'Code rood' voor Congo

Het bezoek van minister Reynders komt op een sleutelmoment in de geschiedenis van de Democratische Republiek Congo.

Volgens de Congolese grondwet loopt het tweede en laatste mandaat van huidig president Kabila dit jaar af. Dit betekent dat voor de eerste keer in haar geschiedenis een machtswissel aan de top kan plaatsvinden via democratische verkiezingen. De inzet is hoog: het falen van het verkiezingsproces kan een nieuwe golf van geweld veroorzaken en Congo in chaos storten.

Alles moet in het werk gesteld worden om te voorkomen dat Congo in chaos vervalt waarbij - zoals steeds - de Congolese burger het grootste slachtoffer is.

Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2011 was 11.11.11 erbij als observator en waren we getuige hoe het helemaal mis liep. Enkele maanden voor de verkiezingen werd het kiessysteem aangepast ten voordele van de zittende president. De internationale gemeenschap reageerde niet en zag later op het jaar Kabila herverkozen worden in bijzonder chaotische omstandigheden. Zo gingen er door een gebrekkige organisatie en uitbarstingen van geweld op sommige plaatsen ongeveer 1.2 miljoen stemmen 'verloren'.

Ondanks het zeer discutabele verkiezingsproces werd de herverkiezing van Kabila uiteindelijk erkend. Ondertussen bleef het leven van de Congolese burger hard: uit cijfers van de Wereldbank blijkt dat Congo uit 183 landen op plaats 182 staat wat koopkrachtpariteit per capita betreft. Enkel de Centraal Afrikaanse Republiek doet het slechter.

Het organiseren van verkiezingen is steeds een heikel punt in de Democratische Republiek Congo. Zo hebben er sinds haar onafhankelijkheid in 1960 nog geen lokale verkiezingen plaatsgevonden. Ondanks de belofte om deze verkiezingen in oktober 2015 te organiseren werden ze (opnieuw) voor onbepaalde tijd uitgesteld. Ook de aanloop naar de volgende presidentsverkiezingen baart zorgen. Het lijkt erop dat de Congolese regering er alles aan doet om ook deze verkiezingen uit te stellen om langer aan de macht te blijven. Pogingen om de grondwettelijke limiet van 2 presidentstermijnen te omzeilen hebben al geleid tot protesten en geweld waarbij verschillende doden vielen.

11.11.11, net als de VN en mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch en Amnesty International, berichten al maanden over een enorme stijging in mensenrechtenschendingen. Een paar voorbeelden uit onze eigen werking en helaas het topje van de ijsberg: Fred Bauma en Yves Makwambala, twee jongerenactivisten die al sinds maart 2015 in de cel zitten. Ook Bienvenu Matumo, een lid van de jongerenbeweging "La Lucha" waar we regelmatig contact mee hebben, is enkele maanden geleden opgepakt. Hij wordt nu aangeklaagd voor 'het verspreiden van valse informatie' en 'het bedreigen van de staatsveiligheid'. Zes andere leden van La Lucha werden al veroordeeld tot 2 jaar cel. Ook de bekende mensenrechtenverdediger Christopher Ngoyi en pro-democratie activist Jean Marie Kalonji zitten in de cel voor het uiten van hun mening.

De recente aanvallen op het recht op vrije meningsuiting en de vrijheid van vereniging en vergadering verkleinen de ruimte voor oppositie en de civiele maatschappij en bemoeilijken hun rol als spreekbuis van de Congolese samenleving. Hiermee speelt de overheid met vuur: als de verzuchtingen van de bevolking niet op een vredevolle manier geuit kunnen worden, groeit het gevaar voor betogingen, opstand en geweld. Dat dit scenario niet uit te sluiten valt blijkt ook uit de recente verklaring van de VN Veiligheidsraad, waarin ze haar "diepe bezorgdheid" uitdrukte over de recente ontwikkelingen. In VN-jargon is dat zoveel als 'code rood'.

De huidige situatie in Congo doet sterk denken aan wat kleine buurland Burundi een jaar geleden doormaakte. Ook daar leidden pogingen van de president om een derde mandaat op te nemen in strijd met de grondwet en een steeds krimpende ruimte voor de civiele maatschappij tot grote onrust. Vandaag bevindt het land zich op de rand van een burgeroorlog en zijn 250.000 Burundezen naar de buurlanden gevlucht. Ofschoon de context anders is, zijn de ingrediënten voor een gelijkaardig scenario in Congo vandaag aanwezig.

Het bezoek van minister Reynders aan Congo komt dus op een cruciaal moment. Het is nog niet te laat om het tij te doen keren.

Bij zijn bezoek aan Burundi in januari 2015 heeft de minister geen duidelijke publieke stelling ingenomen. Hij heeft daardoor onvoldoende aangetoond dat België en de internationale gemeenschap een herverkiezing in strijd met de grondwet niet zomaar zouden pikken. Nadien is het Belgische standpunt bijgestuurd, onder meer door minister van Ontwikkelingssamenwerking De Croo, maar het kwaad was al geschied.

Deze keer dient de Belgische regering, net als de Europese Unie en de Verenigde Naties, wél tijdig een duidelijk signaal te sturen. Alles moet in het werk gesteld worden om te voorkomen dat Congo in chaos vervalt waarbij zoals steeds de Congolese burger het grootste slachtoffer is. Een crisis die bovendien de stabiliteit van de hele regio in gevaar brengt. De repressie moet stoppen, de grondwet en mensenrechten dienen gerespecteerd en alles moet in het werk gezet worden om vreedzame verkiezingen te organiseren.

De minister heeft de voorbije maanden al verschillende keren zijn bezorgdheid geuit over de beperking van de rechten en vrijheden in Congo in aanloop naar de verkiezingen. Tijdens zijn bezoek aan het land, dat steevast op grote belangstelling kan rekenen van de Congolese media, dient hij deze boodschap ondubbelzinnig te herhalen. Voor het te laat is.

11.11.11 DOOR:

Deel dit artikel

       


Gerelateerde artikels