Behandeling van lijken na rampen: richtlijnen voor de eerste hulpverleners

Een waardige en gepaste behandeling van overledenen na een natuurramp of bij conflictsituaties is heel belangrijk voor de nabestaanden. Zo kunnen ze om hun dierbaren rouwen en hun dood beter verwerken. Dit geldt voor iedereen over de hele wereld.
Het Internationale Rode Kruiscomité publiceerde de handleiding ‘Management of Dead Bodies after Disasters: A Field Manual for First Responders’. Deze handleiding is bedoeld voor hulpverleners die als eerste ter plaatse zijn bij situaties waarbij veel doden vallen.

Om een vlotte identificatie van de doden mogelijk te maken is het van essentieel belang dat de personen die eerst ter plaatse zijn, rekening kunnen houden met een aantal richtlijnen, waardoor het werk achteraf eenvoudiger wordt.
De publicatie wil ervoor zorgen dat er minder massabegravingen en crematies zijn, waardoor identificatie van doden heel moeilijk of onmogelijk is. Wanneer de doden met respect behandeld worden, zal het rouwproces voor de nabestaanden beter verlopen. Zij zullen de dood van hun dierbare een plaats kunnen geven en op gepaste wijze kunnen rouwen.

De publicatie wil ook komaf maken met de mythe dat lijken een bedreiging vormen voor de volksgezondheid in de dagen na de ramp. Overheden willen echter met het organiseren van massabegrafenissen aantonen dat ze krachtdadig optreden. Met als gevolg dat de psychologische en sociale naweeën voor de nabestaanden niet te overzien zijn.

Niet op een waardige manier kunnen afscheid nemen van je geliefden draag je mee voor de rest van je leven. Bovendien stellen er zich ook problemen van nalatenschap en verzekering wanneer er geen identificeerbaar lichaam is.

Onmiddellijk na een ramp zijn het lokale organisaties en leden van de gemeenschap die zich ontfermen over de gewonden en doden. Deze handleiding is dan ook net voor hen bedoeld. Zodat zij weten hoe ze onmiddellijk na de ramp moeten omgaan met het behandelen van de lijken.
Het geeft praktische informatie en richtlijnen omtrent de gezondheidsrisico’s, het bergen van lijken, identificatiemethodes, publieke informatie en de rol van de media en de steun aan familie en dierbaren van de overledenen.

Een aantal aandachtspunten die worden benadrukt:

  • Mensen van alle religies en culturen willen het lot van hun dierbaren kennen. Ze willen ze zelf identificeren en kunnen rouwen. Een voorzichtige, waardige behandeling van de dode lichamen is dan ook een kritisch onderdeel van rampenparaatheid. 
  • De bedreiging die lijken vormen voor de gezondheidszorg is verwaarloosbaar, gezien de meeste slachtoffers sterven aan verwondingen, verdrinking of brand. Hulpverleners die instaan met het bergen van lijken moeten handschoenen dragen en de basishygiëne in acht houden. Mondmaskers dragen is niet nodig, maar kan bijdragen tot het welbevinden van de hulpverleners. Lijken vormen zo goed als geen risico voor epidemieën. 
  • Hoe vlugger, hoe beter de identificatie kan verlopen. Het eerste werk van de niet-specialisten zal een grote impact hebben op het welslagen van het werk van de forensische specialisten. De eerste hulpverleners moeten dan ook zo veel mogelijk informatie verzamelen over de overledenen en foto’s nemen vooraleer de lichamen worden geborgen. Dit zal de identificatie in een later stadium eenvoudiger maken. De makkelijkste manier van identificatie is het herkennen van de overledene, in het echt of op foto’s. 
  • Lijken moeten geborgen worden bij lage temperatuur, ofwel in koelcontainers ofwel in georganiseerde graven. In warme klimaten zal de ontbinding te ver gevorderd zijn om een visuele identificatie van het gezicht toe te laten na 12 tot 48 uren. 
  • Accurate, tijdige en geüpdatete informatie vermindert stress bij overlevenden, het verspreiden van roddels en vermijdt misvattingen. De media zijn belangrijke communicatiekanalen en ze moeten dan ook op een proactieve manier ingeschakeld worden om het publiek te informeren.

Je kan de handleiding downloaden of bestellen via de site van het ICRC:

Deel dit artikel