Bolivia in crisis: een analyse van de feiten

Bolivia beschikt over de op één na grootste reserve aan gas van Zuid-Amerika. Toch is het één van de armste landen van het continent. In de jaren ’90 heeft een grootschalige privatiseringspolitiek er voor gezorgd dat de energiebronnen in handen kwamen van buitenlandse ondernemingen. Van de winsten vloeit echter weinig terug naar de Boliviaanse schatkist.

In oktober 2003 leidden wekenlange sociale protesten met een saldo van 67 doden tot het aftreden van president Gonzalo Sánchez de Lozada. Directe aanleiding was de export van gas naar de Verenigde Staten via Chili. Carlos Mesa, vice-president onder het bestuur van Sánchez de Lozada, werd benoemd tot president met de belofte om tegemoet te komen aan de eisen van volksbewegingen, de zogenaamde agenda van oktober. Deze omvatte de organisatie van een referendum over het gas, een grondwettelijke assemblee en de uitvaardiging van een nieuwe gaswet.

Eén jaar en 7 maanden later is Bolivia opnieuw in een diepe crisis verzeild geraakt. Grootschalige protestacties, waaronder wegblokkades en de bezetting van openbare gebouwen, leggen grote delen van het land lam. De eisen van de actievoerders worden met de dag scherper en het optreden van de ordediensten kordater. Verschillende scenario’s doen de ronde om een uitweg te vinden voor de crisis. Sommige pleiten voor radicale hervormingen, anderen zijn te vinden voor de pragmatische oplossingen. In een poging om de spanning niet nog verder te laten oplopen heeft president Mesa op 6 juni de handdoek in de ring gegooid en zijn ontslag aangeboden.

Waar de huidige crisis over gaat

Het gasreferendum
In juli 2004 werd een referendum uitgevaardigd waarbij de Bolivianen zich konden uitspreken over de toekomst van het Boliviaanse gas. Een meerderheid van de bevolking sprak zich uit vóór de recuperatie van de gaseigendom door de Boliviaanse staat. De uitslag van dit referendum was een groot succes voor president Mesa en zou de basis vormen voor een nieuwe gaswet.

De nieuwe gaswet
Na het referendum stelde president Mesa een wetsontwerp op dat weinig veranderde aan de bestaande gaswet en de oliemagnaten gunstig gezind was. Het parlement keerde Mesa echter de rug toe en stelde een eigen wetsvoorstel op. Als antwoord bood Mesa begin maart 2005 zijn ontslag, maar dit werd niet aanvaard door het parlement als gevolg van grote steun van de bevolking aan de president. De uiteindelijk goedgekeurde gaswet van het parlement zorgde voor heel wat ontevreden reacties: de oliemagnaten verzetten zich vanwege de hogere belastingen en de regering beschouwde ze als onredelijk. De buitenlandse regeringen –zoals die van de VS en Spanje- oefenden druk uit om te vermijden dat de belangen van de oliemagnaten geschonden zouden worden. Maar de belangrijkste tegenstand kwam van de sociale sectoren die vonden dat de wet niet ver genoeg ging in de teruggave van het gas aan de Bolivianen. Zij eisten de nationalisering van het gas.

De strijd voor autonomie in Santa Cruz
In januari 2005 manifesteerde het oostelijke departement Santa Cruz zich voor autonomie. Grootschalige manifestaties en de steun van Tarija en andere departementen zetten deze eis kracht bij. Santa Cruz vormt het economisch hart van Bolivia en beschikt, samen met Tarija, over gigantische gasvoorraden en een bloeiende agrobusiness; dit in contrast met de arme westelijke hooglanden van de Altiplano. Een aantal civiele groeperingen, gedomineerd door de plaatselijke economische elite, dwingen een referendum over autonomie af.

De grondwettelijke assemblee
Eén van de punten van de oktoberagenda was de organisatie van een grondwettelijke assemblee waarop alle sectoren van de bevolking zouden vertegenwoordigd zijn en een nieuwe grondwet zou uitgetekend worden. Vakbonden, boerenorganisaties, inheemse en andere sociale bewegingen ijverden maandenlang voor de organisatie van de assemblee in de zomer van 2005. Dit werd echter door de regering steeds uitgesteld naar een latere datum.

De twijfelende president

Critici hekelen de twijfelende houding van President Mesa. Als onafhankelijke die niet kan rekenen op de steun van een politieke partij, staat hij zwak tegenover de druk vanuit verschillende hoeken van de maatschappij. Veelvuldige toegevingen geven de indruk een zwakke president te zijn. In plaats van beslissingen te nemen ten aanzien van gevoelige dossiers, schuift Mesa de hete aardappel door naar het Parlement.

Bolivia: een verdeeld land

De Boliviaanse samenleving is sterk verdeeld. We kunnen verschillende breuklijnen onderscheiden die elkaar doorkruisen. Enerzijds is er de tegenstelling tussen het Oosten (de laaglanden rond Santa Cruz) en het Westen (de Altiplano rond La Paz). Beide regio’s verschillen zeer sterk op vlak van geografie, bevolking (overwegend mestiezen in de laaglanden en inheemsen in de hooglanden) en ontwikkelingsmodellen (een westers versus een inheems model). Terwijl in het oosten de roep om autonomie weerklinkt ijvert het westen voor de nationalisering van het gas. Een andere breuklijn is de tegenstelling tussen de economische elite enerzijds, vertegenwoordigd door de politieke machthebbers en bepaalde drukkingsgroepen, en de massa armen anderzijds, vertegenwoordigd door vakbonden, boerenorganisaties, inheemse bewegingen, urbane groepen en oppositiepartijen. Maar zelfs binnen deze groepen zijn er grote verschillen op te merken, waardoor het onmogelijk is om een zwart-wit voorstelling van de crisis te maken.

Hoe Bolivia morgen zal ontwaken is voor iedereen een groot vraagstuk. Zal het land straks uiteenvallen in twee naties? Zullen de arbeiders- en boerenbewegingen de macht grijpen en een eigen bestuur opzetten? Zullen de traditionele partijen de draad weer opnemen zonder belangrijke wijzigingen door te voeren? … Bolivia heeft in haar geschiedenis heel wat regeringen zien komen en gaan. Het armoedeprobleem van de overgrote meerderheid van de Bolivianen is echter een constante gebleven. Er ligt een immens grote uitdaging voor de nieuwe regering in het uitwerken van een ontwikkelingsmodel dat gedragen wordt door de ganse bevolking.

Hans Van de Water
08-06-05

Solidagro DOOR:

Deel dit artikel