft hij een aantal prominenten ontmoet die twee-drie jaar later kopstukken werden van de genocide. Maar is dit een misdaad? Misschien heeft hij in zijn communicatie tussen 7 en 13 april 1994 niet de volle proporties van het drama gezien, maar dat geldt voor heel veel mensen en instanties.

De Belgische diplomatie heeft de arrestatie van Guy theunis onmiddellijk en op de juiste manier als prioriteit opgenomen. We wachten af welke resultaten de inspanningen van de komende dagen zullen opleveren, en zullen dan evalueren of er nood is aan verdere actie of mobilisatie. Ondertussen volgen we de situatie op de voet.


Kris Berwouts
11.11.11
Afrika-coördinator
Tel: 02/536.11.15

Meer info:

Deel dit artikel